Hârizm'de Selçuklular (1032-1157)
Seljuks in Khwarezm (1032-1157)
- Tez No: 980931
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA DEMİRCİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Harizm, Oğuzlar, Selçuklular, Sultan Sencer, Türkmenler, Harizm, Oghuzs, Seljuks, Sultan Sanjar, Turkomans
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Selçuklular, Ortaçağ Türk-İslam tarihinin en önemli siyasi aktörlerinden biri olup Hârizm bölgesindeki varlıkları, devletin genişleme ve güçlenme sürecinde stratejik bir dönemeç teşkil etmiştir. 11. yüzyılın başlarından itibaren Hârizm coğrafyası, hem siyasî hem de kültürel yönleriyle Selçukluların dikkatini çekmiş; bölge, Türkistan'dan Horasan'a geçişte bir köprü işlevi görmüştür. Selçukluların Hârizm'e gelişi, yalnızca askerî bir hareket değil; ittifaklar, nüfus hareketleri, idari yapılanmalar ve kültürel etkileşimler aracılığıyla kalıcı sonuçlar doğuran çok boyutlu bir süreç olmuştur. Tezde, öncelikle Selçukluların Hârizm'e geliş sebepleri ve göç yolları üzerinde durulmuştur. Bu bağlamda Gazneliler, Karahanlılar ve Oğuz Yabguları ile ilişkiler değerlendirilmiş; Harun b. Altuntaş'ın daveti, bölgedeki siyasi karmaşa ve Selçuklu beylerinin ittifak arayışları ele alınmıştır. Ardından, Selçukluların Horasan'a yönelmeleri ve Hârizm'de bıraktıkları siyasi miras üzerinde durulmuştur. Bu süreçte Hârizm, yalnızca bir geçiş noktası değil, aynı zamanda Selçuklu siyaseti için kritik bir üs konumunda olmuştur. Çalışmanın bir diğer önemli boyutu Sultan Sencer dönemidir. Sencer'in Hârizm'e yönelik seferleri, Atsız ile ilişkileri ve Karahıtayların bölgede oluşturduğu baskılar ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Sencer'in esareti ve ölümü sonrasında Hârizm'de oluşan otorite boşluğu, Hârizmşahların güçlenmesine zemin hazırlamıştır. Böylelikle Selçuklu mirası, yalnızca siyasi kurumlarda değil; idari yapı, askerî teşkilat ve kültürel hayat üzerinde de etkili olmuştur. Tezde ulaşılan sonuçlara göre Selçukluların Hârizm'deki hâkimiyeti, bölgenin Türkleşme sürecini hızlandırmış, İslamî kurumların gelişmesine katkıda bulunmuş ve Hârizm'in bölgesel bir güç merkezi haline gelmesini sağlamıştır. Ayrıca, idari ve askerî süreklilik sayesinde Hârizmşahlar Devleti, Selçuklu bakiyelerini devralarak kendi bağımsız siyasi kimliğini inşa etmiştir. Bu yönüyle Selçuklu-Hârizm ilişkileri, Ortaçağ Türk-İslam dünyasında devletlerarası süreklilik ve dönüşümün en dikkat çekici örneklerinden birini teşkil etmektedir.
Özet (Çeviri)
The Seljuks, as one of the most significant political actors in the history of the medieval Turkic-Islamic world, played a crucial role in the Khwarazm region, which constituted a strategic turning point in the state's expansion and consolidation process. From the early eleventh century onward, Khwarazm, with both its political and cultural dimensions, attracted the attention of the Seljuks; the region functioned as a bridge between Turkistan and Khorasan. The Seljuk arrival in Khwarazm was not merely a military movement but rather a multidimensional process that produced lasting outcomes through alliances, population movements, administrative formations, and cultural interactions. This study first examines the reasons for the Seljuk migration into Khwarazm and the routes they followed. In this context, their relations with the Ghaznavids, Karakhanids, and the Oghuz Yabghus are analyzed, with particular attention to the invitation of Harun b. Altuntaş, the political turmoil in the region, and the search for alliances by the Seljuk beys. The subsequent shift of the Seljuks toward Khorasan and the political legacy they left in Khwarazm are then explored. In this regard, Khwarazm emerged not only as a point of passage but also as a critical base for Seljuk political strategies. Another major focus of the study is the reign of Sultan Sanjar. His campaigns in Khwarazm, his complex relations with Atsız, and the pressures exerted by the Qara Khitans are examined in detail. The captivity and death of Sanjar created a political vacuum in Khwarazm, which paved the way for the rise of the Khwarazmshahs. Thus, the Seljuk legacy extended beyond political institutions, leaving a lasting impact on administrative structures, military organization, and cultural life. The findings of the thesis indicate that Seljuk rule in Khwarazm accelerated the process of Turkification, contributed to the development of Islamic institutions, and enabled Khwarazm to emerge as a regional power center. Furthermore, through the continuity of administrative and military traditions, the Khwarazmshah state inherited the Seljuk legacy and constructed its own independent political identity. In this respect, Seljuk-Khwarazm relations represent one of the most remarkable examples of continuity and transformation among medieval Turkic-Islamic states.
Benzer Tezler
- Büyük Selçuklu Hanedan Üyesi Musa Yabgu, ailesi ve hâkimiyet bölgesi
Musa Yabgu, Member of Great Seljuk Dynasty, his family and his region of dominion
HARUN AYDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Tarihİstanbul Medeniyet ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CİHAN PİYADEOĞLU
- Yemînü'd-devle Mahmûd el-Gaznevî'nin siyasî faaliyetleri (998-1030)
Political power and regional policies of Gazneli Yemînü'd-devle Mahmûd (998-1030)
GÜNGÖR AKSU
Doktora
Türkçe
2022
Tarihİstanbul Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İLYAS TOPSAKAL
- Hârizmşahların Moğollarla siyasi ilişkileri (Alâeddin Muhammed ve Celâleddin Mengübertî dönemi)
Political relation of kwarezhims with mongols (The era of Alaad-din Muhammad and jalal ad-din Menguberdî)
FAHRİYE ARI
- Hârizm tarihi (Me'mûnîlerden Selçuklulara Hârizm 992-1097)
History of Khwarazm (Khwarazm from Me'mûnî to Seljuks 992-1097)
SİNAN SAÇAR