Yapay zekâya yönelik tutumlar üzerinde irrasyonel inanışlar, temel psikolojik ihtiyaçlar ve ontolojik iyi oluşun rolü
The role of irrational beliefs, basic psychological needs and ontological well-being on attitudes towards artificial intelligence
- Tez No: 979514
- Danışmanlar: PROF. DR. GÖKÇE BULGAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Rumeli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, bireylerin yapay zekâya yönelik genel tutumlarının; irrasyonel inanışlar, temel psikolojik ihtiyaçlar ve ontolojik iyi oluş düzeyleriyle olan ilişkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. İlişkisel tarama modeliyle yürütülen çalışmada, 18-65 yaş aralığında 200 katılımcıya çevrimiçi anket yoluyla ulaşılmıştır. Araştırmada, Yapay Zekâya Yönelik Genel Tutum Ölçeği, Genel Tutum ve İnanışlar Ölçeği – Kısa Form, Temel Psikolojik İhtiyaçların Tatmini ve Engellenmesi Ölçeği ile Ontolojik İyi Oluş Ölçeği kullanılmıştır. Ardından, değişkenler arasındaki ilişkiler toplanan veriler üzerinden Pearson-r korelasyon ve çoklu regresyon analizleri ile incelenmiştir. Araştırma bulgularında; irrasyonel inanışlar ve temel psikolojik ihtiyaçların yapay zekâya yönelik tutumlar ile ilişkilerin incelenmesi için gerçekleştirilen korelasyon analizi sonuçlarının anlamlı olmadığı, ontolojik iyi oluşun ise yapay zekâya yönelik olumlu tutumlar ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, irrasyonel inanışların alt boyutlarından“başarmak”,“konfor arayışı”ve“başkalarını değersizleştirme”temel psikolojik ihtiyaçların“ilişkisellik tatmini”ve ontolojik iyi oluşun“umut”alt boyutlarının, yapay zekâya yönelik tutumlarla anlamlı düzeyde ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, gerçekleştirilen çoklu regresyon analizinde, ontolojik iyi oluşun yapay zekâya yönelik olumlu tutumlar üzerinde yordayıcı etkisi olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre; yapay zekâya yönelik tutumların belirlenen psikolojik değişkenlerle doğrudan ilişkisinin sınırlı olduğu ve öne sürülen hipotezlerin kısmen desteklenebildiği ifade edilebilir. Ancak, alt boyutlar düzeyinde elde edilen anlamlı ilişkiler, yapay zekâya yönelik tutumların daha spesifik psikolojik değişkenlerle veya farklı değişkenlerin aracılıkları incelenerek daha iyi açıklanabileceği düşünülmekte; bu da gelecekte farklı değişkenlerin ve farklılaşan araştırma modellerinin kullanıldığı çalışmaların, bireysel farklılıklar ile yapay zekâya yönelik tutumlar arasındaki ilişkilerin daha derinlemesine anlaşılmasına katkı sağlayabileceğini düşündürmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the relationships between individuals' general attitudes toward artificial intelligence and their levels of irrational beliefs, basic psychological needs, and ontological well-being. Conducted using a correlational survey model, the study reached 200 participants aged between 18 and 65 through an online questionnaire. The General Attitudes Toward Artificial Intelligence Scale, the Short Form of the General Attitudes and Beliefs Scale, the Basic Psychological Need Satisfaction and Frustration Scale, and the Ontological Well-Being Scale were utilized in the research study. Subsequently, Pearson's r correlation and multiple regression analyses were conducted to investigate the relationships among the variables. The findings revealed that the correlation analyses conducted to examine the relationships between attitudes toward artificial intelligence and irrational beliefs and basic psychological needs were not statistically significant. However, ontological well-being was found to be significantly related to positive attitudes toward artificial intelligence. Additionally, the subdimensions“achievement”,“comfort seeking”and“devaluing others”ofirrational beliefs,“relatedness satisfaction”of basic psychological needs, and“hope”of ontological well-being were found to be significantly associated with attitudes toward artificial intelligence. Moreover, the multiple regression analysis indicated that ontological well-being had a predictive effect on positive attitudes toward artificial intelligence. According to the research findings, the relationship between attitudes toward artificial intelligence and the identified psychological variables appears to be limited, and the proposed hypotheses were only partially supported. However, the significant associations observed at the factor level suggest that attitudes toward artificial intelligence may be better explained through more specific psychological variables or by examining potential mediating factors; this implies that future studies employing different variables and diversified research models may contribute to a more in-depth understanding of the relationship between individual differences and attitudes toward artificial intelligence.
Benzer Tezler
- Yapay zekâya yönelik genel tutumun liderlik süreci üzerindeki etkisinin incelenmesi: Bursa ilinde bir uygulama
Investigating the effect of general attitude towards artificial intelligence on the leadership process: An application in Bursa province
ÜNAL DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İşletmeBursa Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİHAN BİRİNCİOĞLU
- Türkçe öğretmenlerinin yapay zekâya yönelik tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi
An examination of Turkish language teachers' attitudes toward artificial intelligence in relation to various variables
RIDVAN KARATAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Bilim ve TeknolojiAtatürk ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULHAK HALİM ULAŞ
- Yapay zekaya olan güven, reklama yönelik şüphecilik ve yapay zeka okuryazarlığı ile satın alma niyeti arasındaki etkileşim
Trust in artifical intelligence, advertising skepticism, and the interaction between artifical intelligence literacy and purchase intention
SENA KARA
- Öğretmenlerin bireysel yenilikçilik düzeyleri ile yapay zekaya yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between teachers' individual innovativeness levels and their attitudes towards artificial intelligence
GÜLŞAN SEVER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimTrakya ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEM ÇUHADAR
- Yapay zeka destekli afet ve acil durum yönetimi uygulamalarının incelenmesi ve kamu hastanesinde çalışan sağlık personellerinin yapay zekaya yönelik genel tutumlarının belirlenmesi
Review of artificial intelligence-supported disaster and emergency management applications and determination of attitudes of healthcare personnel working in public hospitals towards artificial intelligence
GAMZE İME TEKİNDUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Sağlık Yönetimiİstanbul Medipol ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YETER USLU