BIST'te işlem gören kimya, ilaç, petrol ve plastik sektörlerinde finansal ve ekonomik performansın PSI RB-Cobra yöntemiyle değerlendirilmesi
Evaluation of financial and economic performance in chemical, pharmaceutical, petroleum and plastic sectors traded on BIST using PSI PF-Cobra method
- Tez No: 976343
- Danışmanlar: PROF. DR. KÜBRA ÖNDER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Maliye, Economics, Finance
- Anahtar Kelimeler: Ekonomik performans, Finansal performans, Çok kriterli karar verme, Economic performance, Financial performance, Multi criteria decision making
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, Borsa İstanbul'da (BİST) işlem gören kimya, ilaç, petrol ve plastik ürünler sektöründe faaliyet gösteren firmaların finansal ve ekonomik performanslarını bütüncül bir çerçevede değerlendirmektir. Geleneksel finansal oran analizleri tek başına yeterli olmadığından, çalışmada çok kriterli karar verme yöntemlerinden PSI (Preference Selection Index) ile RB-COBRA (Picture Fuzzy Comprehensive Distance-Based Ranking) yöntemleri entegre edilerek kullanılmıştır. Çalışmada öncelikle sektörün Türkiye ekonomisindeki yeri, makroekonomik göstergelerle ilişkisi, büyüme–yatırım–dış ticaret etkileşimleri ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Daha sonra, 2023/12 dönemine ait veriler kullanılarak BİST'te işlem gören 15 firmanın 14 kriter üzerinden değerlendirilmesi yapılmıştır. Kriter ağırlıkları, farklı uzman gruplarından oluşan karar vericilerin görüşleri doğrultusunda belirlenmiştir. Analiz sürecinde önce PSI yöntemiyle kriterlerin önem dereceleri tespit edilmiş, ardından RB-COBRA yöntemiyle firmalar ideal ve anti-ideal çözümlere olan uzaklıkları açısından sıralanmıştır. Sonuçlar, sektör firmalarının finansal sağlamlık ile ekonomik rekabetçilik açısından farklı düzeylerde performans sergilediğini ortaya koymaktadır. Bulgulara göre, Ar-Ge yatırımları yüksek, ihracat kapasitesi güçlü ve borçluluk oranı dengeli olan şirketler daha üst sıralarda yer alırken; borçluluk oranı yüksek, Ar-Ge ve inovasyon kapasitesi sınırlı firmalar alt sıralarda kalmıştır. Araştırmanın katkıları üç boyutta öne çıkmaktadır: (i) Türk kimya sektöründe finansal ve ekonomik göstergelerin birlikte analiz edilmesi, (ii) literatürde sınırlı uygulaması olan PSI–RB-COBRA yöntem entegrasyonunun sektöre uyarlanması ve (iii) yatırımcılar, yöneticiler ve politika yapıcılar için stratejik karar destek aracı sunması. Çalışmanın sonuçları, sektörün sürdürülebilir büyüme kapasitesini ve rekabet gücünü artıracak politika ve yatırım stratejilerinin geliştirilmesine ışık tutmaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to evaluate the financial and economic performance of companies operating in the chemical, pharmaceutical, petroleum, and plastic products sectors traded on Borsa Istanbul (BIST) within a holistic framework. Because traditional financial ratio analyses alone are insufficient, the study integrates the PSI and PF-COBRA methods, which are multi-criteria decision-making methods. The study first examines the sector's place in the Turkish economy, its relationship with macroeconomic indicators, and the interactions between growth, investment, and foreign trade in detail. Then, using data from the 2023/12 period, 15 companies traded on the BIST were evaluated based on 14 criteria. Criteria weights were determined based on the opinions of decision-makers from various expert groups. During the analysis, the importance of the criteria was first determined using the PSI method, and then the RB-COBRA method was used to rank the companies in terms of their distance from ideal and anti-ideal solutions. The results reveal that companies in the sector perform at different levels in terms of financial strength and economic competitiveness. According to the findings, companies with high R&D investments, strong export capacity, and balanced leverage rank higher, while companies with high leverage and limited R&D and innovation capacity remain at the bottom. The research's contributions are highlighted in three dimensions: (i) the joint analysis of financial and economic indicators in the Turkish chemical sector, (ii) the adaptation of the PSI–PF–COBRA method integration, which has limited application in the literature, to the sector, and (iii) the provision of a strategic decision-support tool for investors, managers, and policymakers. The study's results shed light on the development of policies and investment strategies that will enhance the sector's sustainable growth capacity and competitiveness.
Benzer Tezler
- Temel analiz yöntemiyle hisse senedi değerlemesi ve BIST'te işlem gören kimya sektöründeki şirketler üzerine bir uygulama
Equity valuation with the method of fundamental analysis and an application on the companies in chemical industry which are traded in Borsa İstanbul
ENGİN AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
İşletmeİstanbul Bilgi Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HALUK YENER
- Borsa istanbul'da işlem gören işletmelerin finansal başarısızlıklarının öngörülmesi: Yapay sinir ağları ve diskriminant analizi yöntemleri ile karşılaştırmalı bir uygulama
Projection of financial failures of the businesses traded at İstanbul Stock Exchange: A comparative study via artificial neural networks and discriminant analysis
HİLMİ PAKET
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
İşletmeSüleyman Demirel Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. GAMZE GÖÇMEN YAĞCILAR
- Hisse başına temettü üzerinde etkili olan faktörlerin panel veri ve genetik algoritma ile değerlendirlmesi: Borsa İstanbul'da bir uygulama
Evaluation of factors affecting on dividend earnings using panel data and genetic algorithm: An application in Istanbul Stock exchange
IRAJ MOLAEİ GHOLENJİ
- ENTROPİ tabanlı ARAS ve MOORA yöntemleri ile Borsa İstanbul'da finansal performans analizi
Financial performance analysis in Borsa Istanbul with ENTROPI-based ARAS and MOORA methods
GÜLSÜN İNÖNÜ
- Ar-Ge yatırımları ve entelektüel sermaye: BİST'te bir uygulama
R&D and intellectual capital: An application on BIST
FERİDE KOÇ