Erken demir çağı Kazakistan coğrafyasındaki at koşum takımları
Horse equipments in the geography of early iron age Kazakhstan
- Tez No: 973447
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET TEKOCAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: At kültürü, Erken Demir Çağı, Kazakistan, Mezarlar, Horse culture, Early Iron Age, Kazakhstan, Graves
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Araştırma, Erken Demir Çağı (MÖ 9/8–3. yüzyıllar) Kazakistan coğrafyasındaki at koşum takımlarını ayrıntılı bir şekilde incelemektedir. Çalışma, at koşum takımlarının teknik özelliklerini, kullanılan malzemeleri, üretim tekniklerini ve işlevlerini ele almaktadır. Bu takımların toplum içindeki sembolik anlamları ile kültürel değerleri üzerinde durulmuştur. Kazakistan'da mezarlara at gömme geleneği ve bu geleneğin arkeolojik bulguları incelenerek, dönemin inanç sistemleri ile sosyal yapıları hakkında çıkarımlarda bulunulmuştur. Tezin temel amacı, Kazakistan coğrafyasındaki Erken Demir Çağı arkeolojik anıtlarında bulunan at koşum takımlarını tanıtmak, onların farklılıklarını ve benzerliklerini ortaya koymak, yanaklık ve ağızlıkların görünümünü ve yayılım alanlarını belirlemektir. Bu tez, at koşum takımlarını bir teknik araç olmanın ötesinde, göçebe toplumların zihniyet dünyasının, sosyal hiyerarşisinin ve inanç sistemlerinin somut bir yansıması olarak konumlandırmaktadır. Bu yaklaşım, maddi kültürün işlevsel boyutunun ötesinde, derinlemesine kültürel anlamlarını da çözümleme hedefini taşır. Koşum takımlarının atı kontrol etme işlevi taşıdığı düşünüldüğünde, araştırmanın kapsamı sınırlı kalır. Ancak tez, koşum takımlarının üretimindeki özen, süslemelerdeki ikonografi ve mezarlardaki özel yerleşim biçimlerini vurgulayarak, bu objelerin toplumsal statü, ritüel pratikler ve öte dünya inançları ile sıkı bir bağ kurduğunu göstermektedir. Bu durum, arkeolojik bulguların kültürel yorumlanmasında derinlik sunar. Tez, Erken Demir Çağı at koşum takımlarının incelenmesinde çok disiplinli ve entegre bir metodolojik yaklaşım benimsemiştir. Bu yaklaşım, bulgulara derinlik ve güvenilirlik katmaktadır. Farklı analiz yöntemlerinin bir arada kullanılması, koşum takımlarının hem somut fiziksel özelliklerini hem de soyut kültürel anlamlarını kapsamlı bir şekilde incelemeyi sağlamıştır. Bu tez çalışması, Erken Demir Çağı Kazakistan coğrafyasındaki at koşum takımlarının işlevsel araçlar olmasının ötesinde, göçebe toplumların sosyo-kültürel organizasyonlarını, ritüel pratiklerini, estetik değerlerini ve inanç sistemlerini yansıtan çok yönlü arkeolojik veriler olduğunu ortaya koymuştur. Materyaller, kronolojik sınıflandırmalar, üretim teknikleri, malzeme tercihleri ve gömü bağlamları dikkate alındığında, erken göçebe toplumların tarihsel gelişim çizgisine dair derinlemesine analizler yapılmasına olanak sağlamıştır. At koşum takımları, göçebe evrenin yaşayan bir simgesi ve kültürel belleğin yeniden inşası için temel dayanaklardan biri olarak değerlendirilmelidir. Tezin ana katkısı, at koşum takımlarını basit arkeolojik buluntular olmaktan çıkarıp, onları karmaşık bir kültürel sistemin merkezi unsurları olarak konumlandırmasıdır. Arkeolojik buluntuların çoğu zaman tipolojik olarak sınıflandırılıp bırakıldığı görülür. Bu tez, koşum takımlarının biçimsel özelliklerini incelemekle kalmamış, onların toplumsal statü, ritüel, inanç ve estetikle olan bağlantılarını da derinlemesine analiz etmiştir. Bu bütüncül yaklaşım, objelerin ardındaki insan düşüncesini ve kültürel pratikleri gün yüzüne çıkararak, arkeolojinin“insan”odaklı bir bilim olduğunu vurgular.
Özet (Çeviri)
This study provides a detailed examination of horse equipment in the geography of Kazakhstan during the Early Iron Age (9th/8th–3rd centuries BCE). The research focuses on the technical characteristics, materials used, production techniques, and functions of horse harness components. In addition to their practical roles, the symbolic meanings and cultural values attributed to these items within nomadic societies are emphasized. By analyzing the archaeological evidence related to the tradition of horse burials in Kazakhstan, the thesis offers interpretations concerning the belief systems and social structures of the period. The primary objective of the thesis is to identify, describe, and interpret the horse harness equipment found in Early Iron Age archaeological monuments in Kazakhstan, to highlight their regional similarities and differences, and to trace the distribution and typological features of cheekpieces and bits. This thesis positions horse harness equipment not merely as technical tools, but as tangible reflections of the mentality, social hierarchy, and belief systems of nomadic cultures. Such a perspective aims to uncover the deep cultural meanings embedded in these objects, beyond their functional aspects. Limiting the study to the horse-control function of harnesses would provide a narrow scope. However, by emphasizing the meticulous craftsmanship involved in their production, the iconography presents in their decorations, and their deliberate placement within burial contexts, this research demonstrates the close connection between these objects and notions of social status, ritual practices, and beliefs concerning the afterlife. This approach contributes significantly to the cultural interpretation of archaeological findings. The thesis adopts a multidisciplinary and integrative methodological approach in its examination of Early Iron Age horse harness equipment. This method enriches the analysis and enhances its reliability. The combination of various analytical techniques enables a comprehensive study of both the tangible physical features and the intangible cultural significance of these objects. Ultimately, the study reveals that Early Iron Age horse harnesses in the Kazakh steppes are not merely functional tools but complex archaeological data reflecting the socio-cultural organization, ritual practices, aesthetic values, and belief systems of nomadic societies. Considering chronological classifications, production techniques, material choices, and burial contexts, the thesis enables an in-depth analysis of the historical development of early nomadic communities. Horse harnesses should be regarded as living symbols of the nomadic worldview and as essential instruments in reconstructing cultural memory. The main contribution of this thesis lies in elevating horse harness equipment from the status of simple archaeological finds to that of core components within a complex cultural system. While archaeological objects are often limited to typological classifications, this research not only examines the formal attributes of harness equipment but also thoroughly investigates their connections to social status, ritual, belief, and aesthetics. By illuminating the human thought and cultural practices behind the objects, this holistic approach reaffirms archaeology as a discipline centered on understanding humanity.
Benzer Tezler
- Kazakistan'ın maddi kaynaklar çerçevesinde sosyokültürel tarihi -Erken Demir Çağı-
The sociocultural history of Kazakhstan in the framework of material sources: Early Iron Age
EMRE SEVİNÇ
- Merkezi Kazakistan son Tunç Çağı Begazı-Dandıbay kültürü: Çevresel ilişkiler ve köken sorunu
Late Bronze Age Begazy-Dandybai culture of central Kazakhstan: Peripheral cultural connections and the problem of cultural roots
AHMET ZİYA BAYBURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
ArkeolojiDokuz Eylül ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH SEMİH GÜNERİ
- Arkeolojik ve tarihi açıdan Doğu Kazakistan'daki Türk dönemi anıtları (VI-XII. yy)
An archaeological and historical point of view Turkic monuments of East Kazakhstan (VI-XII th centuries)
AZAT AITKALI
- Erken Demir Çağı'nda Orta Anadolu: Kültürel yapı ve arkeolojik veriler
Cultural characteristics of Central Anatolia during the Early Iron Age: The archaeological evidence
İLKER ÇAKMAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
ArkeolojiHitit ÜniversitesiArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAŞAR ERKAN ERSOY