Çeviri eğitiminde teknoloji edinci: İzlenceler üzerinden bir inceleme
Technological competence in translation training: An analysis based on course syllabi
- Tez No: 975265
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SİNEM CANIM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mütercim-Tercümanlık, Translation and Interpretation
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çeviribilim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çeviri mesleğinin hızla dijitalleşmesi, teknoloji edincini çevirmen eğitiminin vazgeçilmez bir bileşeni haline getirmiştir. Ancak akademik çeviri programlarında teknolojiye ilişkin derslerin kapsamı ve işlevi tartışmalı bir konumda durmaktadır. Bu çalışma, Türkiye'deki devlet ve vakıf üniversitelerinin çeviri lisans programlarında teknoloji edincini kazandırmaya yönelik derslerin nasıl konumlandığını ve mevcut durumunu incelemektedir. Araştırmanın genel amacı, çeviri eğitimi programlarında teknoloji edincinin nasıl ele alındığını, bu edinçle doğrudan ilişkili derslerin çeşitli boyutlarını dikkate alarak kapsamlı biçimde değerlendirmektir. Bu doğrultuda, teknoloji edincine katkı sağlayan derslerin bilgi, beceri ve tutum boyutları ile müfredat içerisindeki konumlarının bütüncül bir yaklaşımla irdelenmesi hedeflenmiştir. Çalışmanın temel argümanı, çeviri eğitiminin yalnızca teknolojik araçları kullanabilen bireyler yetiştirmekle sınırlı olmaması bunun yerine, bu araçların olanaklarını ve sınırlılıklarını eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirebilen, bilinçli tercihler yapabilen nitelikli çevirmenler yetiştirmesi gerektiğidir. Buradan hareketle, çalışmada öncelikle edinç kavramı irdelenmiş ve bu kavramın çok yönlü doğasını açıklamayı mümkün kılan Bilgi Beceri Tutum (KSA) modeli önerilmiştir. Bu bağlamda çeviri edinci bir üst yapı olarak ele alınmış, teknoloji edinci ise bu yapının bir alt bileşeni olarak değerlendirilmiştir. Kuramsal çerçevenin ardından, araştırma bu edincin müfredattaki yansımalarını incelemeye odaklanmıştır. Bu kapsamda, seçilen üniversitelerin ders izlenceleri nitel içerik analiziyle incelenmiş ve değerlendirmede Bilgi Beceri Tutum (KSA) modeli kavramsal dayanak olarak kullanılmıştır. Araştırma bulguları, bilgi ve beceri boyutlarının programlarda belirgin biçimde yer aldığı, ancak tutum boyutunun büyük ölçüde ihmal edildiğini göstermektedir. Bu durum, çeviri eğitiminde yansıtıcı öğrenme, etik farkındalık ve sorumluluk bilincine dayalı yaklaşımların güçlendirilmesi gereğini ortaya koymaktadır. Genel olarak çalışma, programların öğrencileri temel teknoloji bilgisiyle donattığını ancak eleştirel farkındalık ve bütüncül bir teknoloji edinci kazandırma bakımından geliştirilmesi gerektiğini görünür kılmaktadır. Sonuç olarak, araştırma mevcut müfredatların güçlü ve zayıf yönlerini belirleyerek teknoloji edincine Bilgi Beceri ve Tutum (KSA) temelli yeni bir bakış sunmaktadır. Özünde bu inceleme, Türkiye'deki çeviri eğitimi programlarının teknoloji boyutunu güncel bir perspektifle ele almakta ve Bilgi, Beceri, Tutum (KSA) odaklı yaklaşımıyla literatürdeki tartışmalara katkı sağlayarak ileride yapılacak araştırmalara ve müfredat geliştirme süreçlerine ışık tutmaktadır.
Özet (Çeviri)
The rapid digitalization of the translation profession has made technological competence an indispensable component of translator training. However, the scope and function of technology-related courses in academic translation programs remains controversial. This study examines the current status and positioning of technological competence-oriented courses in undergraduate translation programs at state and foundation universities in Türkiye. The primary aim of the research is to comprehensively evaluate how technological competence is addressed in translation training programs, considering various dimensions of courses directly related to this competence. In this respect, it is sought to examine the knowledge, skill and attitude dimensions of the courses that contribute to technological competence and their position in the curriculum with a holistic approach. The main argument of the study is that translation training should not be limited to simply educating individuals who can only use technological tools; instead, it should cultivate qualified translators who can critically evaluate the possibilities and limitations of these tools and make informed choices. From this point of view, the concept of competence was first examined in the study and the Knowledge Skill Attitude (KSA) model, which makes it possible to explain the multifaceted nature of this concept, was proposed. In this context, translation competence was considered as a superstructure, while technology competence was considered as a subcomponent of this structure. Following the theoretical framework, the research focused on examining the reflection of this competence in the curriculum. Accordingly, the course syllabi of selected universities were examined through qualitative content analysis, and the Knowledge, Skills, and Attitudes (KSA) model was used as the conceptual basis for the evaluation. The research findings indicate that knowledge and skills dimensions are prominently featured in the programs, whereas the attitude dimension is largely overlooked. This situation highlights the need to strengthen approaches based on reflective learning, ethical awareness, and sense of responsibility in translation training. Overall, the study reveals that the programs equip students with basic technological knowledge but need further development in fostering critical awareness and a holistic understanding of technological competence. Consequently, the research identifies the strengths and weaknesses of existing curricula and offers a new perspective on technological competence based on Knowledge, Skills, and Attitudes (KSA). Essentially, this study addresses the technological dimension of translation training programs in Türkiye from a contemporary perspective and, by adopting its Knowledge Skill Attitude (KSA)-oriented approach, contributes to ongoing discussions in the literature while shedding light on future research and curriculum development processes.
Benzer Tezler
- Akademik çeviri eğitiminde yazılı dil edincinin geliştirilmesi açısından yabancı dil öğretim yaklaşımlarının olası katkıları: İstanbul Üniversitesi Almanca Mütercim ve Tercümanlık Anabilim Dalı örneği
The possible contributions of foreign language teaching approaches to the development of written language competence in academic translation education: The example of Istanbul University, Department of German Translation and Interpreting
SEMANUR AĞCA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve Öğretimİstanbul ÜniversitesiÇeviribilim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NESLİHAN DEMEZ
- Yapay zekâ destekli ders izlencesi tasarımı ve yenilikçi yaklaşımlar kapsamında geliştirilen çeviri etkinliklerinin çeviri eğitimi uygulamalarındaki yeri
Artificial intelligence assisted syllabus design and the role of translation activities developed within the scope of innovative approaches in translator training practices
CEM SEZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimTrakya ÜniversitesiÇeviribilim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DOLUNAY KUMLU
- Makine çevirisi ve dijitalleşme bağlamında çevirmenlik mesleğinin dönüşümü
Transformation of the translation profession within the context of machine translation and digitalization
HİLAL ÖZTÜRK BAYDERE
Doktora
Türkçe
2022
Mütercim-Tercümanlıkİstanbul ÜniversitesiÇeviribilim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALEV BULUT
- Mütercim tercümanlık öğrencilerinin özel alan çevirisi kapsamında yazılı çeviri edinçlerinin ölçülmesi
Assessment of translation trainees' translation competences within the scope of specialized translation
MEHMET YILDIZ
Doktora
Türkçe
2016
Mütercim-Tercümanlıkİstanbul ÜniversitesiÇeviribilim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİNE YAZICI
- Mütercim tercümanlık öğrencilerinde çeviri edincinin ölçülmesi ve değerlendirilmesi
The measurement and evaluation of translation competence in translation studies' students
AYŞE IŞIK AKDAĞ
Doktora
Türkçe
2015
Eğitim ve Öğretimİstanbul ÜniversitesiÇeviribilim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA EMEL ERGUN