Cessâs ile Mâtürîdî'nin evlilik ve sonuçlarına ilişkin yaklaşımlarının karşılaştırmalı tahlili
A comparative analysis of al-Jassās's and al-Māturīdī's approaches to marriage and its consequences
- Tez No: 978903
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUHAMMED SELMAN ÇALIŞKAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Rumeysa Şükriye GENGİL Ahkâmu'l-Kur'ân, tefsir ilminin ibâdât, muamelât ve ukubatla ilgili ayetleri inceleyen dalıdır. Aile hukuku kapsamında incelediğimiz evlilik ve sonuçlarını ele alan ayetler de muamelata taalluk eden hususları açıklamaktadır. Bu çalışma, hicri dördüncü asırda yaşayan ve Te'vîlâtü'l-Kur'ân adlı eserin sahibi Ebû Mansûr el-Mâtürîdî (ö. 333/944) ile yine aynı asırda Bağdat'ta vefat eden Ahkâmu'l-Kur'ân isimli tefsirin müellifi Ebû Bekr el-Cessâs'ın (ö. 340/952) aile hukukunun evlilik ve sonuçları bağlamındaki görüşlerinin mukayesesi üzerinedir. Doğal olarak çalışma Kur'ân'ın aile hukuku kapsamındaki ahkam ayetleri çerçevesinde her iki müfessirin görüşlerinin karşılaştırılması esasına dayanmaktadır. Semerkand'da yaşayan Mâtürîdî, Hanefî mezhebine mensup önemli bir müfessir, mütekellim ve fakihtir. O, Te'vîlâtü'l-Kur'ân adlı tefsirinde ahkâm ayetlerini yorumlarken Semerkant ekolü merkezinde fakih kimliğini ortaya koymuştur. Irak Hanefîliğinin önde gelen temsilcilerinden Ebû'l-Hasen el-Kerhî'nin öğrencisi olan Ebû Bekr el-Cessâs (ö. 370/981) ise Ahkâmu'l-Kur'ân adlı eserini Irak Hanefî Ekolünün etkisi altında ahkam ayetlerini yorumlamıştır. Çalışmanın temel amacı aynı tarihlerde fakat farklı bölgelerde yaşayan bu iki Hanefî âlimin evlilik ve sonuçlarıyla ilgili ayetleri yorumlarken hangi ölçüde ortak ya da farklı görüşlere sahip olup olmadığını tesbit etmektir. Ayrıca birbirlerinden değişik görüşleri varsa bunların nedenlerini, bölgesel farklılıkların ayetlerin tefsirlerine etki edip etmeyeceğini ortaya çıkarmayı hedeflemiştir. Çalışmanın kapsamında incelenen evlilik ve sonuçlarına karşılık gelen ayetler her iki müfessirin de yorumlama yöntemleri ve vardıkları sonuçlar bağlamında değerlendirilmiştir. Müfessirlerin yorumları mukayese edilirken fıkhi başlıklandırmalardan faydalanılarak ayetler incelenmiştir. Bu çerçevede evliliğe teşvik, çok eşlilik, nikahta velinin rolü, evliliğin doğurduğu haklar ve sorumluluklar, doğum ve sonuçları gibi başlıklar altında bu konularla ilgili ayetlerin tevilleri aktarılmış, benzerlikler ve farklılıklarla ilgili değerlendirilmeler yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda ise ayrı ekollere mensup iki Hanefî müfessirin evlilik ve sonuçlarına ilişkin ayetlerden çıkardıkları hükümlerin neredeyse tamamen aynı olduğu, bölgesel farklılıkların bu türden ayetlerin yorumlarına etki etmediği görülmüştür. Bununla birlikte Mâtürîdî ve Cessâs'ın hem toplumsal hayat hem de özel hayat ile ilgili meselelere yaklaşım biçimleri noktasında belirgin farklılıklar olduğu tesbit edilmiştir. Özellikle Mâtürîdî'nin maslahat odaklı yaklaşımı dikkat çekmektedir.
Özet (Çeviri)
Ahkamu'l-Qur'an is a branch of tafsir (Qur'anic exegesis) that examines verses related to acts of worship (ibâdât), interpersonal relations (muâmelât), and penal laws (ukubât). Verses pertaining to marriage and its consequences within the scope of family law generally fall under the category of muâmelât. This study comparatively analyzes the views of two prominent Hanafi exegetes who lived in the fourth century AH: Abu Mansur al-Maturidi (d. 333/944), author of Ta'wîlât al-Qur'ân, and Abu Bakr al-Cessâs (d. 370/981), author of Ahkâmu'l-Kur'ân, specifically regarding marriage and related outcomes within family law. Naturally, the comparison is centered around the interpretations of these two scholars on Qur'anic verses related to family law. Al-Mâtürîdî, based in Samarkand, was a significant Hanafi exegete, theologian, and jurist. In his Ta'wîlât al-Qur'ân, he reflects his juristic identity shaped by the Samarkand Hanafi tradition while interpreting the legal verses. On the other hand, Abu Bakr al-Cessâs, who was a student of the leading representative of the Iraqi Hanafi tradition, Abu al-Hasan al-Karkhi, interpreted the Qur'anic legal verses in Ahkamu'l-Kur'ân under the influence of the Iraqi Hanafi school. The primary aim of this study is to determine the extent to which these two Hanafi scholars, living contemporaneously in different regions, share or differ in their interpretations of verses related to marriage and its outcomes. Additionally, the research explores the reasons behind any differences that might exist, examining whether regional variations influenced their interpretations. Verses addressing marriage and its consequences were evaluated in terms of each exegete's interpretative methods and conclusions. Their interpretations were compared using jurisprudential categories such as encouragement of marriage, polygamy, the guardian's role in marriage, marital rights and responsibilities, and childbirth and its consequences. Similarities and differences were identified and analyzed accordingly. The study concludes that despite belonging to distinct regional traditions within the Hanafi school, both scholars derived nearly identical legal conclusions from the examined verses on marriage and its consequences, demonstrating that regional differences did not significantly affect their interpretations. However, noticeable differences were observed in their approaches towards issues relating to both social and private life. Particularly notable is Mâtürîdî's maslaha-centered (public welfare) approach.
Benzer Tezler
- Hüküm ifade etmesi açısından Mekkî ayetler (Mâtürîdî ve Cessâs tefsirleri özelinde)
Mekki verses involving decretal verses (Within the boundries of Maturidi and Cessas's exegetics)
RUMEYSA ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ AKPINAR
- Mâtürîdî ve Cessâs tefsirlerinde ibadetlere dair ahkâm ayetlerinin yorumlanması
Interpretation of the verses of ahkam concerning worship in the jassas`s and maturidi`s tafsîrs
MUHAMMET TAHA TOPÇU
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
DinDokuz Eylül ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA YILDIRIM
- Alâeddin es-Semerkandî'nin tahsis anlayışı
Alāeddin al-Semerqandī's concept of takhsis
MEHMET FATİH KESKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HACER YETKİN
- Irak ve Semerkant Hanefi usulcülerinin nesih anlayışı (Cessâs ve Semerkandî özelinde)
The abrogation (naskh) understanding of the Hanafi methodists of Iraq and Samarqandī (Specific to Jessas and Samarqandî)
ABDULKARIM JAWISH
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinPamukkale ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ÜMÜTLİ
- Hanefîlikte Bağdat Mâverâünnehir mukayesesi
A comparative study of Baghdad and Māwarāʾ al-Nahr in the context of Hanafism
HÜSEYİN AKINCI
Doktora
Türkçe
2024
HukukNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN ÇEKER