Saîd b. Müseyyib'in fıkhî mürsellerinin tahlili
Analysis of Saʿīd ibn al-Musayyib's fıkhî mursals
- Tez No: 972406
- Danışmanlar: PROF. DR. KAMİL ÇAKIN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Fıkıh, Hadis, Fıkh, Hadith
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Hadis Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Saîd b. Müseyyib, I. (VII.) yüzyılda Medine'de doğmuş, yaşamış ve vefat etmiş önemli bir tâbiî âlimdir. Hz. Ömer, Osman ve Ali gibi büyük sahâbilerin çoğuyla görüşerek onlardan rivayette bulunmuştur. Kibâr-ı tâbiîn ve Fukahâ-yi seb'a'nın öncüsü kabul edilen İbnü'l-Müseyyib,“Amel-i Ehl-i Medine”geleneğinin ve Ehl-i hadis ekolünün kurucularından sayılmaktadır. Üstün zekâsı ve güçlü hafızası sayesinde genç yaşta Medine'nin önde gelen âlimleri arasına girmiş, Mescid-i Nebevî'de kurduğu ilim halkasında Kur'ân ve sünnet merkezli fetvalar vermiştir. İsnad sisteminin yerleşmesine büyük katkı sağlamış,“er-rihle fî talebi'l-hadis”geleneğinin öncüsü olarak hadis için günlerce yol gitmiştir. Ayrıca cerh-ta'dîl faaliyetlerinin başlamasında da önemli rol oynamıştır. Araştırmada İmam Şâfiî'nin mürsel anlayışı konusunda iki yaygın yanlış görüş tespit edilmiştir. Birinci yanlış görüş,“İmam Şâfiî mürselleri hüccet kabul etmemekle birlikte Saîd b. Müseyyib'in mürsellerini bundan istisna etmiş ve onların tümünü mutlak hüccet saymıştır”şeklindedir. İkinci yanlış görüş ise“Saîd'in mürselleri de hüccet değildir ancak İmam Şâfiî bunları tercih vesilesi olarak kullanmıştır”şeklinde ifade edilmektedir. Bu yanlış görüşlere karşı, V. (XII.) asrın muhaddisi Beyhakî'nin sunduğu tutarlı görüş altı madde halinde özetlenebilir: İmam Şâfiî sadece sahîh muttasıl hadisin bulunmadığı durumlarda mürsele başvurmuş, Saîd b. Müseyyib gibi güvenilir râvilerden hadis alan tüm kibâr-ı tâbiîn'in mürsellerini değerlendirmiş, sadece mürsel kabul şartlarına uyan rivayetleri kabul etmiş, mürselle ihticâc konusunda kimseye ayrıcalık tanımamış, her mürseli özel olarak incelemiş ve daha kuvvetli deliller bulması durumunda Saîd'in mürsellerini bile terk etmiştir. Sonuç olarak İmam Şâfiî'nin Saîd b. Müseyyib'in mürsellerine yaklaşımı, iddia edildiği kadar basit ve kategorik değildir. Beyhakî'nin sunduğu örnekler, İmam Şâfiî'nin sahîh senetlerle gelen mürselleri bile reddettiğini göstermektedir. Bu durum, onun mürsel değerlendirmesinde sadece râvi güvenilirliğini değil, metnin içeriğini, diğer delillerle uyumunu ve fıkhî tutarlılığı da dikkate aldığını ortaya koymaktadır. İmam Şâfiî, Saîd b. Müseyyib'ten gelen mürsel rivayetlerden ancak mevsûl rivayetlere muvafık olanlarına itibar etmiş ve bunları genellikle takviye amaçlı kullanmıştır. Sahîh hadise veya daha kuvvetli delillere muarız olan mürselleri ise kabul etmemiştir. Bu yaklaşım, İmam Şâfiî'nin tüm büyük tâbiîlerin mürsellerini aynı metodolojik çerçevede değerlendirdiğini ve takviye şartlarını titizlikle uyguladığını göstermektedir
Özet (Çeviri)
Sa'id b. al-Musayyib (1st/7th century AH/CE) was a leading tabi'i based in Medina. He is reported to have met and narrated from many senior Companions, including Umar, Uthman, and Ali. Counted among the kibar al-tabi'in and the seven jurists (fuqaha al-sab'a), he was influential in the early articulation of the 'amal ahl al-Madina and is often cited among the Medinese representatives of an emerging ahl al-hadith tendency. Noted for acuity and strong hifz, he joined the ranks of Medina's leading scholars at an early age, issuing fatwas grounded in the Qur'an and Sunna in his circle at the Prophet's Mosque. He is associated with early rigor in isnad scrutiny, participation in al-rihla fi talab al-hadith, and contributions to the developing discourse of jarh wa ta'dil. Two recurrent misconceptions in the literature about al-Shafi'i's stance on mursal reports are often cited: (1) although he did not treat mursal as independent hujja, he allegedly exempted Sa'id b. al-Musayyib and regarded all his mursal reports as categorically probative; (2) alternatively, it is claimed that Sa'id's mursal are not hujja either, yet al-Shafi'i nevertheless employed them for tarjih. Both oversimplify his practice. Against these claims, the picture presented consistently by al-Bayhaqi (d. 458/1066), a 5th/11th-century hadith scholar, may be summarized as follows: al-Shafi'i resorted to mursal only when no sound muttasil report was available; he considered the mursal of leading tabi'in known for reliability in their sources—Sa'id among them—without singling out any individual for blanket acceptance; he accepted only those reports that satisfied his stated conditions for mursal acceptance, namely corroboration (shawahid/mutaba'at) by independent evidence such as a mawsul report, another mursal via a distinct path, or established juristic practice; he granted no special privilege to anyone regarding ihtijaj with mursal; he examined each mursal case by case; and he would set aside even Sa'id's mursal whenever stronger proof was found or when they conflicted with other evidence. In conclusion, al-Shafi'i's approach to Sa'id b. al-Musayyib's mursal was neither simple nor categorical. As al-Bayhaqi's examples indicate, he could set aside even well-attested mursal transmissions. In evaluating mursal, he weighed not only the reliability of the transmitter but also the matn, its coherence with other evidence, and overall juristic consistency. He accorded weight only to those mursal from Sa'id that were supported by mawsul reports or other corroborants and generally employed them for istishhad rather than independent ihtijaj. He did not accept mursal that conflicted with sahih hadith or stronger proof. This shows that he assessed the mursal of all major tabi'in within a unified methodological framework and applied the conditions for acceptance and reinforcement with care.
Benzer Tezler
- Saîd b. el-Müseyyeb ve hadis ilmindeki yeri
Saîd b. el-Müseyyeb and his place in hadith science
SERDAR YAYATICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
DinAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FUAT KARABULUT
- Tâbiûn dönemi tefsiri ve Medineli müfessirler
Tafsīr of Tābi'ūn period and Medina mufassirs
CEYDA GÜRMAN
- İbn Kesir Tefsirinin esbab-ı nüzul açısından değerlendirilmesi
The assesment of ibn-kesir comment as regards esbab-nüzul
DİLEK YOLCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
DinAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NECATİ TETİK
- Kıssa-i Hurûc-kerden-i Mâlik Ecdâr b. Hâris (İnceleme-metin)
Kıssa-i Hurûc-kerden-i Mâlik Ecdâr b. Hâris (Examination-text)
MUSTAFA HAN
Doktora
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİLİZ KILIÇ