Samsun ili pirinç arz zincirinde fiyat aktarımı, pazarlama marjları ve piyasa şoklarına karşı dayanıklılık analizi
Price transmission, marketing margins and resilience analysis against market shocks along the rice supply chain in samsun province
- Tez No: 980712
- Danışmanlar: PROF. DR. VEDAT CEYHAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Son yıllarda girdi fiyatlarındaki dalgalanmalar, değişen iklim koşulları ve küresel etkiler; gıda sektöründe büyük sorunlara yol açarak tarımsal üretim ve gıda arz zincirinin dayanıklılığını olumsuz yönde etkilemiştir.Yapılan çalışmalar incelendiğinde, sistem yaklaşımıyla arz zincirinin dayanıklılığı konusunda bilgi eksikliklerinin olduğu görülmektedir. Bu çalışmada, pirinç arz zincirinin dayanıklılığı sistem yaklaşımı çerçevesinde değerlendirilmiş; piyasada oluşan şoklara karşı sağlamlığını, aynı zamanda uyum sağlama ve dönüştürülebilirlik kapasitelerinin ayrıntılı bir şekilde incelenmesi, çeltik arz zincirinin etkinliğinin hesaplanması amaçlanmıştır. Araştırma, Türkiye'de pirinç üretimi bakımından ikinci sırada yer alan Samsun İlinin Bafra ve Terme ilçelerinde yürütülmüştür. Veriler, pirinç arz zincirinde yer alan 87 çeltik üreticisi, 18 pirinç fabrikası, 16 pirinç toptancısı ve 16 perakendeci ile yüz yüze anket yapılarak toplanmıştır. Anket sonuçları hem aktörler tek tek hem de arz zinciri bütününde, araştırmaya özgü geliştirilen dayanıklılık ölçeği ile analiz edilmiştir. Araştırmada Delphi yöntemiyle uzman görüşleri alınmış ve arz zincirinde yer alan aktörlerin ağırlıkları belirlenmiştir. Piyasa değişkenlerinin önceliklerin belirlenmesinde AHS yöntemi, dayanıklılığı etkileyen faktörlerin belirlenmesinde Tobit modeli kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, arz zincirini en olumsuz etkileyen piyasa değişkenlerinin aktörler itibariyle farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Arz zinciri dayanıklılığını etkileyen faktörlerin eğitim, sermaye, örgütlenme, yenilikleri benimseme ve dijital teknolojiye yatırım olduğu ortaya konulmuştur. Gelir, yaş, deneyim, sözleşmeli yetiştiricilik, kayıt tutma durumu, kredi kullanım durumu ve çevre dostu üretim değişkenlerinin ise dayanıklılık üzerinde etkisi olmadığı tespit edilmiştir. Çeltik üreticilerinin ve fabrikaların yüksek gelir oranları ile örgüt ve birliklere üye olarak riskleri azaltmaları, bu aktörlerin sağlamlık kapasitesine önem verdiklerini göstermektedir. Pirinç toptancıları ve perakendecilerin ise tüketiciye yakın aktörler olmaları ve fiyat dalgalanmalarından doğrudan etkilenmeleri, sağlamlık kapasitesinin düşük olduğunu kanıtlamaktadır. Çeltik üreticilerinin uyum sağlama kapasitesi fabrika, toptancı ve perakendecilere göre daha düşük olduğu anlaşılmıştır. Genel olarak pirinç arz zincirinin dayanıklılığı düşük düzeyde bulunmuştur. Aktör bazlı değerlendirildiğinde, çeltik üreticileri ve fabrikaların daha dayanıklı olduğu, toptancı ve perakendecilerin ise daha kırılgan oldukları belirlenmiştir.
Özet (Çeviri)
In recent years, fluctuations in input prices, changing climate conditions, and global impacts have led to major problems in the food sector. This has negatively affected the resilience of agricultural production and the food supply chain. Studies reveal a lack of information regarding supply chain resilience using a systems approach. This study aims to evaluate the resilience of the rice supply chain within a systems approach framework, examining its robustness against market shocks, its adaptability, and its convertibility capacity in detail, and to calculate the efficiency of the paddy rice supply chain. This study was conducted in the Bafra and Terme districts of Samsun Province, which ranks second in rice production in Turkey. Data was collected through face-to-face interviews with 87 paddy rice producers, 18 rice factories, 16 rice wholesalers, and 16 retailers involved in the rice supply chain. The survey results were analyzed and interpreted using a resilience scale specifically developed for this research, both individually and collectively. Expert opinions were obtained using the Delphi method, and the weights of the actors in the supply chain were subsequently determined. The AHS method was employed to prioritize market variables, and the Tobit model was utilized to identify factors influencing resilience. It was determined that the market variables most negatively impacting the supply chain differed among the actors involved. Factors affecting supply chain resilience were identified as education, capital, organization, innovation adoption, and investment in digital technology. Income, age, experience, contract farming, record-keeping status, credit usage, and environmentally friendly production variables were found to have no effect on resilience. The high income levels of rice producers and factories, their membership in organizations and unions to reduce risk, and their emphasis on resilience capacity indicate that rice wholesalers and retailers, being closer to the consumer and subject to price fluctuations, have a lower resilience capacity. It was found that rice producers have a lower adaptability capacity compared to rice factories, rice wholesalers, and retailers. The resilience of the rice supply chain was found to be at a low level. When examined on an actor basis, rice producers and factories were found to be more resilient, while wholesalers and retailers were more fragile.
Benzer Tezler
- Çeltik üretiminin sürdürülebilirliği ve arz zincirinin etkinliğinin analizi: Samsun ili örneği
Analysis of the efficiency of the supply chain and sustainability of paddy rice production: The case of Samsun province
HÜSEYİN MERAL
Doktora
Türkçe
2025
ZiraatOndokuz Mayıs ÜniversitesiTarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET BOZOĞLU
- Samsun ili pirinç fabrikalarında bulunan zararlı ve faydalı akar türleri, yayılışları ve bulunuş oranları üzerinde araştırmalar
Determination, distribution and infestation rate of harmful and benefical mites of rice mills in Samsun province
ELİF SİBEL ÖKSÜZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
ZiraatOndokuz Mayıs ÜniversitesiBitki Koruma Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN ECEVİT
- Samsun bölgesi ilköğretim çağı çocuklarında üriner sistem taş hastalığı prevalansı ve beslenme alışkanlığı ilişkisinin değerlendirilmesi
The prevalance of Urinary stone disease in school age children
CİHAN YALMAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2014
ÜrolojiOndokuz Mayıs ÜniversitesiCerrahi Tıp Bilimleri Bölümü
DOÇ. DR. ENDER ÖZDEN
- Coğrafi yapısı, potansiyeli ve sorunlarıyla Samsun'da sanayi
Industry in Samsun with its geographical structure, potential and problems
MUHAMMED AKİF ÖZÇELEBİ
- Cografi bilgi sistem modellemesi ile çeltik arazi uygunluk sınıflarının belirlenmesi
Determination of land suitability classification for rice cultivation using geographic information system
FİKRET SAYGIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
ZiraatOndokuz Mayıs ÜniversitesiToprak Bilimi ve Bitki Besleme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ORHAN DENGİZ