Hadis Şerhçiliği Açısından Sıbt İbnü'l-Acemî'nin“et-Telkîh li-Fehmi Kâri'i's-Sahîh”Adlı Eseri
The Work of Sibt Ibn al-Ajamî,“at-Talkih li-Fehmi Kari'i's-Sahih”in Terms of Hadith Commentary
- Tez No: 978743
- Danışmanlar: PROF. DR. CEMAL AĞIRMAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Hadis, Şerh, Sıbt İbnü'l-Acemî, et-Telkîh li Fehmî Kâri'i's-Sahîh, Sahîh, Buhârî, Ḥadīth, Commentary, Sibt Ibn al-ʿAjamī, et-Telkîḥ li Fehmī Kâri'i's-Ṣaḥîḥ, Ṣaḥîḥ, al-Bukhārī
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada hicrî dokuzuncu asırda Sıbt İbnü'l-Acemî tarafından kaleme alınan et-Telkîh li Fehmî Kâri'i's-Sahîh adlı Buhârî şerhi konu edilmiştir. Daha önce üzerinde kapsamlı bir çalışmanın yapılmadığı bu eser, detaylı biçimde incelemiş; müellifin şerh metodolojisi ve eserin hadis şerh literatürü açısından önemi hakkında tespitlerde bulunulmuştur. Bu bağlamda eser, içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiş ve genel hatlarıyla tanıtılmıştır. Müellifin eserini telif ederken yaşadığı dönemde muhatap aldığı kitlenin ihtiyaçlarını göz önünde bulundurduğu, Sahîh-i Buhârî'nin daha rahat anlaşılabilmesi için eserini ihtiyaca binaen kaleme aldığı görülmektedir. Bu bağlamda giriş ve üç bölümden oluşan çalışmanın birinci bölümünde; müellifin hayatı, hadis ilmindeki yeri, eserleri ile yaşadığı dönemin siyasi, sosyal ve ilmî durumu ele alınmış; eserin nasıl bir ortamda yazıldığı analiz edilmeye çalışılmıştır. Siyasi açıdan sıkıntılı bir dönem olmasına rağmen, ilmî anlamda verimli bir dönemde yaşayan müellifin, içinde bulunduğu ortamın şerhe yansıyıp yansımadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. İkinci ve üçüncü bölümlerde ise, müellifin şerh metodu ile hadis metinlerinin muhtevalarına dair değerlendirmeleri ele alınmıştır. Ancak müellifin orta hacimli bir eser yazmayı hedeflemesi ve buna bağlı olarak kısa değerlendirmelerde bulunması, farklı kaynaklardan yoğun iktibaslar yapması eseri analiz ederken karşılaşılan temel zorluklar olmuştur. Bu nedenle çalışmada çoğunlukla müellifin belirgin izahlarına yer verilmiştir. Sonuç olarak, kapsamı sınırlı olsa da eser, özgün yönleriyle dikkat çekicidir. Şerhte kullanılan metod ve üslubu bu doğrultuda belirlemiştir. Özellikle kelimelerin doğru okunuşları, râvi bilgisi, lügavî açıklamalar eserde ön planda tutulmuş ve öğretici bir üslup ile kaleme alınmıştır. Ayrıca, müellifin hadisleri izah ederken kelâmî, fıkhî ve tefsir bakış açılarıyla rivayetlere yaklaşımı tespit edilmeye çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study examines et-Telkîḥ li Fehmī Kâri'i's-Ṣaḥîḥ, a commentary on al-Bukhārī's Ṣaḥîḥ authored by Sibt Ibn al-ʿAjamī in the 9th century AH. As no comprehensive research has previously been conducted on this work, it has been analyzed in detail to identify the author's methodology of commentary and to assess the significance of the work within the broader ḥadīth commentary literature. In this context, the work has been evaluated using content analysis and introduced in general terms. It is observed that the author composed his work in response to the needs of his contemporary audience, aiming to facilitate a better understanding of Ṣaḥîḥ al-Bukhārī. The study consists of an introduction and three chapters. The first chapter discusses the author's biography, his position in the field of ḥadīth, his other works, and the political, social, and intellectual context of his time. It also analyzes the environment in which the work was written and investigates whether the political instability and intellectual vibrancy of the period influenced the commentary. The second and third chapters focus on the author's methodology in his commentary and his evaluations of the content of the ḥadīth texts. However, the author's intention to produce a moderately sized work, his concise evaluations, and his extensive quotations from various sources posed challenges during the analysis. Therefore, the study primarily emphasizes the author's explicit explanations. In conclusion, although limited in scope, the work stands out for its originality. The methodology and style employed in the commentary reflect this uniqueness. Particular attention is given to the correct pronunciation of words, information about transmitters (rāwīs), and lexical explanations, all presented in an instructive manner. Additionally, the study attempts to identify the author's approach to the ḥadīths through theological (kalām), jurisprudential (fiqh), and exegetical (tafsīr) perspectives.
Benzer Tezler
- Aynî ve Süyûtî'nin hadis şerhçiliği açısından değerlendirilmesi (Sünen-i Ebî Dâvûd şerhleri bağlamında)
The evaluation of Ayni and Suyuti in terms of sharh methodology of hadith (In the context of sharhs of Sunan Abi Dawood)
YUSUF SARI
Doktora
Türkçe
2026
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADİL YAVUZ
- İmam Nevevî ve Minhâc isimli eserinin hadis şerhçiliği açısından değerlendirilmesi
Evaluation of İmam Al-Nawavi and his book named Al-Minhac in terms of hadith commentary
SEMİH ACET
- Kastallânî (851-923/1448-1517) ve İrşâdü's-Sârî isimli eserinin hadis şerhçiliği açısından incelenmesi
Al-Qastallânî (851-923/1448-1517) as a hadith commentator in his Irshâd al-Sârî
MEHMET SAİT UZUNDAĞ
- El-vâfî fi şerhi'l Erbâ'ine'n Nevevîyye" adlı eserin hadis şerhçiliği açısından incelenmesi
Exami̇nnati̇on of the book“Al-wafi̇ fi̇ Sharhi̇ Erba'i̇ne'n nevevi̇yye”i̇n terms of the i̇nterpretati̇on of hadi̇th
MEHMET EKER
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinAksaray ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
ÖĞR. GÖR. MUSTAFA KARABACAK
- Sünen-i İbni Mâce Tercemesi ve Şerhi isimli eserin hadis şerhçiliği açısından değerlendirilmesi
Evaluation of the work named Sunan Ibn Majah Translation and Commentary in terms of hadith commentary
MUSTAFA MERCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TAHA ÇELİK