19. yy. âlimlerinden Muhammed b. Arafe ed-Desûkî'nin Muhtasaru'l-Meânî Hâşiyesi bağlamında belâgat tasavvuru
19th century scholar Muhammad b. Arafah al-Desūkī'sconception of rhetoric in the context of his commentary onMuhtasar al-Maānī
- Tez No: 980558
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET YÜKSEL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Din, Linguistics, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arap Dili ve Belagatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
19. yüzyıl âlimlerinden Muhammed b. Arafe ed-Desûkî'nin belâgat ilmine dair katkılarının,“Muhtasaru'l-meânî”adlı esere yazdığı hâşiye bağlamında ele alındığı bu çalışma, klasik Arap belâgat geleneğinin düşünsel derinliğini ve tasavvurunun temel unsurlarını yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Napolyon Bonapart'ın 1798'de Mısır'a düzenlediği sefer, Mısır'da modern Arapça açısından önemli bir kırılma noktasıdır. Bu olay Mısır başta olmak üzere birçok Arap dünyasında sosyal, kültürel ve entelektüel birçok değişimin katalizörü olmuş ve modern Arapçanın gelişim sürecini hızlandırmıştır. Artık siyasi, sosyal ve felsefi meselelerin tartışıldığı, Fransız ihtilali etkileri olarak laiklik, özgürlük ve milliyetçilik gibi kavramların yerel entelektüeller arasında yankı bulduğu bir ortam hâkim kılınmaya çalışılmıştır. Böyle bir hareketin arefesinde Şevval 1210/Mayıs 1796 yılında belâgat alanına dair yazmış olduğu eserini bitirdiğini söyleyen Muhammed b. Arefe ed-Desûkî'nin (ö. 1815) bu çalışması manidar bir zamanlama oluşturmuştur. Desûkî'nin, çağdaş akımlara kapılmadan geleneksel birikimden beslendiği açıkça görülen belâgata dair yazdığı“Haşiyetu'l-muhtasari'l-me'ânî”adlı çalışması, bu bağlamda önemli bir konum elde etmiştir. Eseri Ezher Üniversitesi'nde ders kitabı olarak okutulan Desûkî, bu çalışmasıyla klasik ve geleneksel Arapçanın kodlarını akademik çevrelerde yeniden tescil ettirmeyi başarmıştır. Desûkî'nin eseri, hem geleneksel belâgat anlayışını muhafaza ederken hem de modern akademik söylemle bütünleştirerek, klasik Arapçanın teorik ve pratik temellerini günümüz ilmî tartışmalarında geçerliliğini koruyan bir referans noktası hâline getirmiştir. Tezin giriş bölümünde çalışmanın konu, amaç, kapsam, metot ve kullanılan kaynaklar detaylandırılmıştır. Kısaca tezin konusu, Desûkî'nin“Haşiyetü'l-muhtasari'l-meânî”isimli eserinde şekillendirdiği belâgat anlayışıdır. Bu bağlamda çalışma, Desûkî'nin belâgat anlayışının özgün yönlerini ve klasik belâgat çalışmaları çerçevesindeki katkılarını ortaya koymayı hedeflemiştir. Çalışmanın kapsamı, Desûkî'nin belâgat anlayışının temel kavramlarını ve belâgat sanatlarının işlevlerini, Desûkî'nin bakış açısından yorumlayarak incelemeyi ve Osmanlı belâgat geleneğinde klasik bir perspektifi temsil eden“Muhtasaru'l-me'âni”adlı esere Desûkî'nin modern dönemde yaptığı katkıları içermektedir. Desûkî, eserinde modern dönem âlimlerinin görüşlerine yer vermekle birlikte, gelenekten kopmadan klasik belâgat otoriteleri ile modern belâgat âlimlerinin tartışmalarını günümüze taşıyan bir sentez sunmaktadır. Bu çalışma sonucunda, Desûkî'nin belâgat yöntemlerine yaklaşımı, klasik belâgat literatürüne olan derin hâkimiyeti ve belâgatla ilgili görüşleri ortaya çıkmıştır. Böylece, Desûkî ve belâgat ilmine ilişkin gelecekte yapılacak özel çalışmalar için özgün bir perspektifin ortaya çıkması hedeflenmiştir.
Özet (Çeviri)
This study, which examines the contributions of the 19th-century scholar Muhammad b. Arafa al-Dasuqi to the science of rhetoric in the context of his commentary on“Mukhtasar al-Ma'ani”aims to reassess the intellectual depth and fundamental elements of the classical Arabic rhetorical tradition. Napoleon Bonaparte's 1798 expedition to Egypt marks a significant turning point in the development of modern Arabic. This event served as a catalyst for numerous social, cultural, and intellectual changes in Egypt and much of the Arab world, accelerating the evolution of modern Arabic. An environment was being established where political, social, and philosophical issues were discussed, and concepts such as secularism, freedom, and nationalism—arising from the effects of the French Revolution—resonated among local intellectuals. In the midst of such a movement, the completion of a work on rhetoric by Muhammad b. Arefe al-Desūqī (d. 1815) in Shawwal 1210/May 1796 marked a significant timing. Desūqī's work,“Hāshiyat al-Mukhtasar al-Ma'ānī,”which clearly draws from traditional scholarship without being influenced by contemporary trends, has thus acquired a significant position in this context. As a textbook taught at al-Azhar University, Desūqī's work has successfully reaffirmed the codes of classical and traditional Arabic within academic circles. Desūqī's work, while preserving the traditional understanding of rhetoric, also integrates it with modern academic discourse, thereby establishing the theoretical and practical foundations of classical Arabic as a valid reference point in contemporary scholarly debates. The introduction of the thesis will detail the study's subject, purpose, scope, method, and sources used. In brief, the thesis focuses on the rhetoric understanding shaped by ed-Desūqī in his work Hāshiyat al-Mukhtasar al-Maʿānī. In this context, the study aims to highlight the unique aspects of Desūqī's rhetorical approach and his contributions to the framework of classical rhetoric. The scope of the study includes examining the fundamental concepts of Desūqī's understanding of rhetoric and interpreting the functions of rhetorical arts from his perspective, as well as exploring his contributions to the work Muhtasaru'l-Maʿānī, which represents a classical perspective within the Ottoman rhetorical tradition. Desūqī integrates modern scholarly views while synthesizing classical and contemporary rhetorical debates without departing from tradition. This study highlights his approach to rhetorical methods, mastery of classical literature, and views on rhetoric, offering a fresh perspective for future specialized research.
Benzer Tezler
- Muhammed Ebû Zehre'nin tefsirde modernist yorumlara bakışı
Muhammed Ebû Zehre of zehretü't-tefâsîr commentary interpretations named in the modernist vi̇ew
MUSTAFA UZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. CELALETTİN DİVLEKCİ
- Adalı Hoca Muhammed Hilmi'nin Tefsîru Sûreti'l Vâkıa adlı eseri bağlamında tefsir tarzı ve yaklaşımları
The style of tafsir and its approaches in the context of the Tafsiru Suratal-Waqiya of the Adalı Hoca Muhammad Hilmi
MUSTAFA EMİN ÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinFırat ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN POLAT
- XIX. yüzyılın ilk yarısında Kudüs'e gönderilen Surre-i Hümayun
The Ottoman ceremony of the royal purse in the middle of 19th century
MUTASEM ALMASRİ
- Dede Cöngi's Risâletü's-Siyâseti'ş-Şer'iyye: A context analysis through its translations in the sixteenth and the nineteenth centuries
Dede Cöngi?nin Risaletü?s-Siyaseti?ş-Şer?iyye?si ve tercümeleri üzerinden 16. yy ve 19. yy bağlamında analizi
ZEYNEP GÜL EREL
Yüksek Lisans
İngilizce
2012
Tarihİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DR. EUGENİA KERMELİ ÜNAL
- Mehmed Fevzî Efendi'nin Bülbülistan isimli eseri (İnceleme-tercüme)
Mehmed Fevzi Efendi's work named Bülbülistan (Examination-translation)
AKİF KARATAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Türk Dili ve EdebiyatıSivas Cumhuriyet Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YUSUF YILDIRIM