Sadru'l-İslâm ve Emevî dönemlerinde hitabet türünün yeri ve önemi
The role and significance of oratory in the early Islamic period and the Umayyad era
- Tez No: 975246
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ LEYLA YAKUPOĞLU BORAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Karşılaştırmalı Edebiyat, Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Comparative Literature, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Hitabet, belâgat, hutbe, İslâm tarihi, Arap edebiyatı, Emevîler, Hulefâ-yı Râşidîn, Câhiliye Dönemi, Oratory, rhetoric, sermon (khuṭbah), Islamic history, Arabic literature, Umayyads, Rāshidūn Caliphs, Jāhiliyyah period
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma; Arap hitabet sanatının İslâm öncesi Câhiliye Dönemi'nden başlayarak İslâm'ın ilk yılları, Hulefâ-yı Râşidîn ve Emevîler Dönemi boyunca geçirdiği gelişim sürecini ele almakta ve ilgili dönemlerdeki hutbeleri; tarihî, edebî ve belâgat cihetinden tahlil etmektedir. Hitabetin, İslâm kültür ve siyaset tarihinde yalnızca bir söz sanatı değil; aynı zamanda dinî tebliğ, toplumsal bilinçlendirme ve siyasî otoritenin tesisi gibi çok yönlü işlevleri olduğu tespit edilmiştir. Tezin birinci bölümünde, hitabetin tanımı, unsurları, konu ve maksadıyla birlikte belâgat sanatıyla ilişkisi teorik açıdan açıklanmış; ikinci bölümde, Câhiliye Dönemi'nin siyasî, sosyal ve iktisadî yapısı içinde hitabetin yeri ve dönemin hutbeleri değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde, Hz. Peygamber dönemi, Hulefâ-yı Râşidîn devri ve bu dönemlerde irat edilen hutbeler hem muhteva hem de üslup bakımından incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise Emevî Dönemi'nin siyasî ve sosyal yapısı bağlamında hitabetin dönüşümü, her kesim tarafından propaganda aracı olarak kullanılışı ve muhalif hareketlerin söylemleri ele alınmıştır. Bu araştırmada, metin analizi yöntemi kullanılmış; örnek hutbeler, Arapça aslından Türkçeye tercüme edilerek üslup, içerik ve belâgat sanatları açısından detaylı şekilde çözümlenmiştir. Elde edilen bulgular, hitabetin İslâm medeniyetinde sosyal ve siyasî yönlendirme gücünü anlamada önemli bir anahtar olduğunu göstermektedir. Çalışmanın İslâm tarihi, Arap edebiyatı ve belâgat alanında yapılacak yeni araştırmalara katkı sunması hedeflenmiştir.
Özet (Çeviri)
This study examines the development of the art of Arabic oratory, beginning from the pre-Islamic Jāhiliyyah period and continuing through the early years of Islam, the era of the Rāshidūn Caliphs, and the Umayyad period. The sermons (khuṭbahs) delivered in these periods are analyzed from historical, literary, and rhetorical perspectives. It is determined that oratory in Islamic cultural and political history was not merely an art of speech but also served multifaceted functions such as religious preaching, social awareness-raising, and the establishment of political authority. In the first chapter, the definition, elements, subject matter, and purpose of oratory are theoretically explained together with its relationship to the art of rhetoric (balāghah). The second chapter evaluates the place of oratory within the political, social, and economic structure of the Jāhiliyyah period, as well as the sermons of that time. The third chapter analyzes, in terms of both content and style, the sermons delivered during the time of the Prophet Muhammad and the Rāshidūn Caliphate. The fourth chapter discusses the transformation of oratory in the context of the political and social structure of the Umayyad period, its use as a tool of propaganda by various groups, and the discourse of oppositional movements. The research employs a textual analysis method; selected sermons were translated from their original Arabic into Turkish and examined in detail with respect to style, content, and rhetorical devices. The findings demonstrate that oratory is a key to understanding the power of social and political influence in Islamic civilization. It is hoped that this study will contribute to future research in the fields of Islamic history, Arabic literature, and rhetoric.
Benzer Tezler
- Sadru'l-İslam Döneminde İslam'ı müdafaa eden arap şairler
Arab poets defending Islam during the Early Islamic Period
MUHAMMET ÖZADANIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Doğu Dilleri ve EdebiyatıKafkas ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ESAT AYYILDIZ
- دراسـة مـقـارنـة لــشـعـر الـصـعـالـيــك فـي الـعـصـر الـجـاهـلـي والـعـصـر الأمـوي
Câhiliye ve Emevî dönemleri yağmacı şairlerin şiirlerinin karşılaştırılması
MARAM ALSHAWI
Yüksek Lisans
Arapça
2022
Doğu Dilleri ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM ŞABAN
- Klasik Arap şiirinde savaş (Cahiliye'den Abbasi Dönemine kadar)
War in classical Arabic poetry (From the Jahiliyyah to Abbasid Period)
SABAHATTİN AYDİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Doğu Dilleri ve EdebiyatıBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN GÜNDAY
- Klasik Arap şiirinde isti`taf
Demander de pitie dans la poesie Arabe classique
YALÇIN ATALIK
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Doğu Dilleri ve EdebiyatıKırıkkale ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NAZİF ŞAHİNOĞLU
- Molla Musa el-Celali'nin Belagat ilmindeki metodu
Başlık çevirisi yok
AVİN ALİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimIğdır ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMAD ALKHALİL