Peyami Safa'da din ve sosyal ahlak ilişkisi
The relationship between religion and social ethics in Peyami Safa
- Tez No: 977306
- Danışmanlar: PROF. DR. EMİNE ÖZTÜRK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kafkas Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çalışmanın ilk kısmında, Safa'nın düşünce dünyasını şekillendiren biyografik arka plan irdelenmektedir. 1899 İstanbul doğumlu yazarın babasını erken yaşta kaybetmesi, kemik veremiyle mücadelesi ve otodidaktik eğitimi gibi hayatının kritik evreleri, eserlerindeki varoluşçu temaları anlamak açısından merkezi bir öneme sahiptir. Sözde Kızlar, Matmazel Noraliya'nın Koltuğu, Yalnızız ve Doğu-Batı Sentezi gibi başyapıtları, bu bağlamda tematik olarak analiz edilmiştir. İkinci bölüm, Safa'nın İslam ve diğer dinlere dair görüşlerini sistematik bir şekilde ortaya koymaktadır. Ona göre İslam, salt bir inanç sistemi değil, aynı zamanda kapsamlı bir medeniyet tasavvuru sunan bütüncül bir projedir. Bu proje, ibadetlerin ötesinde bir dünya görüşü, ahlaki temeller ve sosyal düzen önerisi içermektedir. Safa, bilim-din ilişkisini Einstein'ın“İlimsiz din kör, dinsiz ilim topaldır”sözünden hareketle ele alır; akıl ile vahiy arasında bir uzlaşı arayışına girer. Materyalizm eleştirisi, onun düşünce sisteminde önemli bir yer tutar. Materyalist düşüncenin insanı maneviyattan uzaklaştırdığını ve anlam arayışını göz ardı ettiğini savunan Safa, İslam'ın sunduğu metafizik perspektifin modern buhranlara çözüm olabileceğini öne sürer. Sosyal adalet bağlamında İslam'ı komünizmle karşılaştırırken, her iki sistemin adalet vurgusunu kabul etmekle birlikte, İslam'ın bireysel mülkiyeti ve manevi değerleri koruyan daha dengeli bir model sunduğunu iddia eder. Diğer dinlere yaklaşımı ise diyalog ve karşılaştırmalı analiz üzerine kuruludur. Yahudilik ve Hristiyanlık gibi semavi dinlerle ortak noktalara değinirken, Uzak Doğu dinlerinin mistik yönlerini İslam tasavvufuyla ilişkilendirir. Mistisizmin evrensel bir boyut taşıdığını ve dinler arasında köprü kurulabileceğini savunur. Üçüncü ve son bölüm, Safa'nın sosyal ahlak anlayışını ve modernite eleştirisini mercek altına almaktadır. Dinî ve millî değerleri ahlakın temel dayanakları olarak sunan yazar, modern kapitalizmin yol açtığı bireycilik ve manevi yozlaşmaya keskin bir teşhis koyar. Modernitenin insanı metalaştırdığını, tüketim kültürünün toplumsal bağları zayıflattığını ve anlam kaybına yol açtığını iddia eder. Bu eleştirilerini somutlaştırmak için“Simeranya”adını verdiği ütopik bir toplum modeli geliştirir. Simeranya, materyalist kaygılardan arınmış, dayanışma ruhuyla örülü ve yüksek ahlaki ideallere sahip bir toplum tasavvurudur. Bu modelde bireysel çıkarlar yerine kolektif iyilik, tüketim çılgınlığı yerine kanaatkârlık, bencillik yerine fedakârlık öne çıkar. Safa'nın çözüm önerisi, dinî-millî değerlere dinamik bir dönüş çağrısıdır. Ancak bu çağrı, basit bir nostalji değil, geleneksel değerlerin modern bağlamda yeniden yorumlanmasıdır. Fedakârlık, sorumluluk ve manevi idealler ekseninde şekillenen alternatif ahlak modeli, toplumsal adalet ve dayanışmayı merkeze alan bir yaşam biçimi önerir. Sonuç olarak bu çalışma, Peyami Safa'nın din ve sosyal ahlak konusundaki görüşlerini disiplinlerarası bir yaklaşımla ele alarak, onun düşünce dünyasının bütüncül bir haritasını çıkarmayı hedeflemektedir. Safa'nın İslam'ı bir medeniyet projesi olarak kavrayışı, moderniteye yönelik köklü eleştirileri ve ütopik toplum tasavvuru, günümüzün sosyal ve manevi buhranlarına ışık tutabilecek niteliktedir.
Özet (Çeviri)
In the first part of the study, the biographical background that shaped Safa's intellectual world is examined. Critical phases of the author's life such as losing his father at an early age, struggling with bone tuberculosis, and receiving a self-taught educatio are central to understanding the existential themes in his works. Masterpieces like Sözde Kızlar, Matmazel Noraliya'nın Koltuğu, Yalnızız, and Doğu-Batı Sentezi are analyzed thematically in this context. The second section systematically presents Safa's views on Islam and other religions. According to him, Islam is not merely a belief system, but a comprehensive civilizational project offering a holistic vision. This project includes a worldview, moral foundations, and social order that extend beyond acts of worship. Safa discusses the relationship between science and religion with reference to Einstein's quote,“Science without religion is lame, religion without science is blind,”seeking a reconciliation between reason and revelation. His critique of materialism holds a significant place in his thought. He argues that materialist thinking distances humans from spirituality and disregards the search for meaning, proposing that the metaphysical perspective offered by Islam can be a remedy for modern crises. When comparing Islam to communism in the context of social justice, Safa acknowledges both systems' emphasis on justice but argues that Islam offers a more balanced model that preserves individual ownership and moral values. His approach to other religions is based on dialogue and comparative analysis. While highlighting commonalities with Abrahamic religions like Judaism and Christianity, he connects the mystical aspects of Eastern religions to Islamic Sufism. He asserts that mysticism has a universal dimension and can serve as a bridge between religions. The third and final section focuses on Safa's understanding of social morality and his critique of modernity. Presenting religious and national values as the foundational pillars of morality, Safa sharply diagnoses the individualism and spiritual decay caused by modern capitalism. He claims that modernity commodifies humans, weakens social bonds through consumer culture, and leads to a loss of meaning. To illustrate his critiques, he develops a utopian society model called“Simeranya.”Simeranya is envisioned as a community free from materialist concerns, woven with a spirit of solidarity, and grounded in high moral ideals. In this model, collective well-being takes precedence over individual interests; contentment replaces consumerism, and selflessness is prioritized over selfishness. Safa's proposed solution is a dynamic revival of religious and national values. However, this is not a simple nostalgia but a reinterpretation of traditional values in a modern context. His alternative moral model, shaped around sacrifice, responsibility, and spiritual ideals, offers a lifestyle centered on social justice and solidarity. In conclusion, this study aims to map out Peyami Safa's intellectual world by examining his views on religion and social morality through an interdisciplinary approach. His conception of Islam as a civilizational project, his deep critique of modernity, and his utopian social vision provide insights that may shed light on today's social and spiritual crises.
Benzer Tezler
- Peyami Safa`nın eserlerinin sosyolojik analizi
Sociological analysis of the articles of Peyami Safa
ZAHİR KIZMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
SosyolojiFırat ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. Y. CEMALETTİN ÇOPUROĞLU
- Peyami Safa`da din ve toplum anlayışı
Religion and social opinion according to Peyami Safa
TANER AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
DinÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. HAMİT ER
- Din Yolu dergisinde din ve ahlak eğitimi
Religion and a moral education in the journal of Religion Path
TUĞBA BOZKURT
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinAkdeniz ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞEREF GÖKÜŞ
- Peyami Safa'da Cumhuriyet Dönemi Türk modernleşmesi
Turkish modernization in the Republican Period in Peyami Safa
KEVSER AKYOL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
SosyolojiManisa Celal Bayar ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HIDIR ÖNÜR
- Peyami Safa'nın romanlarında modernleşme ve mekân
Modernization and place in the novels of Peyami Safa
SÜREYYA ELİF AKSOY
Doktora
Türkçe
2009
Türk Dili ve Edebiyatıİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
YRD. DOÇ. DR. LAURENT MİGNON