Kitâb-ı Mübekkiyât tercümesi (İnceleme-metin)
The translation of Kitâb-ı Mubekkiyât (Analysis-text)
- Tez No: 977707
- Danışmanlar: PROF. DR. SAVAŞKAN CEM BAHADIR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Mübekkiyât, Ağlatan Hikâyeler, Mevize, Tercüme, Mubekkiyat, Tearjerking Stories, Sermon, Translation
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Eski Türk edebiyatı alanında yapılan akademik çalışmaların önemli bir kısmını metin çalışmaları oluşturmaktadır. Ecdadımıza ait bu yazmaların günümüz alfabesine çevrilerek araştırmacıların hizmetine sunulması edebî metinlerimizi ortaya koymak, edebiyatımızın beslendiği kaynakları anlamak ve gelişimini takip etmek açısından önemlidir. Bu tezin konusu olan Kitâb-ı Mübekkiyât başlıklı yazma eser dinî bir metin olmasının yanında içindeki hikâye varlığı ile eski Türk edebiyatı sahasında mensur hikâye üzerine yapılacak çalışmalara katkı sağlayabilecek niteliktedir. Kitâb-ı Mübekkiyât başlıklı Farsçadan Türkçeye tercüme mevize kitabının tenkitli metninin meydana getirilmesi ve içindeki hikâye kısımlarının incelenmesi bu tez çalışmasının amacını oluşturmaktadır. Bu doğrultuda önce eserin Süleymaniye Kütüphanesi Beşir Ağa-Eyüp 122 ve Berlin Devlet Kütüphanesi Ms.or.quart 1506 numarada kayıtlı iki nüshası karşılaştırılarak tenkitli metni oluşturulmuştur. Metnin muhtevası, dil ve üslubuyla ilgili genel bir değerlendirme yapıldıktan sonra metnin içinden seçilen 106 hikâye yapı ve tema bakımından incelenmiştir. Tez çalışmasının sonucunda Farsça aslı 142 fasıl olan eserin 106 fasıllık bir metni oluşturulabilmiştir. Dil özelliklerinden 14 ya da 15. yüzyıla ait olduğu tahmin edilen metinde tercüme bir metin olduğunu hissettiren şekilde ki'li birleşik cümleler ve devrik cümlelere sıkça rastlanmaktadır. Eser yazılış amacına uygun olarak sanatsal süslemelerden uzak basit ve sade bir anlatıma sahiptir.“Ağlatan Hikâyeler”şeklinde tercüme edebileceğimiz Kitâb-ı Mübekkiyât'ta 232 adet irili ufaklı anlatı tespit edilmiştir. Bunların içinden yapı ve tema açısından incelemeye uygun görülen 106'sı üzerinde yapılan çalışma sonucunda bir kısmı hadis rivayeti olan dinî temalı bu anlatıların hikâye teknikleri açısından değerlendirilmeye müsait olduğu anlaşılmıştır. İsim-içerik ilişkisi son derece güçlü olan bu hikâyeler zaman ve mekânın işlevselliği, karakterlerin gelişimi, olay örgüsünün sağlamlığı gibi hususlarda modern hikâyeden oldukça uzaktır. Bununla birlikte özellikle hacim bakımından uzun olan birkaç anlatı, eski edebiyatımızın dinî içerikli mensur hikâyeleri arasında kabul edilebilecek niteliktedir.
Özet (Çeviri)
A significant portion of academic studies in the field of Old Turkish Literature consists of text-based research. Transcribing these manuscripts inherited from our ancestors into the modern alphabet and making them available to researchers is important for revealing our literary texts, understanding the sources that nourished our literature, and tracking its development. The manuscript titled Kitâb-ı Mubekkiyât, which is the subject of this thesis, is a religious text. However, due to the presence of narratives within it, it holds potential to contribute to studies on prose stories within the scope of Old Turkish Literature.The aim of this thesis is to produce a transcribed version of the manuscript Kitâb-ı Mubekkiyât, a translated sermon book from Persian to Turkish, and to examine the narrative sections within it. In this context, the two known copies of the work -Süleymaniye Library Beşir Ağa-Eyüp 122 and Berlin Library Ms.or.quart 1506- were compared, and a transcription using the transcription alphabet was prepared. After providing a general evaluation of the text in terms of content, language, and style, 106 selected stories from the text were analyzed in terms of structure and theme. As a result of this thesis study, a text consisting of 106 chapters was compiled from the original Persian work, which originally comprised 142 chapters, due to the incomplete state of the extant manuscripts. Based on its linguistic characteristics, the text is estimated to belong to the 14th or 15th century. The predominance of compound sentences with the conjunction ki and frequent use of inverted sentence structures suggest that the work is a translation. In line with its intended purpose, the work features a simple and plain narrative style, free from artistic ornamentation.In Mubekkiyāt, which can be translated as Stories That Make One Cry, a total of 232 narratives of varying lengths have been identified. Among these, 106 were selected for structural and thematic analysis. The study revealed that these religiously themed narratives -some of which include hadith transmissions- are suitable for examination from the perspective of narrative techniques. Although these stories exhibit a strong correlation between title and content, they significantly diverge from modern short stories in terms of the functionality of time and space, character development, and plot coherence. Nevertheless, a few of the longer narratives in the work possess qualities that make them comparable to religious-themed prose stories found in classical Turkish literature.
Benzer Tezler
- Kitab-ı Mukaddes ve Kur'an-ı Kerim açısından Ad-Semud ve Lut kavimleri
Başlık çevirisi yok
MUHARREM YILDIZ
- Kitab-ı Güzide (76 a-134 a) (inceleme-metin-sözlük)
Başlık çevirisi yok
MELEK ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1992
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MUSTAFA CANPOLAT