Dış politika analizi karar verme süreci kapsamında Finlandiya'nın NATO üyeliğine başvurusunun Türkiye ve ABD açısından analizi
Analysis of Finland's application for NATO membership from the perspective of Türkiye and USA
- Tez No: 979769
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET SAİT DİLEK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Uluslararası İlişkiler, International Relations
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Finlandiya'nın 2022 yılında gerçekleştirdiği NATO üyelik başvurusunun, Türkiye - ABD ve Finlandiya üçlüsünün dış politika karar verme süreçleri açısından nasıl değerlendirildiğini ve bu süreçte hangi dış politika modellerinin öne çıktığını analiz etmektedir. Çalışmada dış politika karar verme kuramları bağlamında Charles F. Hermann'ın Durumsal Küp Modeli, Graham T. Allison'ın üç modeli (Rasyonel Aktör, Örgütsel Süreç ve Bürokratik Politika) ile Snyder, Bruck ve Sapin'in karar birimi yaklaşımı analitik çerçeve olarak kullanılmıştır. Türkiye ve ABD'nin seçilmesinin nedeni, her iki aktörün de NATO içerisindeki stratejik konumları ve üyelik sürecine yön veren belirleyici rolleridir. Bu teorik altyapı üzerinden, Finlandiya'nın üyelik başvurusunun tarihsel süreci ve nedenleri ile Türkiye - ABD ikilisinin söz konusu üyeliğe yönelik tutumları sistematik olarak incelenmiştir. Finlandiya'nın NATO üyelik başvurusu, Rusya'nın Ukrayna'ya saldırısı sonrası güvenlik paradigmasının değiştiği bir dönemde gerçekleşmiştir. Başvuru süreci özellikle NATO'nun kuzeydoğu kanadının güçlendirilmesi açısından stratejik önem taşımaktadır. Türkiye açısından ise bu süreç, salt bir güvenlik meselesi olmanın ötesinde, terörle mücadele, diplomatik müzakere ve müttefiklerle ilişkiler bağlamında çok boyutlu bir dış politika enstrümanı olarak değerlendirilmiştir. Türkiye, özellikle PKK ve FETÖ gibi yapılarla ilgili güvenlik kaygılarını müttefiklerine iletmiş ve bu süreçte Finlandiya ve İsveç ile imzalanan Üçlü Mutabakat çerçevesinde kazanımlar elde etmiştir. ABD açısından ise Finlandiya'nın üyeliği, NATO'nun kolektif savunma stratejisine uygun şekilde desteklenmiş; Senato'da büyük çoğunlukla onaylanarak hızlı bir şekilde tamamlanmıştır. Araştırmada ulaşılan temel sonuç, Türkiye, Finlandiya ve ABD'nin dış politika karar verme süreçlerinin farklı kurumsal yapılar, siyasi kültürler ve stratejik öncelikler temelinde şekillendiğini belirtmektedir. Türkiye'de karar verme süreci büyük ölçüde yürütme organının merkezileşmiş yapısı ve güvenlik bürokrasisinin etkisiyle yönlendirilirken; ABD'de ise karar verme süreci Senato'nun anayasal konumu, yürütme-yasama dengesi ve kurumsal istişare mekanizmaları ile belirlenmektedir. Finlandiya örneğinde ise karar verme süreci, parlamenter demokrasinin istişareye dayalı doğası ve Cumhurbaşkanı ile Başbakan arasında görece dengeli bir yetki paylaşımı çerçevesinde şekillenmiştir. Bu çerçevede, üç ülkenin NATO genişleme sürecine verdikleri tepkiler, sahip oldukları iç siyasi yapılar ve güvenlik algıları doğrultusunda farklılık göstermiştir. Çalışma, dış politika analizine teorik düzeyde katkı sunarken, NATO'nun genişleme sürecinin üç önemli aktör tarafından nasıl biçimlendirildiğini de ampirik verilerle yansıtmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study analyzes how Finland's NATO membership application in 2022 was evaluated in terms of the foreign policy decision-making processes of Türkiye and the United States and which foreign policy models came to the fore in this process. In the context of foreign policy decision-making theories, Charles F. Hermann's Situational Cube Model, Graham T. Allison's three models (Rational Actor, Organizational Process and Bureaucratic Politics) and Snyder, Bruck and Sapin's decision unit approach are used as analytical frameworks. Türkiye and the U.S. were chosen for their strategic roles in NATO and influence on the membership process.Based on this theoretical background, the historical process and reasons for Finland's membership application and the attitudes of the USA-Türkiye dyad towards this membership are systematically analyzed. The application of Finland for NATO membership comes when the security paradigm has changed following Russia's aggression against Ukraine. The application process is of strategic importance especially in terms of strengthening NATO's northeastern flank. Accordng to Türkiye, this process was not only a security issue but also a multidimensional foreign policy instrument in the context of counterterrorism, diplomatic negotiations and relations with allies. Türkiye conveyed security concerns to the Allies, especially with regard to structures such as the PKK and FETÖ, and achieved gains in this process within the framework of the Trilateral Memorandum of Understanding signed with Finland and Sweden. According to the United States, the membership of Finland was supported in line with NATO's Collective Defense Strategy, and was approved by a large majority in the Senate and completed quickly. The main conclusion of the study is that the foreign policy decision-making processes of Türkiye, Finland and the USA are shaped by different institutional structures, political cultures and strategic priorities. In Türkiye, the decision-making process is largely driven by the centralized structure of the executive branch and the influence of the security bureaucracy, while in the USA, the decision-making process is determined by the constitutional position of the Senate, executive-legislative balance and institutional consultation mechanisms. In the case of Finland, the decision-making process was shaped by the consultative nature of parliamentary democracy and a relatively balanced division of powers between the President and the Prime Minister. In this framework, the reactions of the three countries to NATO enlargement have differed in line with their domestic political structures and security perceptions. While contributing to foreign policy analysis at the theoretical level, the study also reflects with empirical data how the NATO enlargement process has been shaped by three important actors.
Benzer Tezler
- Türk dış politikasına yönelik karar alma sürecinde medyanın etkinliği: Körfez Savaşı krizlerinde medya-kamuoyu ve karar alıcı ilişkisi
The role of media in decision making process during Turkish foreign policy: Media-public opinion and decision maker relations into the Gulf War crises
YAVUZ BAYRAM
- Kamu diplomasisi ve uluslararası yayın kuruluşları ilişkisi: Türkiye'nin Suriye'ye yönelik operasyonları özelindeki haberlerin analizi
Puplic diplomacy and international broadcasters' relation: Analysis of news in the context of Turkey's operation towards Syria
SERAY BAYKAL
Doktora
Türkçe
2024
Uluslararası İlişkilerİstanbul ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGÜN ERLER BAYIR
- Promptshıeld: polıcy-aware data loss preventıon framework for generatıve AI prompts
Promptshıeld: Politika farkındalıklı üretken yapay zekâ istemleri için veri kaybı önleme çerçevesi
EZGİ KELEŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞERİF BAHTİYAR
- What are the convergences and divergences of the European Union's (EU) and Turkey's policies towards Israel within the context of the Israeli-Palestinian conflict?
Avrupa Birliği ve Türkiye'nin İsrail-Filistin çatışması çerçevesinde İsrail'e yönelik politikalarındaki benzerlikler ve farklılıklar Nelerdir?
ELİF ÇETİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2005
Uluslararası İlişkilerUnıversıteıt LeıdenSiyaset Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALFRED PIJPERS
PROF. DR. PETER MAİR
- The individual application to Turkey's Constitutional Court and its role in the development of human rights in Turkey
Türkiye Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru ve bireysel başvurunun Türkiye'de insan haklarının gelişimi üzerindeki rolü
TUĞÇE AYHAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NECATİ POLAT