Musul sâlnâmelerine göre şehir hayatı (1308-1330/1891-1912)
Urban life in Mosul according to the sâlnâmes (1308-1330/1891-1912)
- Tez No: 975041
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET AKİF FİDAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde Musul Vilâyeti'nde şehir hayatını kapsamlı bir perspektifle analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel kaynaklarını, 1308-1330/1891-1912 yılları arasında yayımlanmış beş adet Musul Vilâyeti Sâlnâmesi oluşturmaktadır. Söz konusu Sâlnâmeler, vilâyetin idarî, toplumsal, kültürel, ekonomik ve sağlık alanlarına dair ayrıntılı veriler sunmaları bakımından temel kaynaklardır. Giriş bölümünde Musul'un Osmanlı coğrafyasındaki yeri, jeopolitik ve stratejik önemi ele alınmış; ardından vilâyetin idarî yapılanması, sancak ve kaza düzeyindeki kurumlar ile merkez-taşra ilişkileri, Osmanlı'nın merkezîleşme politikaları çerçevesinde incelenmiştir. Bu politikaların yerel düzeydeki yansımaları detaylı biçimde analiz edilmiştir. Eğitim alanında, modern okul anlayışının gelişimi, okullaşma oranlarının artışı ve eğitim kurumlarının kuruluş süreçleri değerlendirilmiştir. Bu bağlamda Osmanlı eğitim politikalarının toplumsal dönüşümdeki etkisine odaklanılmış; eğitim dili, okul türleri ve müfredatlar gibi hususlar da araştırmanın kapsamına dâhil edilmiştir. Sağlık hizmetleri bağlamında, vilâyetteki genel sağlık durumu, yaygın hastalıklar ve tedavi yöntemleri, salgın hastalıklarla mücadele stratejileri ile temizlik uygulamaları ele alınmıştır. Ayrıca o dönemde mevcut olan sağlık kurumları da incelenmiştir. Ekonomik yapıya ilişkin olarak, tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin Musul ekonomisindeki yeri ve halkın geçim kaynakları üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra, zanaatkârlık, ticaret, yollar gibi diğer ekonomik unsurlar da çalışmada yer bulmuştur. Toplumsal ve kültürel yaşam bağlamında, Musul halkının günlük yaşam pratikleri, dinȋ ve kültürel yapılar, gelenek ve görenekler ile sosyal ilişkiler analiz edilmiştir. Basın hayatı açısından, yerel gazetelerin doğuşu, içerikleri, dağıtım sahaları ve bunların etkileri kapsamlı şekilde incelenmiştir. Özet olarak bu araştırma, Osmanlı taşra politikalarının geç dönemdeki uygulanma biçimlerini Musul örneği üzerinden ortaya koyarak; şehirleşme, eğitim, sağlık, ekonomi ve kültürel yaşam gibi alanlarda yaşanan dönüşümleri bütüncül bir bakış açısıyla ele almaktadır. Bu yönüyle çalışma, hem Musul Vilâyeti özelinde hem de genel olarak Osmanlı taşrasının anlaşılmasına katkı sağlamakta; Musul Vilâyeti Sâlnâmeleri'nin dönemin idarî ve toplumsal yapısını kavramada temel kaynaklar olarak taşıdığı önemi vurgulamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study analyzes urban life in Mosul Province during the late Ottoman period from a comprehensive perspective. The main sources are five Mosul Province Yearbooks (Sâlnâmes) published between 1308-1330/1891-1912, which provide detailed data on the province's administrative, social, cultural, economic, and health structures. The introduction addresses Mosul's place in Ottoman geography and its geopolitical and strategic importance, followed by an examination of the province's administrative organization, institutions at the sanjak and kaza levels, and center–periphery relations within the framework of Ottoman centralization policies. The local reflections of these policies are analyzed in depth. In education, the study evaluates the rise of modern schools, the increase in enrollment, and the establishment of institutions. It emphasizes the role of Ottoman educational policies in social transformation, considering aspects such as the language of instruction, school types, and curricula. Regarding health services, the province's general health conditions, common diseases and treatments, epidemic control strategies, and hygiene practices are examined, along with the institutions existing at the time. Economically, the role of agriculture and livestock in Mosul's economy and their impact on livelihoods are assessed, in addition to craftsmanship, trade, and transportation. In terms of social and cultural life, the daily practices of Mosul's inhabitants, religious and cultural structures, traditions, and social relations are analyzed. The press is also discussed, focusing on the emergence of local newspapers, their content, distribution, and influence. In sum, the research demonstrates how late Ottoman provincial policies were implemented in Mosul and examines transformations in urbanization, education, health, economy, and cultural life. It contributes to understanding both Mosul Province in particular and the Ottoman provinces in general, highlighting the significance of the Mosul Province Sâlnâmes as essential sources for comprehending the period's administrative and social structures.
Benzer Tezler
- Maârif Salnâmelerine göre 20. Yüzyıl başlarında (1898-1903) Musul Vilayeti'nde eğitim ve eğitim kurumları
At the beginning of the 20th Century by the education annuals(1898-1903) in Mosul province, education and training institutions
SABİT GENÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Eğitim ve ÖğretimOndokuz Mayıs ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET EVSİLE
- 1272H/1855-6 ile 1328H/1910 yılları arasında Suriye, Bağdat, Basra, Musul, Hicaz ve Yemen vilayetlerinin idari taksimatı
An Examination of administrative distrubition of Ottoman Empire's southern provinces including Syria, Baghdad, Basra, Musul, Beirut, Hedjaz, Yemen from 1272H/1855-6 to 1328H/1910
ASUMAN ÖZGEN
- 1901-1902 tarihli Maârif Sal-nâmesine göre Musul vilâyetinde eğitim-öğretim
Education and training in Mosul province in 1901-1902
FADİME DEMİRCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve Öğretimİnönü ÜniversitesiSosyal Bilimler ve Türkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. RECEP DÜNDAR
- Osmanlı'nın son döneminde Sincar kazası'nın idari, sosyal ve iktisadi durumu
The administrative, social and economical status of Sinjar qaza in the last period of Ottoman
FALAH KHAİRİ MİRZO
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
TarihDicle Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN ACAR
- II. Abdülhamid dönemi Irak'ta 6. Ordu'nun teşkilatı ve iç güvenlikteki rolü
The organization of the 6th Army in Iraq and its role in internal security during the reign of Abdülhamid II
YASİN ÇATAL