İnsan odaklı yaklaşımlar bağlamında cezaevi iç mekanlarının tarihsel dönüşümü
The historical evolution of interior spaces in prisons within the framework of human-centered approaches
- Tez No: 973712
- Danışmanlar: DOÇ. DR. BORA YILDIRIM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İç Mimari ve Dekorasyon, Mimarlık, Interior Design and Decoration, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Ceza evi, Prison
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kırıkkale Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
18. yüzyıldan 21. Yüzyıla uzanan süreçte cezaevi mimarisi; toplumsal değerler, iktidar biçimleri ve cezalandırma anlayışları doğrultusunda çok boyutlu bir dönüşüm geçirmiştir. Ceza infaz yapıları yalnızca suçluları toplumdan izole eden güvenlik merkezleri değil, aynı zamanda bireyin gözetim altında tutulduğu, disipline edildiği ve yeniden yapılandırıldığı mekanlar olarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda mimari tasarım, yalnızca işlevsel ve teknik ihtiyaçları karşılamaktan öte, sosyal ve ideolojik yapıların mekânsal karşılığı olarak ele alınmıştır. Erken dönem uygulamalarda dinsel ve feodal iktidarın etkisinde şekillenen cezaevleri, 18. Yüzyıldan itibaren aydınlanma düşüncesiyle birlikte insan onurunu gözeten reformist yaklaşımlara yönelmiştir. Panoptikon gibi gözetim temelli modellerle somutlaşan bu süreç, 19. yüzyılda Auburn ve Pennsylvania sistemleriyle çeşitlenmiş, bireyin tecrit edilerek veya disipline edilerek dönüştürülmesi hedeflenmiştir. 20. yüzyılda ise bir yandan yüksek güvenlikli tesislerde mutlak kontrolü esas alan yapılar geliştirilmiş; diğer yandan İskandinav ülkelerinde insan haklarına dayalı cezaevi modelleri ortaya çıkmıştır. 21. yüzyılda uluslararası standartlar çerçevesinde cezaevlerinde fiziksel, psikolojik ve sosyal refahı önceleyen yaklaşımlar ön plana çıkmış; aydınlatma, malzeme kullanımı, manzara, erişilebilirlik ve güvenlik teknolojisi gibi tasarım bileşenleri bütüncül biçimde değerlendirilmiştir. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen bu çalışmada tarihsel, teorik ve mimari kaynaklar analiz edilmiş; cezaevi mimarisinin yalnızca bir kapatma aracı değil, aynı zamanda birey onuru, dönüşüm ve topluma yeniden kazandırma hedeflerinin mekânsal karşılığı olduğu vurgulanmıştır.
Özet (Çeviri)
From the 18th to the 21st century, prison architecture has undergone a multidimensional transformation shaped by societal values, forms of authority, and evolving notions of punishment. Penal institutions have been understood not merely as secure facilities designed to isolate offenders, but as environments where individuals are subjected to surveillance, discipline, and structural reformation. In this context, architectural design is considered not only a response to functional and technical needs but also a spatial reflection of broader social and ideological frameworks.In early practices, prisons shaped under religious and feudal powers were replaced in the 18th century by reformist approaches inspired by Enlightenment thought, emphasizing human dignity. This shift was concretized through surveillance-based models such as the Panopticon. In the 19th century, systems like Auburn and Pennsylvania further diversified penal architecture, focusing on isolation or strict discipline as means of transformation. The 20th century witnessed the coexistence of two opposing trends: highly secure, control-based institutions—particularly in the United States—and open prison models grounded in human rights in Scandinavian countries. In the 21st century, international standards have highlighted approaches prioritizing physical, psychological, and social well-being. Design components such as lighting, acoustics, material use, views, accessibility, and security technologies have been holistically evaluated. Through a qualitative research method, historical, theoretical, and architectural sources were comparatively analyzed, emphasizing that prison architecture is not solely an instrument of confinement but also a spatial expression of dignity, rehabilitation, and reintegration into society.
Benzer Tezler
- Takım çalışması esaslı demontaj hattı işgören atama ve dengeleme problemi için oyun teorisi odaklı yaklaşımlar
Game theory-oriented approaches for multi-manned disassembly line worker assignment and balancing problem
YILDIZ KÖSE
Doktora
Türkçe
2023
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMRE ÇEVİKCAN
DR. ÖĞR. ÜYESİ SİNAN ERTEMEL
- İnteraktif medya bağlamında dıgıtal out of home (DOOH) advertısıng incelemesi
Digital out of home (DOOH) advertising review in the context of interactive media
MUHAMMED HALİD DAĞCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Güzel SanatlarYıldız Teknik ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMAİL ERİM GÜLAÇTI
- A historical evaluation of artificial intelligence with focus on algorithms generating creative artwork
Yapay zeka üzerine yaratıcı yapıt üreten algoritmalar odaklı tarihsel bir değerlendirme
İLKEM AHU ŞAHİN
Doktora
İngilizce
2026
Bilim ve Teknolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiBilim ve Teknoloji Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYTEKİN ÇÖKELEZ
- Kentsel tasarımda hizmet tasarımı araçlarının kullanımı: Yeni bir yöntemsel perspektif
The use of service design tools in urban design: A new methodological perspective
İBRAHİM ÖZVARİŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Endüstri Ürünleri TasarımıMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BAHAR AKSEL ENŞİCİ
- Mekân tasarımında fenomenolojik yaklaşımlar üzerine bir tartışma
A discussion on phenomenological approach in space design
KÜBRA KAYADURAN AKKAVAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
MimarlıkHacettepe Üniversitesiİç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. EMRE DEMİREL