Özbek halk şiveleri lugatı (A-Z)
Dictionary of Uzbek folk dialects (A-Z)
- Tez No: 979958
- Danışmanlar: PROF. DR. TANJU SEYHAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkçe tarihsel gelişimi boyunca geniş bir coğrafyada farklı lehçelere ayrılmış olup her bir lehçesi, bağlı olduğu kültür ve toplumun özelliklerini yansıtarak zenginleşmiştir. Türk dilinin bu geniş coğrafyada sergilediği çeşitlilik, dilin canlı yapısının bir göstergesi olup, aynı zamanda halkların kültürel zenginliğini de tanıklamaktadır. Türkçenin çağdaş Türk lehçelerinden biri de Özbek Türkçesidir. Çağdaş lehçelerden Güney-batı grubunda yer alan Özbek Türkçesi, Çağatay Türkçesinin mirasçısıdır. Bulunduğu coğrafya ve burada bulunan farklı Türk dillerinin ve başka yabancı dillerin etkisiyle Türk lehçeleri arasında zengin bir ağız varlığına sahiptir. Bu lehçelerin incelenmesi dilbilim ve sosyolinguistik araştırmalar için kaynak sağlayacaktır. Bugün Özbek Türkçesi dialektolojisinde temel ders kitabı olarak kullanılan, 1971 yılında Ş. Şoabdurahmanov editörlüğünde Özbek Türkologlarının katkıları sonucunda oluşturulmuş olan Özbek Halk Şiveleri Lugatı, döneminde Özbek ağızlarının leksikolojisi ile ilgili eksikliğine istinaden hazırlanmıştır. Günümüzde Özbek halk şiveleri üzerine sınırlı çalışmanın bulunması, çalışmamızın ana kaynağı Özbek Halk Şiveleri Lugatı'nın önemini arttırmaktadır. Yüksek lisans tezi olarak hazırladığımız bu çalışmanın içeriği Özbek Türkçesi ve Ağızlarının incelendiği“Giriş”bölümü; eserin amacı, kaynakları, muhtevası ve metin üzerinde uygulanan yöntemlerin belirtildiği“Özbek Halk Şiveleri Lugatı”adlı bölüm; eserin ses bilgisi ve söz varlığı yönüyle değerlendirildiği“Eserde Ele Alınan Ağızlarla İlgili Bazı Dilbilgisi Özellikleri”adlı bölüm; eserin fonetik alfabeye aktarımı ve madde başlarının anlamlarının örnekleriyle değerlendirildiği“Sözlük (A-Z)”bölümü,“Sonuç”ve“Özbek Diyalektoloji Bibliyografyası”bölümlerinden oluşmaktadır.“Sözlük (A-Z)”bölümünde fonetik alfabeye aktarılmış olan eserin, madde başlarındaki kelimelerin anlamları eserde yer alan Özbekçe ve Rusça anlamlarının viii karşılıklı değerlendirilmesi neticesinde yazılmıştır. Birden fazla farklı anlam içeren madde başları dipnotta belirtilmiş; madde başlarının dizilişinde esere bağlı kalınmıştır. Bu çalışma neticesinde Türkiye Türkolojisinde sınırlı sayıda çalışma olan Özbek dialektleri ve fonetik aktarım ile kelimeler özgün telaffuzlarıyla tanıklatılarak Özbek dialektleri söz varlığı tanıtılacak; halk şivelerinin dil, tarih ve kültürel kimlikteki rolü değerlendirilecektir.
Özet (Çeviri)
Throughout its historical development, the Turkish language has diversified into various dialects across a wide geographical area. Each dialect has been enriched by reflecting the characteristics of the culture and society to which it belongs. The linguistic diversity exhibited by Turkish across this vast region not only demonstrates the language's dynamic nature but also attests to the cultural richness of its peoples. One of the contemporary Turkish dialects is Uzbek Turkish. Belonging to the southwestern group of modern Turkish dialects, Uzbek Turkish is a descendant of Chagatai Turkish. Due to the influence of the region in which it is spoken, as well as the impact of other Turkic and foreign languages, it possesses a rich variety of local dialects. The study of these dialects provides important resources for linguistic and sociolinguistic research. The Uzbek Folk Dialects Dictionary, edited by Ş. Şoabdurahmanov in 1971 with contributions from Uzbek Turkologists, is considered a fundamental textbook in contemporary Uzbek dialectology. The dictionary was prepared to address the lac of lexicological studies on Uzbek dialects at the time. The limited research on Uzbek folk dialects today further emphasizes the importance of this dictionary as the primary source for the present study. This master's thesis is structured as follows: the Introduction examines Uzbek Turkish and its dialects; the chapter titled“Uzbek Folk Dialects Dictionary”discusses the dictionary's purpose, sources, content, and the methods applied to the text; the chapter“Some Grammatical Features of the Dialects Covered in the Dictionary”evaluates the dialects in terms of phonology and vocabulary; the“Dictionary (A-Z)”chapter presents the dictionary entries transcribed into the phonetic alphabet, with the meanings of the headwords determined through a comparative evaluation of the Uzbek and Russian equivalents. Headwords with multiple meanings are indicated in footnotes, and the order of the headwords follows the original source. Finally, thesis concludes with the Conclusion and Uzbek Dialectology Bibliography sections. x Through this study, the lexicon of Uzbek dialects -Which has received limited attention in Turkish Turkology- is introduced with the original pronunciation of words preserved. Additionally, the role of folk dialects in language, history and cultural identity is evaluated.
Benzer Tezler
- Alpamış Destanı Özbek varyantında eskicil ve işlek olmayan unsurlar
Archaic and uncommon elements in the of Uzbek version of Alpamysh Epic
HAVVA GÜL DURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıKarabük ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SAİDBEK BOLTABAYEV
- “Almas Zerriler”kitabı örneğinde Uygur Türkçesinde cümle bilgisi
In the example of“Almas Zerriler”book, syntax of Uighur Turkish"
FATMA YELOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DilbilimNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET BÜYÜKAKKAŞ
- Özbek halk masalları (Bir Bar Eken / transkripsiyon-inceleme)
Başlık çevirisi yok
SELMA ERGİN
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
Türk Dili ve EdebiyatıTrakya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. EMİN KALAY
- Özbek halk masalları (Metnin çeviri yazısı, dil incelemesi, sözlük)
Başlık çevirisi yok
NİMET GÜERER
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
Doğu Dilleri ve EdebiyatıAfyon Kocatepe ÜniversitesiTürk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜRER GÜLSEVİN