Kentsel arkeoloji bağlamında karşılaştırmalı mekansal değerlendirmeler
Comparative spatial evaulations in the context of urban archaeology
- Tez No: 973785
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ HANDE DÜZGÜN BEKDAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bina Araştırma ve Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kent arkeolojisi, geçmişin izlerini barındıran yerleşim alanlarının günümüz kentsel yaşamı ile uyumlu biçimde korunması ve bu alanların toplumsal hafıza, kimlik, kültürel süreklilik gibi değerler ışığında yeniden tanımlanmasını hedefleyen disiplinler arası bir yaklaşımdır. Çalışmanın ilk bölümünde bu yaklaşıma dair güncel uluslararası uygulamaların karşılaştırmalı analizine dayanan bir analiz yöntemi geliştirilmiş; 15 farklı örnek proje işlevsel, çevresel, teknolojik ve tasarım düzen kriterleri temelinde incelenmiştir. Söz konusu analiz yalnızca mimari koruma pratiklerine değil, alanların kullanıcı ile kurduğu ilişki, kamusal yaşama katılımı ve kent belleği içindeki rolüne de odaklanmaktadır. Bu kapsamda ele alınan her bir proje, belirli ölçütler altında yapılandırılmış sorgulama tabloları aracılığıyla değerlendirilmiş; mekânsal sürdürülebilirlik, erişilebilirlik, yönlendirme sistemleri, turistik kullanımlar ve kent ile fiziksel bağları gibi çok yönlü parametreler üzerinden yorumlanmıştır. Yöntem olarak nitel araştırma yöntemleri, teknik olarak ise literatür taraması ve kavramsal analiz/betimsel analiz kullanılmıştır. Proje çıktıları tablolar hâlinde sunularak örnekler arası benzerlikler ve ayrışmalar görünür kılınmıştır. Bu analiz süreci, kent arkeolojisi kavramının yalnızca kazı ve koruma faaliyetlerinden ibaret olmadığını; aynı zamanda kültürel bir iletişim alanı olarak 1 nasıl değerlendirilebileceğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde, yerel ölçekte önemli bir kültürel miras alanı olan Milas'taki Hekatomnos Anıt Mezarı ve çevresi, geliştirilen yöntem doğrultusunda değerlendirilmiştir. Alanın çok katmanlı yapısı, arkeolojik ve anıtsal karakteri, kente olan yakınlığı ve kültür turizmi potansiyeli bakımından seçilmiş olması bu örneği özgün kılmaktadır. Araştırmanın temel hedefi, kent arkeolojisi alanında yapılandırılmış ölçütlere dayalı bir analiz yöntemi önererek, mevcut literatürde eksikliği hissedilen sistematik ve kıyaslamalı bir değerlendirme örneği ortaya koymaktır. Literatürdeki birçok çalışmada, arkeolojik alanlar ya yalnızca fiziksel koruma bağlamında ele alınmakta ya da kentle olan ilişkileri yüzeysel biçimde tanımlanmaktadır. Bu çalışma ise, uygulamaları dört ana kriter etrafında derinlemesine analiz ederek, hem disiplinler arası bir okuma zemini oluşturmakta hem de arkeolojik alanların çağdaş kent yaşamıyla bütünleştirilmesi konusunda uygulanabilir stratejiler geliştirmeyi hedeflemektedir. Sonuç olarak, ortaya konan analiz modeli yalnızca akademik alanda değil, yerel yönetimler, koruma kurulları ve mimari uygulama alanlarında da kullanılabilecek esnek bir değerlendirme aracı potansiyeli taşımaktadır. Sistematik bir kriter yapısına dayanması, farklı arkeolojik alanların karşılaştırılabilirliğini artırmakta; elde edilen verilerin yorumlana bilirliğini güçlendirmektedir. Çalışmanın genel katkısı, kent arkeolojisinin hem koruma ilkeleriyle uyumlu kalmasını hem de toplumsal bağlamla entegre bir hâlde düşünülmesini teşvik eden bütüncül bir bakış sunmaktır. Ayrıca, Hekatomnos örneği üzerinden önerilen metodolojinin somutlaştırılması sayesinde, bu yaklaşımın saha temelli geçerliliği de ortaya konmuş olmaktadır. Bu doğrultuda, çalışmanın arkeoloji, mimarlık, şehircilik ve kültürel miras yönetimi disiplinleri arasında kavramsal ve uygulamalı bir köprü kurması hedeflenmektedir.
Özet (Çeviri)
Urban archaeology is an interdisciplinary approach that aims to preserve settlement areas bearing traces of the past in harmony with contemporary urban life and to redefine these areas in light of values such as collective memory, identity, and cultural continuity. In the first part of the study, an analytical method based on a comparative analysis of current international practices related to this approach was developed; 15 different example projects were examined according to functional, environmental, technological, and design/organization criteria. This analysis focuses not only on architectural conservation practices but also on the relationship of the sites with users, their participation in public life, and their role within the city's memory.Within this framework, each project was evaluated through structured inquiry tables under specific criteria and interpreted according to multidimensional parameters such as spatial sustainability, accessibility, wayfinding systems, touristic uses, and physical connections with the city. Qualitative research methods were employed as the methodology, while literature review and conceptual/descriptive analysis were used as the technical tools. The project outputs were presented in tables, making similarities and differences among the examples visible. This analytical process aims to demonstrate that the concept of urban archaeology is not limited to excavation and conservation activities but can also be understood as a cultural communication field. In the second part of the study, the Hekatomnos Mausoleum and its surroundings in Milas—a locally significant cultural heritage site—were evaluated according to the developed method. The site's multi-layered structure, archaeological and monumental character, proximity to the city, and cultural tourism potential make this example distinctive.The main goal of the research is to propose an analysis method based on structured criteria within the field of urban archaeology, thereby presenting a systematic and comparative evaluation example that fills a gap in the existing literature. In many previous studies, archaeological sites have either been addressed only within the context of physical conservation or their relationships with the city have been defined superficially. This study, however, analyzes the applications in depth around four main criteria, creating a basis for interdisciplinary interpretation and aiming to develop applicable strategies for integrating archaeological sites into contemporary urban life.As a result, the proposed analytical model carries the potential to serve not only the academic field but also local governments, conservation boards, and architectural practice areas as a flexible evaluation tool. Its foundation on a systematic set of criteria increases the comparability of different archaeological sites and strengthens the interpretability of the data obtained. The overall contribution of the study is to provide a holistic perspective that encourages urban archaeology to remain compatible with conservation principles while being integrated with the social context. Furthermore, by concretizing the proposed methodology through the Hekatomnos example, the field-based validity of this approach is demonstrated. In this respect, the study aims to build a conceptual and practical bridge among the disciplines of archaeology, architecture, urban planning, and cultural heritage management.
Benzer Tezler
- Make place for thy Lydian kings: Monumental urban terraces of Iron Age Sardis
Lidya krallarınıza mekan yaratın/yer açın: Demir Çağı'nda Sardis'in anıtsal kent terasları
GÜZİN EREN
Doktora
İngilizce
2022
MimarlıkBoston UnıversıtyArkeoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ANDREA M. BERLIN
PROF. DR. CHRISTOPHER HAVEMEYER ROOSEVELT
PROF. DR. NICHOLAS D. CAHILL
- Alan yönetim planı ve kentsel tasarım etkileşiminde yeni bir süreç önerisi: Priene antik kent örneği
A new process proposal for the interaction between site management plan and urban design: The case of Priene ancient city
FATMA ÇAĞLA ŞEVİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MELİH BİRİK
DOÇ. DR. YAŞAR DİLEK ERBEY
- Tanzimat döneminden günümüze küçük ayasofya mahallesi'nin mekânsal değişimi
Spatial transformation of küçük ayasofya neighborhood from the tanzimat period (reform era in the ottoman empire) to the present
MOHAMMAD OZAIR KAYANI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık, Planlama ve Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE SİBEL SÖĞÜT
- Bitlis geleneksel konutlarının zeydan mahallesi ölçeğinde mekânsal dizim ve görünür alan bağlamında incelenmesi
In scale of zeydan neighborhood bitlis traditional houses in contex of space syntax and visibility graph analysis
ENDER ŞEN
- Kapadokya kültürel miras alanlarının değişimi ve yorumlanması 1960-2020
Examination and interpretation of the changes in the Cappadocia cultural heritage sites 1960-2020
FUNDA SOLMAZ ŞAKAR
Doktora
Türkçe
2020
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YEGAN KAHYA SAYAR