Akıllı perakende teknolojisine yönelik tüketici algısının algılanan alışveriş değeri tutum ve kullanma niyeti üzerine etkisi
The impact of consumer perception towards smart retail technology on perceived shopping value attitude and usage intention
- Tez No: 975605
- Danışmanlar: PROF. DR. MUTLU YÜKSEL AVCILAR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Akıllı teknoloji, Değer temelli pazarlama, Fijital pazarlama, Smart technology, Value based marketing, Phygital marketing
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzde sürekli değişen ve gelişen teknolojiyle birlikte ortaya çıkan akıllı perakende teknolojileri perakende sektöründe hizmet sunumunu ve değer yaratımını hızla dönüştürmeye devam etmektedir. Endüstri Devrimi 4.0'ın sonuçlarından birisi olarak ortaya çıkan akıllı perakende teknolojileri, fiziksel ve dijital özellikler arasındaki entegrasyonu derinleştirerek fiziksel mağazalarda olağanüstü alışveriş deneyimleri sunabilmektedir. Bu doğrultuda müşterilerine üstün ve kişiselleştirilmiş perakende hizmetleri sunarak rekabet avantajı kazanmak isteyen perakendeciler fiziksel perakende mağazalarını birer akıllı perakende mağazasına dönüştürmektedir. Akıllı perakende teknolojileri, akıllı aynalar, akıllı giyinme odaları, self-check-out kioskları (self-servis ödeme kioskları), akıllı fiyat etiketleri, akıllı raflar, akıllı alışveriş arabaları, insansız mağazalar gibi diğer birçok teknolojiyi veya temas noktalarını içermektedir. Fiziksel perakende mağazalarında akıllı perakende teknolojilerinin kullanımının hızla yaygınlaşması ve bu teknolojilerin perakendecilere ve müşterilere sunduğu faydalar göz önüne alındığında, bu teknolojilere yönelik tüketici davranışlarının anlaşılmasının kritik öneme sahip olduğu düşünülmektedir. Bu bağlamda çalışmanın birinci amacı, tüketicilerin akıllı perakende teknolojisi özelliklerine yönelik algılarının, akıllı perakende teknolojisine yönelik algıladıkları faydacı, hedonik ve sosyal alışveriş değerine; algılanan faydacı, hedonik ve sosyal alışveriş değerinin tutuma; tutumunda akıllı perakende teknolojisini kullanma niyetine etkilerinin incelenmesidir. Çalışmanın ikinci amacı tüketicilerin sahip oldukları teknolojik yenilikçiliğin, akıllı perakende teknolojisine yönelik algıladıkları faydacı, hedonik ve sosyal değer ile tutum ve tutum ile akıllı perakende teknolojisini kullanma niyetleri arasındaki ilişkiler üzerindeki düzenleyici etkilerinin tespit edilmesidir. Bu amaç kapsamında İstanbul'da ikamet eden 18 yaş ve üzerindeki bir yaşta bulunan ve alışverişlerinde akıllı perakende teknolojisini kullanma bilgisine veya potansiyeline sahip olan toplam 405 katılımcıdan yüz yüze anket yoluyla veri toplanmıştır. Çalışmada verilerin analizini gerçekleştirmek için; keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizi, aracı (mediate) ve koşullu süreç analizleri ile yapısal eşitlik modeli analizi tanımlayıcı istatistiki testlerle birlikte uygulanmıştır. Yapısal eşitlik modeli analizi sonucunda, algılanan yenilik, algılanan avantaj ve algılanan zorluğun, algılanan faydacı, hedonik ve sosyal değer üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkilere sahip olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte analiz sonucunda algılanan güvenin hedonik ve sosyal değer üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğu fakat faydacı değer üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olmadığı tespit edilmiştir. Analiz sonucunda algılanan kontrol, uyumluluk, risk ve gizlilik endişeleri değişkenlerinin algılanan faydacı, hedonik ve sosyal değer üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte algılanan faydacı, hedonik ve sosyal değer değişkenlerinin tutum; tutumun da kullanma niyeti üzerinde istatistiksel olarak anlamlı etkilere sahip olduğu tespit edilmiştir. Aracılık analizleri, algılanan yenilik, avantaj, uyumluluk, kontrol ve zorluk gibi değişkenlerin; algılanan faydacı, hedonik ve sosyal değer aracılığıyla akıllı perakende teknolojilerine yönelik tutumu anlamlı biçimde etkilediğini ortaya koymuştur. Ayrıca, algılanan güven, risk ve gizlilik endişelerinin hiçbir değer boyutu üzerinden tutumu anlamlı şekilde etkilemediği, dolayısıyla dolaylı etkilerin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı belirlenmiştir. Bununla birlikte, algılanan faydacı, hedonik ve sosyal değerlerin tutum aracılığıyla kullanım niyeti üzerinde anlamlı dolaylı etkiler oluşturduğu görülmüştür. Elde edilen bulgular, değer temelli bir yapı içerisinde tutumun, kullanım niyeti üzerindeki belirleyici rolünü ve algılanan faydacı, hedonik ve sosyal değerin bu süreci nasıl şekillendirdiğini göstermektedir. Koşullu süreç analizi sonuçları genel olarak değerlendirildiğinde, teknolojik yenilikçilik değişkeni, algılanan faydacı, hedonik ve sosyal değerlerin tutum ve kullanma niyeti üzerindeki etkilerinde anlamlı bir düzenleyici rol oynamaktadır. Özellikle teknolojik yenilikçiliğin orta ve yüksek düzeylerinde, algılanan faydacı, hedonik ve sosyal değerin tutum ve niyet üzerindeki etkileri güçlenmiş; bu bulgular, modelde anlamlı bir koşullu dolaylı etki (moderated mediation) yapısının varlığını ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
Today, smart retail technologies that have emerged with the ever-changing and evolving technology continue to rapidly transform service delivery and value creation in the retail sector. Smart retail technologies, which emerged as one of the results of Industrial Revolution 4.0, can offer extraordinary shopping experiences in physical stores by deepening the integration between physical and digital features. In this context, retailers who want to gain a competitive advantage by offering superior and personalized retail services to their customers are transforming their physical retail stores into smart retail stores. Smart retail technologies include many other technologies or touchpoints such as smart mirrors, smart dressing rooms, self-checkout kiosks (self-service payment kiosks), smart price tags, smart shelves, smart shopping carts, unmanned stores, etc. Given the rapid adoption of these technologies in physical retail settings and the benefits they offer to both retailers and consumers, understanding consumer behavior toward smart retail technologies is of critical importance. In this context, the first aim of the study is to examine how consumers' perceptions of the characteristics of smart retail technologies affect their perceived utilitarian, hedonic, and social shopping value; how these perceived values influence attitudes; and how attitudes in turn affect the intention to use smart retail technologies. The second aim is to determine the moderating role of consumers' technological innovativeness in the relationships between perceived utilitarian, hedonic, and social value and attitude, as well as between attitude and behavioral intention. For this purpose, data was collected through a face-to-face survey from a total of 405 participants who are 18 years of age or older and reside in Istanbul and have the knowledge or potential to use smart retail technology in their shopping. The data were analyzed using exploratory and confirmatory factor analyses, mediation and conditional process analyses, and structural equation modeling, along with descriptive statistical tests. As a result of the structural equation modeling analysis, it was found that perceived novelty, perceived advantage, and perceived complexity have statistically significant effects on perceived utilitarian, hedonic, and social value. Additionally, the analysis revealed that perceived trust has a statistically significant effect on hedonic and social value, but not on utilitarian value. The results also indicated that perceived control, compatibility, risk, and privacy concerns do not have significant effects on perceived utilitarian, hedonic, or social value. However, perceived utilitarian, hedonic, and social value were found to have statistically significant effects on attitude, and attitude was found to have a statistically significant effect on the intention to use. Mediation analyses showed that perceived innovation, advantage, compatibility, control, and ease of use significantly affect attitude through perceived values. However, perceived trust, risk, and privacy concerns did not significantly influence attitude through any value dimension, indicating the absence of statistically significant indirect effects. Nevertheless, perceived utilitarian, hedonic, and social values were found to have significant indirect effects on behavioral intention through attitude. The findings demonstrate the determining role of attitude on usage intention within a value-based structure and how perceived utilitarian; hedonic and social value shape this process. The conditional process analysis further revealed that technological innovativeness plays a significant moderating role in the effects of perceived utilitarian, hedonic, and social value on attitude and behavioral intention. Particularly at moderate and high levels of technological innovativeness, the effects of perceived values on both attitude and intention were amplified, indicating the presence of a significant moderated mediation structure in the model.
Benzer Tezler
- Integrating technology acceptance model with innovativeness and perceived risk: A study of Trendyol
Yenilikçilik ve algılanan riskin teknoloji kabul modeli ile entegrasyonu: Trendyol çalışması
BURCU TEKCAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
İşletmeBahçeşehir Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OYLUM KORKUT ALTUNA
- Pazarlama iletişiminde bütüncül kanal stratejisi: Yapılandırılmış görüşme yöntemiyle bir inceleme
Omni̇-channel strategy in marketing communication: a review with the structured interview method
YAHYA CEYLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
ReklamcılıkSelçuk ÜniversitesiReklamcılık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DUYGU AYDIN
- Factors affecting sales person's performance in Turkey smartphone market
Türkiye akıllı telefon pazarında; satış temsilcisinin performansını etkileyen faktörler
FEHİM DÜZGÜN
- Mobil perakendecilikte satın alma niyetine etki eden faktörlere ilişkin bir araştırma
A research on factors that affecting the purchase intention in mobile retailing
YILMAZ YAMAN
- Öğrencilerin akıllı tahtaya ilişkin tutumlarının incelenmesine yönelik bir veri madenciliği uygulaması
Data mining applications in education
CENGİZ HARK
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Eğitim ve ÖğretimFırat ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YALIN KILIÇ TÜREL