Türk örgütlerinde kırık camlar: VUCA ortamının ahlaki çözülme, sosyal baskınlık yönelimi, meritokrasi ve yüksek güç mesafesi yolu ile üretkenlik karşıtı iş davranışlarına etkisi
Broken windows in Turkish organizations: the impact of the VUCA environment on counterproductive work behaviors through moral disengagement, social dominance orientation, meritocracy, and high power distance
- Tez No: 980658
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ AKDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Arel Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İşletme Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmada kamu çalışanlarının VUCA algılarının ahlaki çözülme aracılığı ile üretkenlik karşıtı iş davranışlarına etkisinde sosyal baskınlık yönelimi, meritokrasi ve güç mesafesi algısının düzenleyici rolünün, Kırık Camlar Teorisi çerçevesinde incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmaya İstanbul'da görev yapan 876 kamu çalışanı dahil edilmiştir. Ölçeklere ilişkin açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizlerinin ardından araştırma hipotezleri kısmi en küçük kareler yapısal eşitlik modeli çerçevesinde sınanmıştır. Araştırma sonuçlarında VUCA'nın ahlaki çözülmeyi anlamlı düzeyde artırdığı ve artan ahlaki çözülmenin de üretkenlik karşıtı iş davranışlarının tüm boyutlarını (kötüye kullanma, çalma, geri çekilme ve sabotaj) pozitif yönde etkilediği saptanmıştır. Bununla birlikte, bu nedensel süreçlerin bireysel ve sistemsel faktörler tarafından düzenlendiği belirlenmiştir. Sosyal baskınlık yöneliminin, oynaklık, belirsizlik, karmaşıklık ve muğlaklığın ahlaki çözülme üzerindeki etkisini güçlendiren bir risk faktörü olduğu; meritokrasinin, ahlaki çözülmenin kötüye kullanma ve çalma üzerindeki etkisini zayıflatan koruyucu bir rol oynadığı; yüksek örgütsel güç mesafesinin ise ahlaki çözülmenin çalma ve geri çekilme üzerindeki etkisini artırdığı görülmüştür. Araştırmanın en önemli sonucu, her bir üretkenlik karşıtı iş davranışı türünün, bu düzenleyici faktörlerin farklı ve özgün bir kombinasyonu tarafından şekillendirildiğini ortaya koymasıdır. Sabotajın neredeyse tamamen sosyal baskınlık yönelimi tarafından belirlendiği; geri çekilme, kötüye kullanma ve çalma davranışlarının ise kişilik, adalet sistemleri ve güç kültürü gibi faktörlerin karmaşık bir etkileşimiyle ortaya çıktığı anlaşılmıştır. Bu bulgular, VUCA ortamında üretkenlik karşıtı iş davranışlarını önlemenin tek tip bir yaklaşımla mümkün olmadığını göstermektedir. Etkili bir koruma için; sabotaja karşı düşük sosyal baskınlık yönelimine sahip bireylerin seçilmesi; geri çekilmeye karşı bu özelliğe ek olarak düşük örgütsel güç mesafesi kültürünün oluşturulması; kötüye kullanmaya karşı düşük sosyal baskınlık yönelimi ile birlikte yüksek meritokrasinin tesis edilmesi; çalma davranışına karşı ise her üç koşulun (düşük sosyal baskınlık yönelimi, düşük örgütsel güç mesafesi ve yüksek meritokrasi) aynı anda sağlanması gerekmektedir. Sonuç olarak bu araştırma, Kırık Camlar Teorisini kullanarak, VUCA ortamında ortaya çıkan“kırık camların”, ahlaki çözülme aracılığıyla, bireysel eğilimler (sosyal baskınlık yönelimi) ve sistemsel mekanizmaların (meritokrasi, örgütsel güç mesafesi) etkileşimiyle farklılaşan ve her biri farklı bir üretkenlik karşıtı davranışla sonuçlanan özgün nedensel yollarla etkili olduğunu ortaya koyan bütüncül bir model sunmuştur.
Özet (Çeviri)
This study aimed to examine, the effect of public employees' perceptions of VUCA on counterproductive work behaviors, focusing on the mediating role of moral disengagement and the moderating roles of social dominance orientation, meritocracy, and perception of power distance within the framework of Broken Windows Theory. The study included 876 public employees working in Istanbul. Following exploratory and confirmatory factor analyses of the scales, the research hypotheses were tested using a partial least squares structural equation model. The results of the study determined that VUCA significantly increased moral disengagement, and that increased moral disengagement, in turn, positively affected all dimensions of counterproductive work behaviors (abuse, theft, withdrawal, and sabotage). Furthermore, it was determined that these causal processes were moderated by individual and systemic factors. Social dominance orientation was identified as a risk factor that strengthens the effect of volatility, uncertainty, complexity, and ambiguity on moral disengagement. Meritocracy was found to play a protective role by weakening the effect of moral disengagement on abuse and theft, whereas high organizational power distance was found to increase its effect on theft and withdrawal. The most significant result of the research is its demonstration that each type of counterproductive work behavior is shaped by a different and unique combination of these moderating factors. It was understood that sabotage is determined almost entirely by social dominance orientation, while withdrawal, abuse, and theft emerged from a complex interaction of personality, justice systems, and power culture. These findings indicate that preventing counterproductive work behaviors in a VUCA environment is not possible with a one-size-fits-all approach. Effective prevention requires: for sabotage, selecting individuals with low social dominance orientation; for withdrawal, establishing a low organizational power distance culture in addition to this trait; for abuse, ensuring a combination of low social dominance orientation and high meritocracy; and for theft, a simultaneous combination of all three conditions (low social dominance orientation, low organizational power distance, and high meritocracy) is necessary. In conclusion, this research, utilizing Broken Windows Theory, presents a holistic model demonstrating that the“broken windows”emerging in a VUCA environment are effective not through a single linear path, but through unique causal pathways that are differentiated by the interaction of individual tendencies (social dominance orientation) and systemic mechanisms (meritocracy, organizational power distance), with each pathway resulting in a different counterproductive work behavior.
Benzer Tezler
- Türk tarihi ve kültürü açısından Türkiye'de bulunan Kırım dernek ve vakıflarının önemi.
The importance of crimean foundations and associations located in Turkey with regard to Turkish history and culture.
HACI MURAT ARABACI
- PKK terör örgütü ile mücadele stratejisi olarak“Kayyım”uygulaması
The application of“Trustee”as a strategy for fighting the PKK terrorist organization
OLGUN ÖNER
Doktora
Türkçe
2023
Kamu Yönetimiİnönü ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELAHADDİN BAKAN
- Sosyal medyada dezenformasyon, manipülasyon ve propaganda etkisi: Zeytin Dalı Harekatı örneği
The effect of propaganda and manipulation, disinformation in social media: The case of operation Olive Branch
YAKUP TOKTAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Radyo-TelevizyonMarmara ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ MURAT KIRIK
- Türk inşaat sektöründeki yöneticilerin yönetim stillerinin incelenmesi
Başlık çevirisi yok
NECATİ KAYA
- Türk spor örgütlerinde kurumsal iletişim çalışmaları: Futbol, basketbol, voleybol branşları örneği
Turkish sports organizations corporate communications applications: Football, basketball, volleyball example of branches
ESRA ADIGÜZEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
SporBahçeşehir ÜniversitesiSpor Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. CEM TINAZ