Roma hukukunda isimsiz sözleşmeler ve modern sözleşme özgürlüğüne etkisi
Innominate contracts in roman law and their impact on modern contractual freedom
- Tez No: 972232
- Danışmanlar: PROF. DR. HÜSEYİN MURAT DEVELİOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: İsimsiz Sözleşmeler, Contractus Innominati, Causa, Synallagma, Sözleşme Özgürlüğü, Innominate Contracts, Contractus Innominati, Causa, Synallagma, Contractual Freedom
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Galatasaray Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışmamızın konusunu, Roma hukukundaki isimsiz sözleşmeler ve bunlara ilişkin düzenlemelerin modern sözleşme özgürlüğünün gelişimine etkisi oluşturmaktadır. Tipe ve şekle bağlılık ilkesinin hâkim olduğu Roma sözleşmeler sistemi, bugün geçerli olan sözleşme serbestisi ilkesiyle tezat oluşturur. Tipe ve şekle bağlılık ilkesinin ne şekilde ve hangi gerekçelerle terkedildiği; sözleşmeler sisteminin ne zaman ve hangi aşamalardan geçerek genel bir sözleşme teorisine evrildiği, yaşanan düşünsel gelişimde Roma hukukunun ve Roma kaynaklarının nasıl bir rol oynadığı soruları bu çalışmanın ana konusunu teşkil eder. Roma devleti, başlangıçta kapalı bir tarım toplumuyken zamanla farklı coğrafyalara yayılmış ve uluslararası ticarette etkin bir aktör hâline gelmiştir. Bu sosyo-ekonomik dönüşümün ortaya çıkardığı ihtiyaçlar, Roma hukukunda sözleşmelerin düzenlenişindeki tipe ve şekle bağlı yapının değişimini kaçınılmaz kılmıştır. Aşamalı biçimde gerçekleşen bu değişimde, isimsiz sözleşmeler Roma sözleşmeler sistemini en geniş sınırlarına ulaştırmıştır. İsimsiz sözleşmeler ile, herhangi bir konu sınırı olmaksızın, karşılıklı yükümlülük altına girilen (synallagma) anlaşmadan taraflardan birinin edimini ifasıyla (causa) birlikte dava ile takip edilebilir bir borç doğduğu kabul edilmiştir. Öte yandan tipe ve şekle bağlılık anlayışı Roma hukukunda tamamen terk edilmemiştir. Bu itibarla sözleşme özgürlüğü hiçbir zaman Roma hukukunun bir parçası olmamıştır. Ancak, Roma hukukunda isimsiz sözleşmeler teorisi kapsamında tartışılan causa ve synallagma kavramları Ortaçağ'dan itibaren sözleşme özgürlüğünün fikirsel temellerinin atılmasında etkin rol oynamıştır. Kilise hukukunun dini ve ahlaki gerekçeleri, ticaret hayatının gereklilikleri ve doğal hukukun hakkaniyete ve doğal akla dayanan açıklamaları Roma hukukuyla sentezlenmiştir. Bunun sonucunda, bağlayıcılık için bir tarafın edimini ifa etmiş olması şartı kaldırılarak tarafların özgür ve rasyonel iradeleri öncelenmiştir. En nihayetinde sözleşme özgürlüğü fikrine ulaşılmıştır İki bölümden oluşan çalışmamızın ilk bölümü Roma hukukunda isimsiz sözleşmeleri konu almaktadır. Bu kapsamda, öncelikle Roma hukukunda genel olarak sözleşmelerin düzenlenişi, tipe ve şekle bağlı yapının değişiminde praetorlar'ın, pactumlar'ın ve isimsiz sözleşmelerin yeri anlatılmış; sonrasında Roma usul hukukundaki hak ve dava ilişkisine ve konumuz açısından önem arz eden formula usulüne değinilmiş; bu genel açıklamaların akabinde sırasıyla, isimsiz sözleşmelerin Klasik Hukuk Dönemi'nden Iustinianus dönemine kadar olan gelişim süreci, isimsiz sözleşmelere tanınan davalar ve belirli bazı isimsiz sözleşme örnekleri incelenmiştir. İkinci bölüm ise Roma hukukunun modern sözleşme özgürlüğü fikri üzerindeki etkisine odaklanmaktadır. Bu kapsamda Ortaçağ'dan 17. yüzyıla kadar geçen süreçte filizlenen sözleşme özgürlüğü prensibinin gelişiminde Roma hukukunun izleri sürülmüştür. Bu doğrultuda, ticaret mahkemelerinin, teolog hukukçuların ve doğal hukuk öğretisinin görüşleri, Roma hukukuyla bağlantı kurulabildiği ölçüde incelenmiştir.
Özet (Çeviri)
The subject of this study is the innominate contracts in Roman law and the impact of their legal regulation on the development of modern contractual freedom. The Roman contractual system, dominated by the principle of typicity and formalism, stands in stark contrast to the contemporary principle of contractual freedom. This study revolves around key questions such as how and on what grounds the principle of typicity was abandoned; when and through which stages the contractual system evolved into a general theory of contract; and what role Roman law and Roman legal sources played in this development. Initially a closed agrarian society, the Roman state gradually expanded across diverse geographical regions and became an active participant in international trade. The needs generated by this socio-economic transformation necessitated a relaxation of the dominant formalistic approach in Roman contract law. In this process of gradual process of change, innominate contracts represented the contractual forms that extended the scope of the Roman system of contracts to its broadest limits. Under such contracts, it was recognized that, without any limitation as to subject matter, a mutually binding agreement (synallagma) could give rise to an enforceable obligation once one party had performed their obligation (causa). However, the concept of adherence to type and form was never fully abandoned during any period of Roman law. Consequently, the concept of contractual freedom never truly constituted an integral component of Roman law. Nevertheless, the concepts of causa and synallagma, which were discussed within the theory of innominate contracts, played a critical role in shaping the foundations of contractual freedom from the Middle Ages onward. The moral and religious justifications of canon law, when combined with the necessities of commerce and the equity-based, rational explanations of natural law, were synthesised with Roman legal thinking. Consequently, the stipulation that a party must have previously fulfilled their obligation to establish enforceability was rescinded. Conversely, the focus was directed towards the free and rational will of the parties involved. This synthesis ultimately led to the emergence of contractual freedom. The first chapter of this study, which is divided into two main sections, deals with innominate contracts in Roman law. It first outlines the general features of Roman contracts, the role of the praetors, pactums, and innominate contracts in the evolution of the formalistic approach; then addresses the relationship between rights and actions in Roman procedural law, with particular reference to the formula procedure, which bears relevance to the subject under discussion. In the following examination, the development of innominate contracts from the Classical Period to the age of Justinian is traced, along with the actions granted to them and certain specific examples of such innominate contracts. The second chapter traces the legacy of Roman law in the emergence of the principle of contractual freedom from the Middle Ages to the 17th century. In this chapter, the approach of commercial courts, the views of theological jurists, and the natural law tradition are examined insofar as they can be linked to Roman legal thought.
Benzer Tezler
- Roma hukukunda akitler sistemi
Expantion of the contract system of roman law
EZGİ ALYÜRÜK GÜNGÖR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Hukukİstanbul Okan ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
PROF. DR. PERVİN SOMER
- Roma hukukndan günümüze isimsiz sözleşmeler (Contractus ınnomınatıı)
Innominate contracts from Roman law to the present (Contractus innominati)
SEVİL YILDIZ
- Roma sözleşmeler hukuku'nda kusur
Fault in Roman contractual laws
BETÜL YAKAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
HukukNecmettin Erbakan ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHMUT KİZİR
- Kazandırmanın hukuki sebebi
Cause of the acquisition
EGE TÜREL EREN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Hukukİstanbul ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAKİ İLKAY ENGİN
- Roma Hukukunda kira sözleşmesi (locatio conductio rei)
Hiring contract in Roman Law (locatio conductio rei)
MEHMET YEŞİLLER