Görsel iletişim tasarımında biyomimikri ve kullanıcı deneyimi zenginleştirilmiş bilimsel illüstrasyon kitabı tasarımı
Biomimicry in visual communication design and designing the user-experience-enriched scientific illustration book
- Tez No: 1015247
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SEZA SOYLUÇİÇEK VURGUN
- Tez Türü: Sanatta Yeterlik
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Biyomimikri, Görsel iletişim, Kullanıcı deneyimi, İllüstrasyon, Biomimicry, Visual communication, User experience, Illustration
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Grafik Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, biyomimikri, görsel iletişim tasarımı, bilimsel illüstrasyon, kullanıcı deneyimi ve kitap tasarımı alanlarının kesişiminde konumlanmakta; entomolojik biyomimetik ilkelerin daha anlaşılır, etkileşimli ve kullanıcı katılımını destekleyen biçimde aktarılabilmesi için kullanıcı deneyimi zenginleştirilmiş bir bilimsel illüstrasyon kitabı serisi önermektedir. Çalışmanın temel problemi, biyomimikrinin süreç odaklı ve çok katmanlı yapısının, yalnızca metin ve durağan görseller aracılığıyla yeterince etkili biçimde iletilememesidir. Bu doğrultuda araştırmada, bilimsel doğruluğu koruyan; ancak aynı zamanda kullanıcıyı pasif izleyiciden aktif keşfe taşıyan bir tasarım yaklaşımı geliştirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma, uygulama temelli tasarım yaklaşımı ile karma yöntem desenini bir araya getirmektedir. İlk aşamada biyomimikri, bilimsel illüstrasyon, kullanıcı deneyimi ve etkileşimli basılı kitap tasarımı alanlarına ilişkin kuramsal ve görsel incelemeler gerçekleştirilmiş; görsel ve işlevsel doğruluk, konuyu kavrama ve netlik ile etkileşim potansiyeli başlıkları altında tasarım ilkeleri belirlenmiştir. Bu ilkeler doğrultusunda, böcek biyomimikrisi odağında üç fiziksel kitap prototipi tasarlanmıştır: Orkide Peygamberdevesi, Morpho Kelebeği ve Dokumacı Karınca. Prototiplerde pop-up, çek-it, döndür-gör ve katmanlı kâğıt mekanizmaları kullanılarak biyolojik süreçlerin yalnızca temsil edilmesi değil, kullanıcı tarafından deneyimlenmesi hedeflenmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında, geliştirilen prototipler farklı yaş ve mesleki arka planlardan gelen 30 gönüllü katılımcı ile test edilmiştir. Veri toplama sürecinde Likert tipi maddeler ve açık uçlu sorulardan oluşan anket uygulanmış; nicel veriler betimsel olarak, nitel veriler ise tematik analiz yoluyla çözümlenmiştir. Bulgular, geliştirilen kitap serisinin genel olarak yüksek düzeyde olumlu değerlendirildiğini göstermiştir. Nicel sonuçlarda yanıtların tamamı 3, 4 ve 5 düzeylerinde toplanmış, genel ortalama 4,72 olarak belirlenmiştir. Nitel bulgular ise serinin görsel dili, dokunsal yapısı, mekanizmalarının merak uyandırıcılığı ve öğretici niteliğinin olumlu karşılandığını; buna karşılık metin yoğunluğu, bazı yönlendirme ayrıntıları ve mekanik dayanıklılık gibi alanlarda geliştirme gereksinimi bulunduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak bu tez, kullanıcı deneyimi ilkeleriyle zenginleştirilmiş bilimsel illüstrasyon kitabı tasarımının, biyomimetik ilkelerin görsel, dokunsal ve etkileşimli biçimde aktarımını destekleme potansiyeline sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, hem bilimsel illüstrasyon ve görsel iletişim tasarımı literatürüne hem de biyomimikri temelli eğitim materyali üretimine tasarım odaklı bir model önermektedir.
Özet (Çeviri)
This proficiency in art thesis is situated at the intersection of biomimicry, visual communication design, scientific illustration, user experience, and book design, and proposes a user experience-enriched scientific illustration book series to communicate entomological biomimetic principles in a clearer, more interactive, and more user-engaging way. The main problem addressed in the study is that the process-oriented and multilayered nature of biomimicry cannot be conveyed effectively enough through text-based explanations and static visuals alone. Accordingly, the study aims to develop a design approach that preserves scientific accuracy while also transforming the user from a passive viewer into an active participant in the process of exploration. The research combines a practice-based design approach with a mixed-method framework. In the first stage, theoretical and visual analyses were conducted in the fields of biomimicry, scientific illustration, user experience, and interactive printed book design. Design principles were then established under the headings of visual and functional accuracy, educational value and clarity, and interaction potential. Based on these principles, three physical book prototypes focusing on insect biomimicry were designed: Orchid Mantis, Morpho Butterfly, and Weaver Ant. Through the use of pop-up, pull-tab, rotating, and layered paper mechanisms, the prototypes were intended not only to represent biological processes but also to enable users to experience them through interaction. In the second stage of the study, the developed prototypes were tested with 30 voluntary participants from different age groups and professional backgrounds. Data were collected through a questionnaire consisting of Likert-type items and open-ended questions. Quantitative data were analyzed descriptively, while qualitative data were examined through thematic analysis. The findings indicate that the developed book series was evaluated very positively overall. In the quantitative results, all responses clustered at levels 3, 4, and 5, with an overall mean score of 4.72. The qualitative findings further demonstrated that the visual language of the series, its tactile structure, and the curiosity-driven and instructive quality of its mechanisms were positively received. At the same time, several areas for improvement were identified, particularly in relation to text density, some navigational cues, and the durability of certain mechanisms. In conclusion, the thesis suggests that a user experience-enriched scientific illustration book design has the potential to support the visual, tactile, and interactive communication of biomimetic principles. The study proposes a design-oriented model that contributes both to the literature on scientific illustration and visual communication design and to the production of biomimicry-based educational materials.
Benzer Tezler
- Endüstri ürünleri tasarımında arayüz ergonomisi açısından iş makinelerinin tasarımı üzerine bir çalışma
A study on design of engineering vehicles regarding interface ergonomics in industrial product design
MAHMUT CELALEDDİN KALELİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Bilim ve TeknolojiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiEndüstri Ürünleri Tasarımı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. EBRU GÜZELDEREN
- Görsel iletişim tasarımında kurumsal kimlik ve `İstanbul Üniversitesi' örneği
The corparation identity in realms of visual communication design and İstanbul University in terms of practice
SÜLEYMAN TÜRKOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Güzel Sanatlarİstanbul ÜniversitesiGazetecilik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SUAT GEZGİN
- Görsel iletişim tasarımında dijital yayıncılık
Digital publishing in visual communication design
RESUL AY
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Güzel SanatlarDumlupınar ÜniversitesiGrafik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LEVENT MERCİN
- Görsel iletişim tasarımında infografik kullanımı ve uygulamalar
Infographic use in visual communication design and applications
MURAT GÖKCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Güzel Sanatlarİstanbul Arel ÜniversitesiGrafik Tasarımı Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SALİH DENLİ