Câhiz ve Cüveynî'nin İmâmet görüşlerinin karşılaştırılması
Comparison of the imamate opinions of Câhiz and Juweyni
- Tez No: 976233
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SELİM GÜLVERDİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Kelâm, İslâm Siyaset Düşüncesi, İmamet, Câhiz, Cüveynî, Kalām, Islamic Political Thought, Imamate, al-Jāḥiẓ, al-Juwaynī
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gaziantep İslam Bilim ve Teknoloji Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, İslam siyaset düşüncesinde merkezi bir yere sahip olan imâmet kurumunu, kelâm geleneğinin iki önemli ismi olan Câhiz (ö. 255/869) ve Cüveynî (ö. 478/1085) ekseninde karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. Her iki düşünür de imâmetin, toplumsal düzenin devamı açısından zaruri olduğunu savunmakta; ancak bu kurumun meşruiyet zemini, tayin yöntemi, imamda bulunması gereken nitelikler ve ümmetin siyasal temsil modeli gibi konularda birbirinden ayrılan teoriler ortaya koymaktadır. Câhiz'ın görüşleri, mensubu olduğu Mu'tezilî ekolün rasyonalist çerçevesinde şekillenmiş; maslahat, akıl ve kamu yararı temelli bir imâmet anlayışı öne çıkmıştır. Cüveynî ise Eş'arî gelenek içinde, nas ve akıl arasında denge kuran sistematik bir yaklaşım sergilemiş, imâmetin hem şer'î hem aklî delillerle zorunlu olduğunu savunmuştur. Her iki düşünürün, yaşadıkları siyasi ve sosyo-kültürel bağlamların etkisiyle imâmet teorilerini inşa ettikleri görülmektedir. Tezde, öncelikle kavramsal arka plan ortaya konulmuş; ardından Câhiz ve Cüveynî'nin imâmet konusundaki görüşleri, imâmetin vücûbiyeti, nas ve tayin, imamda aranan şartlar, ideal imamın görevleri, seçici kurul, azil ve çoklu imâmet gibi alt başlıklar çerçevesinde detaylı biçimde karşılaştırılmıştır. Son bölümde ise bu iki müellifin görüşlerinin çağdaş İslam siyaset düşüncesine etkileri ve günümüzdeki hilâfet-imâmet tartışmalarıyla ilişkisi değerlendirilmiştir. Bu yönüyle çalışma, sadece iki klasik düşünürün mukayesesiyle sınırlı kalmayıp, İslam siyaset düşüncesinin teorik temellerine dair tarihsel sürekliliği ve günümüzle bağlantısını da ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study comparatively analyzes the institution of imamate, which holds a central place in Islamic political thought, through the perspectives of two major figures of the kalām tradition: al-Jāḥiẓ (d. 869) and al-Juwaynī (d. 1085). While both thinkers agree that the imamate is essential for preserving social order, they differ significantly on the sources of legitimacy, the method of appointment, the qualifications required for an imam, and the model of political representation of the Muslim community. Al-Jāḥiẓ's approach is shaped by the rationalist framework of the Muʿtazilī school, emphasizing public interest, reason, and utility. Al-Juwaynī, on the other hand, develops a systematic method that balances reason and revelation, asserting that the imamate is obligatory based on both rational and scriptural grounds. Their respective theories reflect the socio-political contexts in which they lived and wrote. The thesis first outlines a conceptual framework, then provides a detailed comparison of their views on the necessity of the imamate, divine designation and appointment, the qualities required in an imam, the duties of the ideal imam, the role of the appointing council, and issues such as dismissal and the permissibility of multiple imams. In the final part, the impact of their ideas on contemporary Islamic political thought and ongoing debates on the caliphate-imamate question are discussed. Thus, this study not only offers a historical comparison between two classical thinkers but also highlights the continuity and relevance of classical kalām-based political theories in modern Islamic discourse.
Benzer Tezler
- منهج نقد العهد القديم بين ابن حزم وإرنست رينان
İbn Hazm ile Ernest Renan arasında Eski Ahit'in eleştiri yöntemi
NOHA KAMAL SAYED ABDELGHAFFAR SELIM NOHA KAMAL SAYED ABDELGHAFFAR SELIM
Yüksek Lisans
Arapça
2010
FelsefeCaıro Unıversıty (جامعة القاهرة)Felsefe Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDEL HAMİD ABDEL MONEİM MADKOUR
- İmâmu'l Haremeyn Cüveynî'nin değişim geçirdiği kelâmî görüşleri
Imâm al Harameyn Ebu al meali Juwayni's changing concepts of kalam utterance
MUHAMMED MUSTAFA SANCAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
DinYüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEMALETTİN ERDEMCİ
- İmâmü'l-Haremeyn el-Cüveynî'de rü'yetullah
Ruyetullah in Imam al-Haremeyn al-Juwaynî
İREM KARALAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinZonguldak Bülent Ecevit ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT AKIN
- Cahız ve Mutezile mezhebindeki yeri
Jāḥiz and his place in Muʿtazilism
MUSTAFA KÖSE
Doktora
Türkçe
2016
TarihAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ZEKİ İŞCAN