Düşünsel modlar ölçeğinin geliştirilmesi
Development of the cognitive modes scale
- Tez No: 979938
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖMER FARUK ŞİMŞEK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Rumeli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada, bireylerin irrasyonel bilişsel eğilimlerini değerlendirmeye yönelik geliştirilen Düşünsel Modlar Ölçeği'nin (DMÖ) psikometrik özellikleri incelenmiş, bulgular doğrultusunda, literatüre yeni, geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı kazandırmak amaçlanmıştır. Ölçek RDDT kuramına dayalı olarak geliştirilmiş, felaketleştirme, aşırı talepkarlık, değersizleştirme, düşük toleranslılık olmak üzere dört alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçek geliştirme süreci birkaç farklı aşamadan oluşmaktadır. Araştırmanın birinci aşamasında örneklemi 260 kadın 251 erkek katılımcı olmak üzere 511 kişi oluşturmaktadır. İkinci aşamada ise toplam 367 katılımcı bulunmakta, katılımcıların 201'ini erkekler, 166'sını kadınlar oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri Düşünsel Modlar Ölçeği, Beck Depresyon Envanteri, Beck Anksiyete Envanteri, Algılanan Stres Ölçeği-10 ve Genel Öz Yeterlilik Ölçeğinden elde edilmiştir. Veriler analiz edilirken Açımlayıcı Faktör Analizi, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Pearson Korelasyon Analizi, Bağımsız Gruplar T-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) yöntemleri kullanılmıştır. Açımlayıcı ve Doğrulayıcı faktör analizi sonuçlarından elde edilen bulgular, ölçeğin 23 madde ve 4 faktörlü yapısını ortaya koymuşlardır. Maddelerin faktör yük değerleri .319 ve .792 arasında değişkenlik göstermektedir. Faktörlerin isimleri, RDDT kuramında tanımlanan irrasyonel inanç türleriyle örtüşecek biçimde Felaketleştirme, Aşırı Talepkarlık, Değersizleştirme ve Düşük Toleranslılık olarak belirlenmiştir. Güvenirlik analizleri sonucunda ölçeğin tamamı için Cronbach Alpha değeri α=.870, Felaketleştirme alt boyutu için α=.850, Aşırı Talepkarlık alt boyutu için α=.803, Değersizleştirme alt boyutu için α=.745, Düşük Toleranslılık alt boyutu için α=.788 olarak bulunmuştur. Bu bulgular, ölçeğin tamamının ve alt boyutlarının güvenirliği sağladığını göstermektedir. Kavramsal geçerlilik kapsamında yapılan analizlerin sonucunda Düşünsel Modlar Ölçeği ve alt boyutlarının, Beck Depresyon Envanteri, Beck Anksiyete Envanteri, Algılanan Stres Ölçeği-10, Genel Öz Yeterlilik Ölçeği ve bu ölçeklerin alt boyutları ile ilişkileri incelenmiş; Felaketleştirme, Değersizleştirme, Düşük Toleranslılık alt boyutlarının depresyon, anksiyete ve stres düzeyleriyle pozitif yönde, öz yeterlilik düzeyi ile negatif yönde ilişkileri bulunmuştur. Aşırı Talepkarlık alt boyutunun ise, diğer irrasyonel inançlardan farklı olarak öz yeterlilik düzeyi ile pozitif yönde ilişkili olduğu görülmüştür. Aynı zamanda Aşırı Talepkarlık depresyon ve stres düzeylerinin yalnızca belirli bileşenleriyle zayıf düzeyde ilişki göstermiş, anksiyete ile ilişkisi bulunamamıştır. Düşünsel Modlar Ölçeğinin irrasyonel inançların bilişsel süreçler üzerinden değerlendirilmesine katkı sağlaması amacıyla yapılan araştırmadan elde edilen bulgular, literatürde yer alan bilgiler doğrultusunda tartışılmış ve gelecekteki araştırmalar için önerilerde bulunulmuştur.
Özet (Çeviri)
In this study, the psychometric properties of the Cognitive Modes Scale (CMS), developed to assess individuals' irrational cognitive tendencies, were examined. Based on the findings, the study aimed to introduce a new, valid, and reliable measurement instrument to the literature. The scale was developed within the framework of Rational Emotive Behavior Therapy (REBT) and consists of four subdimensions: Catastrophizing, Demandingness, Devaluation, and Low Frustration Tolerance. The development process of the scale included several stages. In the first stage, the sample consisted of 511 participants(260 females and 251 males). In the second stage, the sample included 367 participants, of whom 201 were males and 166 were females. Data were collected through the Cognitive Modes Scale, Beck Depression Inventory, Beck Anxiety Inventory, Perceived Stress Scale-10, and General Self-Efficacy Scale. The data were analyzed using Exploratory Factor Analysis (EFA), Confirmatory Factor Analysis (CFA), Pearson Correlation Analysis, Independent Samples t-Test, and One-Way Analysis of Variance (ANOVA). Results from the EFA and CFA revealed a 23-item, four-factor structure. Factor loadings ranged between .319 and .792. The factors were named in accordance with the types of irrational beliefs defined in REBT: Catastrophizing, Demandingness, Devaluation, and Low Frustration Tolerance. Reliability analyses indicated that the Cronbach's alpha coefficient was α = .870 for the total scale, α = .850 for Catastrophizing, α = .803 for Demandingness, α = .745 for Devaluation, and α = .788 for Low Frustration Tolerance, demonstrating high internal consistency for both the overall scale and its subdimensions. As part of the construct validity analysis, correlations between the Cognitive Modes Scale and its subdimensions and the Beck Depression Inventory, Beck Anxiety Inventory, Perceived Stress Scale-10, General Self-Efficacy Scale, and their subdimensions were examined. The results indicated that the subdimensions of Catastrophizing, Devaluation, and Low Frustration Tolerance were positively correlated with depression, anxiety, and stress levels, and negatively correlatedwith self-efficacy levels. The Demandingness subdimension, however, was positively associated with self-efficacy, differing from other irrational belief dimensions, and showed weak correlations with certain components of depression and stress, while no significant relationship was found with anxiety. The findings of this study—conducted to contribute to the assessment of irrational beliefs from a cognitive-process perspective using the Cognitive Modes Scale—were discussed in light of the literature, and recommendations were made for future research.
Benzer Tezler
- Resim sanatında fütürizm ve sonrası başkalaşım eğilimi olarak yapı bozma
Deconstruction as futurism and futurism metamorphosis tendency in painting art
ÖZGÜR MANİCİ
- An Evaluation of settlement policies towards national space in terms of globalization and localization
Globalleşme ve yerelleşme bağlamında ülkesel mekana yönelik yerleşim politikalarının değerlendirilmesi
TOLGA ÇİLİNGİR
Doktora
İngilizce
2001
Şehircilik ve Bölge PlanlamaDokuz Eylül ÜniversitesiŞehir Planlama Ana Bilim Dalı
PROF.DR. CEMAL ARKON
- Ahmed Adnan Saygun'un op.31 solo viyolonsel için partitası'nın tarihsel ve yapısal açıdan incelenmesi
Ahmed Adnan Saygun's op. 31 partita for solo cello, the analysis of its historical and formal perspectives
DENİZ DOĞANGÜN
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2015
MüzikYıldız Teknik ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
DOÇ. DR. KORAY SAZLI
- Süreç temelli yazma modüler programının ilkokul 2. sınıf öğrencilerinin yazmaya ilişkin tutum, yazılı anlatım becerisi ve yazar kimliği üzerine etkisi
The effect of process writing modular program on the attitude towards writing, writing skills and writer identity of the 2nd grade elementary school students'
ÖMER FARUK TAVŞANLI
Doktora
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimBursa Uludağ ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ASUDE BİLGİN
DOÇ. DR. KASIM YILDIRIM
- Düşünce ve duyular ekseninde mimarlık bilgileri
Architectural knowledges through the ideas and senses
ALTAY ALTUNKOZAOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ARZU ERDEM