The active viewer: An exploration of the second-personal approach to the painting through Merleau-Ponty's phenomenology
Etkin izleyici: Merleau-Ponty'nin fenomenolojisi üzerinden resme ikinci-şahsi yaklaşımın keşfi
- Tez No: 974121
- Danışmanlar: DOÇ. DR. CORRY MICHAEL SHORES
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Felsefe, Philosophy
- Anahtar Kelimeler: Algı fenomenolojisi, Merleau-Ponty, Maurice, Sanat felsefesi, Yorumlayıcı fenomenolojik analiz, Phenomenology of perception, Merleau-Ponty, Maurice, Art philosophy, Interpretative phenomenological analysis
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Orta Doğu Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Felsefe Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, sanat yorumunda hâkim özne–nesne paradigmasına karşı çıkarak resim deneyiminin pasif gözlemin ötesine geçtiğini savunmakta ve Maurice MerleauPonty'nin fenomenolojisine dayalı ikinci-şahıs yaklaşımını öne sürmektedir. Yaşantılayan beden (lived body), flesh (ontolojik“ten”), kiasm ve karşılıklılık (reversibility) kavramları aracılığıyla algının kopuk bir analiz değil, duyusal ve yaşantısal bir alışveriş olduğu gösterilmektedir. Bu perspektif, sanat eserlerinin hareketsiz nesneler değil, izleyiciye hitap eden ve onu bedensel, karşılıklı ve etik bir yanıt vermeye davet eden etkin varlıklar olduğunu ileri sürmektedir. Bu çerçevede Velázquez, van Eyck, Magritte, Klimt, Klee ve Cézanne'ın eserleri fenomenolojik ve felsefi açıdan ele alınmış; renk, ritim, jest ve kompozisyon gibi biçimsel unsurların izleyiciyi ortak bir anlam üretim sürecine kattığı ortaya konmuştur. Çalışma yalnızca Merleau-Ponty'ye değil, aynı zamanda Richard Wollheim, Mieke Bal ve Scott Churchill'in katkılarına da dayanarak estetik, etik ve fenomenoloji kesişiminde disiplinlerarası bir çerçeve kurmaktadır. Sonuç olarak, resimlerin pasif gözlem nesneleri değil, izleyiciyi aktif katılıma ve etik sorumluluğa çağıran diyalojik deneyimler sunduğu ileri sürülmektedir. Bu yaklaşım, ikinci-şahıs perspektifinin resimleri yaşayan varlıklar olarak görünür kıldığını ve izleme eylemini paylaşılan, bedensel bir olay haline getirdiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis challenges the traditional subject-object paradigm in art interpretation, arguing that the lived experience of viewing paintings extends beyond passive observation. It is grounded in Maurice Merleau-Ponty's phenomenology, particularly his concepts of the lived body, the flesh, chiasm, and reversibility, and proposes a second-person approach to visual art. This perspective suggests that artworks are not inert objects but active presences that address the viewer, inviting an embodied, reciprocal, and ethically responsive encounter. Rather than positioning perception as detached analysis, the thesis explores it as a lived, sensory exchange. Paintings by Velázquez, van Eyck, Magritte, Klimt, Klee, and Cézanne are examined in depth to show how formal elements such as color, rhythm, and gesture open up a perceptual field that implicates the viewer. The viewer is not a passive observer, but a participant in a shared moment of meaning-making. The study draws not only on Merleau-Ponty, but also incorporates perspectives from Richard Wollheim, Mieke Bal, and Scott Churchill to support its interdisciplinary framing. This allows the thesis to situate its analysis at the intersection of aesthetics, ethics, and embodied phenomenology. Ultimately, the thesis offers a reorientation of how we engage with visual art, proposing that the painting-viewer relation is a co-creative, affective, and ethically attuned space of encounter. Meaning does not lie in the artwork alone, but emerges through the viewer's responsive presence.
Benzer Tezler
- Mimarinin kıvamı: Dikiş figürasyonu ve şehirde yürüyüş inşaları üzerinden bir araştırma
Viscosity of architecture: A research through stitching figuration and walking constructions in the city
HATİCE IŞIL UYSAL
Doktora
Türkçe
2021
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLÇİN PULAT GÖKMEN
- Spor salonlarında tesis büyüklüğüne bağlı olarak program ilkelerinin araştırılması
Formulation of the programme of requiriments related to the capacity of space in sports centers
MERAL ERDOĞAN
- İç olmayan: Mimarlık ve sinema kesişiminde eleştirel bir mekansal üretim
Non-interior: A critical spatial production at the intersection of architecture and cinema
BÜŞRA BALABAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SIDIKA ASLIHAN ŞENEL
- Görsel iletişim tasarımında biyomimikri ve kullanıcı deneyimi zenginleştirilmiş bilimsel illüstrasyon kitabı tasarımı
Biomimicry in visual communication design and designing the user-experience-enriched scientific illustration book
ERAY ÖZKAN
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2026
Güzel SanatlarHacettepe ÜniversitesiGrafik Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEZA SOYLUÇİÇEK VURGUN