Fetâvâ-yı Yahyâ Efendi'nin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi
Transcription and evaluation of the Fatâwâ-i Yahyâ Efendi
- Tez No: 980096
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEVLÜT DEDE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Fetvalar, Fatwas
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osmanlı hukukunda önemli bir yere sahip olan fetva literatürü, sadece dini meseleleri değil, aynı zamanda sosyal, ekonomik, idari konuları da kapsayan geniş bir uygulama alanına sahiptir. Bu bağlamda, XVII. yüzyıl Osmanlı ilim ve hukuk tarihinde önemli izler bırakan âlimlerden biri olan Zekeriyyâ-zâde Yahyâ Efendi (ö. 1053/1644) fetvalarıyla dikkat çeken önemli bir şahsiyettir. Yahyâ Efendi, devrin önde gelen ilim adamlarından aldığı derslerin ardından müderrislik, kadılık ve nihayetinde şeyhülislâmlık makamına kadar yükselmiştir. Hem ilmi donanımı ile hem de hukuki meselelere verdiği cevaplarla dikkat çekmiş, böylece sadece çağdaşlarına değil sonraki dönemlere de ışık tutmuştur. Ayrıca şeyhülislâmlık görevinin yanı sıra edebi yönüyle de öne çıkan Yahyâ Efendi, bu alanda etkileyici eserler kaleme almıştır. Edebi yönünün baskın olması fetvalarının daha kolay anlaşılmasına katkı sağlamıştır. Yapılan çalışmada, Zekeriyyâ-zâde Yahyâ Efendi'ye ait olan Fetâvâ-yı Yahyâ Efendi adlı eserin transkripsiyonu yapılmış ve içerik bakımından değerlendirilmesine yer verilmiştir. Eserin dili, üslubu, konuları ele alış biçimi ve verilen cevaplar, klasik Osmanlı fetva geleneğinin devamı niteliğindedir. Bu sebeple eserde yer alan fetvalar, dönemin sosyal yapısını, hukuk anlayışını ve dini hassasiyetlerini yansıtması bakımından önemli ipuçları sunmaktadır. Bu çalışma, Osmanlı fetva geleneğinin tarihsel gelişimini daha iyi kavrayabilmek adına önemli bir katkı sunmaktadır. Ayrıca metnin transkripsiyonu ve değerlendirilmesi, eserin günümüz araştırmacıları tarafından daha kolay ulaşılır ve incelenebilir hale gelmesini amaçlamaktadır. Özellikle metnin Latin harflerine aktarılması sadece tarih alanındaki araştırmacıların değil farklı alanlarda ki uzmanlarında birinci elden kaynağa ulaşmasını mümkün hale getirmiştir.
Özet (Çeviri)
Fatwa literature, which holds an important place in Ottoman law, encompasses not only religious matters but also a wide range of social, economic, and administrative issues. In this context, Zekeriyyā-zāde Yahyā Efendi (d. 1053/1644) stands out as one of the prominent scholars who made significant contributions to the legal and intellectual history of the 17th-century Ottoman Empire through his influential fatwas. After receiving education from the leading scholars of his time, Yahyā Efendi advanced through the scholarly ranks, serving as a professor (mudarris) and judge (qadi), eventually attaining the prestigious position of Shaykh al-Islām. With his deep scholarly knowledge and well-considered legal opinions, he not only shed light on the issues of his time but also provided guidance for future generations. In addition to his role as a religious authority, Yahyā Efendi was also known for his literary talent. His strong command of language and eloquence contributed significantly to the clarity and accessibility of his fatwas. This study presents a transcription and thematic analysis of a work attributed to Yahyā Efendi titled“Fatāwā-yi Yahyā Efendi.”The language, style, method of addressing issues, and the content of the legal responses reflect the distinctive features of the classical Ottoman fatwa tradition. Therefore, the fatwas in this work offer valuable insights into the social structure, legal mindset, and religious sensitivities of the period. This research significantly contributes to a deeper understanding of the historical development of the Ottoman fatwa tradition. Furthermore, the transcription and analysis of the text aim to make the work more accessible and comprehensible for modern researchers. The transliteration of the original text into Latin script allows not only historians but also scholars from various disciplines to directly access this important primary source.
Benzer Tezler
- Şeyhülislâm Zekeriyyâzâde Yahya Efendi'nin (Ö. 1053/1644) fetvaları ve fıkhî analizi (İbadetler, aile ve ceza hukuku özelinde bir inceleme)
Sheikh al-Islam Zekeriyyazade Yahya Efendi (D. 1053/1644)'s fatwas and fiqh analysis (A special examination on worship, family and criminal law)
ERTUĞRUL AKIN
Doktora
Türkçe
2023
DinÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ALİ YARGI
- Osmanlı fetva literatüründe temel bir kaynak olarak Minkârîzâde Yahyâ Efendi'nin fetâvâsı ve vakıf fetvalarının analizi
Minkârizâde Yahyâ Efendi's fatwas as a fundamental source in Ottoman fatwa literature and his waqf fatwas
AHMET FARUK ÇELİK
- Zekeriyazâde Yahyâ Efeni'nin Osmanlı vakıf hHukukuna katkıları
Zekeriyazâde Yahyâ's contributions to the Ottoman waqf law
NURAY SARMAN
Doktora
Türkçe
2025
HukukSakarya ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN KAYA
- İmam İsnevi'nin fıkıh usulü anlayışı
The jurisprudencial methodology of Imam Isnawi
LAITH MOTEI YAHIA ALAZAB
Doktora
Türkçe
2020
DinBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİL İBRAHİM ACAR
- Fetâvâ-yı Tatarhâniyye'nin fıkıh tarihindeki yeri (Aile Hukuku örneği)
The place of el-Fetâwâ et-Tatarhâniyye in the history of fikh (exemplary of law of domestic relations)
TUĞBA DEMİRKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
DinMarmara Üniversitesiİslam Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM KÂFİ DÖNMEZ