Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde meslek adları
Profession names in Seyahatname (the Book of Travels) of Evliya Çelebi
- Tez No: 974743
- Danışmanlar: PROF. DR. FUNDA TOPRAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Evliya Çelebi, Söz Varlığı, Meslek Adları, Seyahatname, Evliya Çelebi, Vocabulary, Profession Names, Seyahatname
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osmanlı Türkçesi devresi, Türk dili ile ilgili önemli eserlerin verildiği bir dönemdir. Evliya Çelebi tarafından XVII. yüzyılda kaleme alınan Seyahatname; Osmanlı Türkçesi ve sade nesir üslubu ile yazılan önemli bir eserdir. Bu çalışmada Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde yer alan meslek adları ayrıntılı olarak incelenerek hem Türk dilinin sözvarlığı zenginliklerini hem de Türk kültürüne ait unsurları ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu çalışma, daha önce yapılan araştırmaların üzerine yeni bulgular koymak adına yapılmıştır. Evliya Çelebi Seyahatnamesi taranarak sözü edilen eserde 1436 meslek adı tespit edilmiştir. Meslek adlarının anlamları ve ilişkili olduğu alanlar dikkate alınarak meslek adları on beş kavram alanı olarak tasnif edilmiştir. İncelenen eserde meslek adları ile ilgili tespit edilen kavram alanları; kamu işleri, ticaret işleri, av ve avcı işleri, eğitim-öğretim işleri, din işleri, zanaatkâr ve sanatkâr işleri, tarım ve hayvan işleri, yiyecek ve içecek işleri, maden işleri, sağlık işleri, hizmet sektörü işleri, kültür işleri ve gayriahlaki işlerdir. Bütüncül bir bakış açısı kazandırmak adına meslek adları tablosu oluşturulmuştur. Meslek adı bağlamında Türk dili ve kültürünün zenginliğini ortaya koymak için meslekler ve kavramlar sözlüğü hazırlanmıştır. Meslek adları ile ilgili olarak belirlenen her bir kavram alanının tarihçesi, Asya Hunlarından başlanarak XVII. yüzyıla kadar ele alınmıştır. Anlamı bilinmeyen meslek adlarının anlamları tarih sözlükleri taranarak verilmiştir. Kavram alanlarına ait alt başlıklarda yer alan meslek adları, Evliya Çelebi'nin verdiği bilgiler doğrultusunda ele alınarak özetlenmiştir. Her kavram alanının sonunda değerlendirmeler yapılmış ve meslek adlarına ait söz varlığı ve meslek adlarının oluşturulma biçimleri üzerinde durulmuştur. Çalışmada meslek adlarının kavram alanlarına oranı ve zengin söz varlığı, meslek adları tablosu, meslek adlarının yapısı, meslekler icra edilirken kullanılan kalıp sözler, mesleklerin ilk icra eden kişiler olan meslek pirleri ve meslek pirlerinin uyguladığı halk hekimliği önemli bulgulardır. Evliya Çelebi'nin verdiği bilgiler doğrultusunda Seyahatname'de yer alan meslek adları ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Türk dilinin ve Türk kültürünün meslek adları bağlamında oldukça zengin bir söz varlığına sahip olduğu görülmüştür.
Özet (Çeviri)
The Ottoman Turkish period is a time when important works were produced in the Turkish language. The Seyahatname, written by Evliya Çelebi in the 17th century, is an important book written in Ottoman Turkish using a simple prose style. This study aims to examine in detail the profession names mentioned in the Seyahatname, in order to reveal the richness of both the Turkish language and Turkish culture, and to present it to the academic world. The study was also carried out to add new findings to previous research on the topic. By scanning Evliya Çelebi's Seyahatname, a total of 1,436 profession names were identified. These professions were classified into thirteen concept categories based on their meanings and the fields they are related to. In the examined work, the identified concept areas related to profession names are as follows: public services, trade-related work, hunting and hunter-related jobs, education and teaching, religious services, craftsmanship and arts, agriculture and animal-related work, food and beverage services, mining, healthcare, service sector jobs, cultural work, and immoral professions. To provide a more holistic perspective, a table of profession names was created. In order to highlight the richness of the Turkish language and culture in the context of profession names, a dictionary of professions and related concepts was also prepared. The historical background of each concept area related to profession names was examined, starting from the Asian Huns up to the 17th century. The meanings of unknown profession names were clarified by consulting historical dictionaries. The profession names listed under each concept area were explained based on the information provided by Evliya Çelebi. At the end of each concept area, evaluations were made. The study revealed several important findings, including: the ratio of profession names within each concept area, a table of profession names, the ways professions were named, common phrases used while performing these professions, archaic expressions related to job titles, the first known practitioners of these professions known as meslek pirleri (profession founders), the folk medicine practices applied by these founders, and the rituals performed during the practice of these professions. By examining in detail the profession names found in the Seyahatname based on the information provided by Evliya Çelebi, it has been revealed that the Turkish language possesses a rich vocabulary related to profession names.
Benzer Tezler
- Evliya Çelebi'ye göre Melek Ahmet Paşa'nın biyografisi
According to Evliya Celebi, the biography of Melek Ahmet Pasha
YUSUF KORKMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
TarihKütahya Dumlupınar ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE DİNGEÇ
- Sivas Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası motiflerinin tasarım analizi
Design analysis of“Sivas Divdiği Ulu Cami ve Darüşşifasi”motifs
KİFAYET ÖZKUL
Doktora
Türkçe
2025
Güzel Sanatlarİstanbul Aydın ÜniversitesiGrafik Tasarımı Ana Sanat Dalı
PROF. MEHMET REŞAT BAŞAR
- Evliya Çelebi Seyahatnâmesine göre Azerbaycan şehirlerinde sosyo-kültürel hayat
Socio-cultural life in Azerbaijan cities by Evliya Çelebi Travel
ESRA ELÇİ
- Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde Anadolu'da yaşayan gayrimüslimlerin durumları
Başlık çevirisi yok
M.SAMİ BAYBAL
Yüksek Lisans
Türkçe
1992
DinSelçuk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. OSMAN CİLACI