Jakarlı dokuma tül kumaşlarda numune değerlendirme ve seçim sürecinde çok kriterli karar verme yöntemlerinin kullanılması: CRITIC, TOPSIS ve AHP uygulaması
The use of multi-criteria decision-making methods in the evaluation and selection process of jacquard woven tulle fabrics: An application of CRITIC, TOPSIS, and AHP
- Tez No: 974934
- Danışmanlar: PROF. DR. BANU HATİCE GÜRCÜM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tekstil ve Tekstil Mühendisliği, Güzel Sanatlar, Textile and Textile Engineering, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Analitik hiyerarşi süreci, CRITIC yöntemi, Elektronik jakar, TOPSIS, Çok kriterli karar verme, Analytical hierarchy process, CRITIC method, Electronic jacquard, TOPSIS, Multi criteria decision making
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tekstil Tasarımı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde tekstil tasarım sürecinin izlendiği bir koleksiyon tasarımı gerçekleştirilmiştir. Esin kaynağını Wycinanki sanatının oluşturduğu tekstil tasarım sürecinin sonucunda 30 adet jakarlı tül dokuma kumaştan oluşan bir tekstil koleksiyonu elde edilmiştir. Bu koleksiyonun tüm isterleri araştırmanın ikinci bölümünde uygulanacak olan“Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinin”kullanılması amacıyla hazırlanan araştırma probleminin test edilmesinde kullanılacaktır. Araştırmanın ikinci bölümü ise nicel bir yaklaşımla hazırlanmıştır. Bu bölümde, iki farklı hedef pazara (Bölge-1 ve Bölge-2) yönelik tasarlanmış numuneler (NM-01 – NM-30), nicel ve nitel kriterler doğrultusunda sistematik olarak değerlendirilmiştir. İlk aşamada, ışık geçirgenliği, üretim süresi, birim fiyat, atkı maliyet oranı ve gramaj olmak üzere beş adet nicel kriter, CRITIC yöntemiyle ağırlıklandırılmış; ardından TOPSIS yöntemi kullanılarak, her bir bölge için en uygun 15 numune, objektif verilerle ve uzman görüşü olmadan sıralanmıştır. Devamında, renk canlılığı, desen belirginliği, transparanlık, dökümlülük, tasarım farklılığı ve hedef kitleye uygunluk olmak üzere altı adet nitel kriterler, AHP yöntemi ile değerlendirilmiş; bu süreçte uzmanlarla görüşmeler gerçekleştirilerek her bir bölgeye özel 15 numune ikili olarak değerlendirilmiştir. Son aşamada, CRITIC, TOPSIS ve AHP yöntemlerinden elde edilen sıralamalar birleştirilerek bütünsel bir sıralama yapılmıştır. Bölge-1 için en iyi numune Yöntem-1'de NM-02.3, Yöntem-2'de NM-09.3 ve sıralamaların Borda Sayım (B5) yöntemiyle birleştirildiğinde NM-10.1'dir. Bölge-2'de ise Yöntem-1'de NM-04.1, Yöntem-2'de NM-01.2 ve sıralamaların birleştirilmesiyle NM-08.3 numunesi ilk sıradadır. Bu araştırmayla tasarımcı, bilimsel verilere dayalı nesnel geri bildirim elde etmiş; işletme ise hedef pazarlarına en uygun ürünleri ölçülebilir kriterler üzerinden seçme imkânı bulmuştur. Geliştirilen model, tekstil sektöründe nesnel, izlenebilir ve kullanıcı odaklı bir koleksiyon geliştirme sürecine olanak tanımaktadır.
Özet (Çeviri)
This research consists of two parts. The first part focused on collection design through a textile design process inspired by Wycinanki art. This stage produced 30 jacquard woven tulle fabrics, serving as the dataset to address the research problem, namely the application of Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) methods in the second part. The second part adopted a quantitative approach to systematically evaluate the samples (NM-01 – NM-30) for two target markets (Region-1 and Region-2). Five quantitative criteria—light transmittance, production time, unit price, weft cost ratio, and fabric weight—were first weighted with the CRITIC method. Then, TOPSIS was used to rank the 15 most suitable samples for each region based solely on objective data. In the next stage, six qualitative criteria—color vibrancy, pattern clarity, transparency, drape, design distinctiveness, and market suitability—were assessed with the AHP method. Expert interviews supported the pairwise comparisons, and 15 region-specific samples were evaluated. Finally, the results of CRITIC, TOPSIS, and AHP were integrated into a holistic ranking. For Region-1, the top-performing samples were NM-02.3 (Method-1), NM-09.3 (Method-2), and NM-10.1 (integrated Borda Count). For Region-2, NM-04.1 ranked first under Method-1, NM-01.2 under Method-2, and NM-08.3 in the integrated ranking.This research offers designers objective feedback grounded in scientific data without neglecting aesthetics, while businesses gain the ability to select market-suitable products through measurable criteria. Overall, the model provides an objective, traceable, and user-centered framework for collection development in the textile industry.
Benzer Tezler
- Jakarlı dokuma tasarım süreci ve kumaş tasarımlarında Osmanlı sultanları
Jacquard weaving design process and the representation of the Ottoman sultans in fabric designs
PINAR ARSLAN
Doktora
Türkçe
2019
Giyim EndüstrisiGazi ÜniversitesiTekstil Tasarımı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE FERİHA AKPINARLI
DR. ÖĞR. ÜYESİ ANA MARGARIDA FERREIRA
- Jakarlı dokuma kumaş tasarım ve üretiminde yenilikçi yaklaşımlar
Başlık çevirisi yok
EBRU YÜKSEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiTekstil Ana Sanat Dalı
PROF. NESRİN ÖNLÜ
- Jakarlı dokuma tasarımında popova desenleri
Popova designs on the jacquard weaving
AYTÜL APALAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiTekstil ve Moda Tasarımı Ana Sanat Dalı
DOÇ. NESLİHAN YAŞAR
- Jakarlı numune dokuma makinesi tasarımı, prototip imalatı ve jakar desen tasarım programı geliştirilmesi
Design and making prototype of a jacquard sampling weaving machine and development of a jacquard pattern design software
MÜSLÜM KAPLAN
Doktora
Türkçe
2020
Tekstil ve Tekstil MühendisliğiÇukurova ÜniversitesiTekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİHAT ÇELİK
- Fosforlu fantezi iplikler ile farklı dokuma örnekleri deneyerek Armürlü ve Jakarlı makinede kumaş üretimi
Fancy yarn fabric samples of different phosphorus wi̇th Dobby and Jacquard tryi̇ng fabric production machine
NURİYE ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Güzel SanatlarHaliç ÜniversitesiTekstil ve Moda Tasarımı Ana Sanat Dalı
YRD. DOÇ. DR. BAHATTİN ŞEBER