Sınıf öğretmenlerinin yapay zekaya yönelik metaforik algıları
Metaphorical perceptions of classroom teachers about artificial intelligence
- Tez No: 975338
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSTAFA KOCAARSLAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Metaforik algı, sınıf öğretmenlerinin metaforik algıları, yapay zeka, Artificial intelligence, metaphorical perception, metaphorical perceptions of classroom teachers
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bartın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, sınıf öğretmenlerinin yapay zekâya yönelik metaforik algılarını ortaya koymayı ve bu algıların cinsiyet, yaş, kariyer basamağı ve yapay zekâ kullanım durumu gibi bireysel değişkenler açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim deseniyle yürütülen çalışmaya, 103 sınıf öğretmeni katılmıştır. Veriler,“Yapay zekâ … gibidir, çünkü …”ifadesiyle oluşturulan yarı yapılandırılmış metafor formu aracılığıyla toplanmış; MAXQDA bilgisayar programından yararlanılarak içerik analiziyle çözümlenmiştir. Katılımcılar tarafından toplamda 103 geçerli metafor üretilmiş ve bu metaforlar“Yardımcı/Yol Gösteren”,“İnsanla Özdeşleştirilen”,“Makine Merkezli”,“Şüphe ve Merak Uyandıran”ve“Tehdit Oluşturan”olmak üzere beş tematik başlık altında sınıflandırılmıştır. Bulgular, öğretmenlerin yapay zekâyı yalnızca teknik bir araç olarak değil; pedagojik, bilişsel, etik ve duygusal yönleriyle değerlendirdiğini göstermiştir. Cinsiyet değişkenine göre kadın öğretmenlerin daha eleştirel ve etik odaklı yaklaşımlar geliştirdiği; erkek öğretmenlerin ise daha pragmatik ve işlevsel değerlendirmelerde bulunduğu görülmüştür. Yaş ve kariyer basamağı gibi değişkenlerin, öğretmenlerin yapay zekâya yönelik algılarında tematik çeşitliliği belirgin şekilde etkilediği görülmüştür. 31-45 yaş grubundaki öğretmenlerin diğer yaş gruplarına göre daha fazla ve tematik açıdan daha çeşitli metaforlar ürettikleri görülmüştür. Genç öğretmenler daha çok tehdit ve belirsizlik vurgusu yaparken, ileri yaş grubundakiler yapay zekâyı daha çok yardımcı bir araç olarak değerlendirmiştir. Kariyer basamağı açısından, uzman öğretmenlerin daha derinlikli ve çok boyutlu metaforlar ürettikleri, özellikle olumlu temalarda yoğunlaştıkları gözlenmiştir. Öğretmen unvanına sahip katılımcılar daha çok tehdit ve insan-merkezli temalarda temsil edilirken, başöğretmenlerin katkısı sınırlı ve daha çok yardımcı temasıyla sınırlı kalmıştır. Yapay zekâyı kullanan öğretmenler, teknolojiyi daha olumlu ve çok boyutlu bir perspektiften ele alırken; kullanmayanlar daha temkinli ve tehdit temelli metaforlar üretmiştir. Araştırma sonuçları, öğretmenlerin yapay zekâya yönelik algılarının çok katmanlı ve çelişkili yapısını ortaya koymakta; teknolojik deneyimin bu algılar üzerindeki dönüştürücü etkisini vurgulamaktadır. Bu bağlamda, öğretmenlerin yapay zekâ farkındalıklarını artırmaya yönelik uygulamalı eğitimler, etik temelli içerikler ve rehberlik modelleri geliştirilmesi gibi öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
This research aims to reveal the metaphorical perceptions of classroom teachers towards artificial intelligence and to examine these perceptions in terms of individual variables such as gender, age, career stage and artificial intelligence usage status. 103 classroom teachers participated in the study, which was conducted with the phenomenological design, one of the qualitative research methods. Data were collected through the semi-structured metaphor form created with the expression“Artificial intelligence is like ... because ...”and analyzed through content analysis using the MAXQDA computer program. A total of 103 valid metaphors were produced by the participants and these metaphors were classified under five thematic headings as“Helping/Guiding”,“Human-Identified”,“Machine-Centered”,“Suspicious and Curiosity-Arousing”and“Threatening”. The findings showed that teachers evaluated artificial intelligence not only as a technical tool but also in terms of its pedagogical, cognitive, ethical and emotional aspects. According to the gender variable, female teachers developed more critical and ethically oriented approaches; It was observed that male teachers made more pragmatic and functional evaluations. It has been observed that variables such as age and career stage significantly affect thematic diversity in teachers perceptions of artificial intelligence. It was observed that teachers in the 31-45 age group produced more and thematically more diverse metaphors than other age groups. While young teachers emphasized threat and uncertainty more, those in the older age group evaluated AI more as a helping tool. In terms of career stage, it was observed that expert teachers produced more in-depth and multi-dimensional metaphors, especially focusing on positive themes. While participants with the title of teacher were represented more in threat and human-centered themes, the contribution of head teachers was limited and limited to the helping theme. While teachers who used AI approached technology from a more positive and multi-dimensional perspective, those who did not use it produced more cautious and threat-based metaphors. The research results reveal the multi-layered and contradictory structure of teachers' perceptions of AI; they emphasize the transformative effect of technological experience on these perceptions. In this context, suggestions such as practical training, ethically based content and the development of guidance models to increase teachers' awareness of AI were presented.
Benzer Tezler
- Sınıf öğretmenlerinin yapay zekâya yönelik kaygı, tutum ve yapay zekâ okuryazarlığı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between classroom teachers' anxiety, attitudes and artificial intelligence literacy levels toward artificial intelligence
NİLGÜN BERK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimYozgat Bozok ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KEVSER HAVA
- Sınıf öğretmenlerinde yapay zekâya yönelik motivasyon, beklenti ve eğitim gereksinimlerinin kuşaklar arası incelenmesi
An intergenerational analysis of motivation, expectations and training needs regarding artificial intelligence among classroom teachers
YASEMİN İPEKCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimBahçeşehir ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE NECLA KELEŞ
- Sınıf öğretmenlerinin dijital okuryazarlık becerileri ile yapay zekâ kaygıları ve yapay zeka farkındalık düzeyleri arasındaki ilişki
The relationship between primary school teachers' digital literacy skills, artificial intelligence (Aİ) anxiety, and artificial intelligence (Aİ) awareness
FATMA UĞUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimBartın ÜniversitesiSınıf Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA KOCAARSLAN
- Okul öncesi ve sınıf öğretmenlerinin yapay zekâ tutumlarının karşılaştırılmalı incelenmesi: Erzincan il örneği
A comparative study of preschool and primary school teachers' attitudes towards artificial intelligence: The case of Erzincan province
MUSTAFA AKDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimErzincan Binali Yıldırım ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ ÇİÇEK
- Öğretmenlerin siber nezaket düzeyleri ile yapay zekâya yönelik genel tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between teachers' cyber politeness levels and their general attitudes towards artificial intelligence
SEVİM ÜNAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ARİF ÖZERBAŞ