Hârizm tarihi (Me'mûnîlerden Selçuklulara Hârizm 992-1097)
History of Khwarazm (Khwarazm from Me'mûnî to Seljuks 992-1097)
- Tez No: 993319
- Danışmanlar: PROF. DR. AHMET OCAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tarih Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hârizm tarih boyunca önemini koruyarak farklı siyasi yapıların çeşitli dil, din ve kültürlerin karşılaştığı ve kaynaştığı bir bölge olarak karşımıza çıkmaktadır. Bölgenin fiziki yapısının ve coğrafi konumunun da sağlamış olduğu imkânlarla Hârizm her dönem devletlerin ve toplumların ilgisini çekmiştir. İslâm fetihlerinden sonra VIII. yüzyılın başlarından itibaren Müslüman dünyasının bir parçası olan Hârizm, X. yüzyılın sonlarına kadar kendisine sınır teşkil eden Horasan ve Mâverâünnehir gibi bölgelerin gölgesinde kalmıştır. Bu dönemden itibaren ise ekonomik ve ticarî faktörlerin de etkisiyle siyasî, ilmî, edebî, sosyal ve kültürel alanlarda ön plana çıkmaya başlamıştır. Bu çalışmanın ana konusunu 992- 1097 yılları arasında Hârizm'de meydana gelen siyasî, sosyal, ekonomik, ilmî ve kültürel olaylar oluşturmaktadır. Ele aldığımız dönemin başında Hârizm'de Afrigî iktidarının ortadan kalkmasıyla birlikte bölgenin sırasıyla Me'mûnîler, Altuntaşlılar, Şah Melik ve Selçukluların hâkimiyetine geçtiği görülmektedir. 992 yılında Sâmânîlerin Gürgenç valisi olan Me'mûnîler, 995 yılında Afrigîlere son vererek bölgenin tamamını ele geçirmişler ve Hârizmşah ünvanına sahip olmuşlardır. Sâmânî Devletinin 999 yılında yıkılmasıyla birlikte ise Hârizm'de bağımsız hale gelmişlerdir. Bu dönemde Mâverâünnehir'i ellerinde bulunduran Karahanlılar ve Horasan'a hâkim olan Gazneliler gibi dönemin büyük devletlerine karşı denge politikası izleyerek Hârizm'de iktidarlarını sürdürmeye çalıştıkları görülmektedir. 1017 yılında Sultan Mahmud'un bölgeyi ele geçirerek Me'mûnîlere son vermesiyle birlikte Hârizm'de Gaznelilere bağlı Altuntaşlılar iktidarı kurulmuştur. 1035 yılında Gaznelilere isyan ederek Hârizm'de bağımsız hale gelen Altuntaşlıların bölgedeki hâkimiyetine ise 1041 yılında Cend Emîri Şah Melik son vermiştir. Fakat Şah Melik'in Hârizm'deki iktidarı kısa sürmüş ve bölge 1043 yılında Selçuklulara bağlanarak onların atadığı valiler tarafından yönetilmeye başlanmıştır. Hârizm bu dönemde birçok şehir ve kasabası, verimli tarım alanları ve ticaretiyle ön plana çıkmıştır. Bölgede kurulan Türk hâkimiyetiyle beraber Hârizm'in etnik yapısının ve kültürünün dönüştüğü görülmektedir. Aynı zamanda ilmî ve edebî hayatıyla İslâm dünyasında önemli bir yere sahip olmuştur.
Özet (Çeviri)
Throughout history, Khwarazm has maintained its importance and emerged as a region where different political structures, languages, religions and cultures met and merged. With the opportunities provided by the physical structure and geographical location of the region, Khwarazm has always attracted the attention of states and societies. Khwarazm, which became a part of the Muslim world from the beginning of the 8th century after the Islamic conquests, remained in the shadow of regions such as Khorasan and Transoxiana, which bordered it, until the end of the 10th century. From this period on, it began to come to the forefront in political, scientific, literary, social and cultural areas under the influence of economic and commercial factors. The main subject of this study is the political, social, economic, scientific and cultural events that took place in Khwarazm between 992-1097. At the beginning of the period we are considering, with the disappearance of the Afrigian power in Khwarazm, the region was sequentially dominated by the Me'mûnîs, Altuntashids, Shah Malik and Seljuks. The Me'mûnîs, who became the governors of Gurganj under the Samanids in 992, put an end to the Afrigians in 995 and took over the entire region, gaining the title of Khwarazmshah. With the collapse of the Samanid State in 999, they also became independent in Khwarazm. During this period, they tried to maintain their power in Khwarazm by following a balancing policy against the great states of the period, such as the Karakhanids who held Transoxiana and the Ghaznavids who dominated Khorasan. With Sultan Mahmud taking over the region in 1017 and putting an end to the Me'mûnîs, the Altuntashids, who were subordinate to the Ghaznavids, were established in Khwarazm. The dominance of the Altuntashids, who rebelled against the Ghaznavids in 1035 and became independent in Khwarazm, was ended by the Emir of Cend, Shah Malik, in 1041. However, Shah Malik's rule in Khwarazm was short-lived and the region was annexed to the Seljuks in 1043 and began to be governed by governors appointed by them. During this period, Khwarazm stood out with its many cities and towns, fertile agricultural lands, and trade. With the establishment of Turkish rule in the region, it can be seen that the ethnic structure and culture of Khwarazm were transformed. At the same time, it held an important place in the Islamic world with its scientific and literary life.
Benzer Tezler
- Me'mûnîler devrinde Harezm (Siyasi, sosyo-ekonomik, kültürel)
The Khwarezm during Ma'munids period (Political, socio-economic, cultural)
AYKUT ÖZBAYRAKTAR
- Arapça kaynaklara göre fethinden X. yüzyıla kadar Hârizm bölgesi
The Khârizm region according to Arabic sources: From the conquest to the 10th century
MURAT ERKOÇ
Doktora
Türkçe
2023
TarihKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN DOĞAN
- Dönemin tarihi ve ilmi gelişmeleri ışığında Muhammed b. Musa el-Harizmi (780-847'den sonra)
Muhammed b. Musa al-Khwarizmi in the light of his historical and scientific developments (780- after 847)
AYFER ERCAN
- Tarihte Gürgenç şehri (Kuruluşundan hanlıklar dönemine kadar)
The city of Gurganj in the history (From the establishment to the period of the khanates)
ABDYLLA ORAZSAHEDOV
Doktora
Türkçe
2018
TarihNecmettin Erbakan Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ALİ KAPAR
- Abbasilerin ikinci döneminde siyasi ve kültürel alanda Türkler
Turks in the political and culturel areas in the second Abbasid period
MEHMET EMİN ŞEN
Doktora
Türkçe
2008
TarihSelçuk Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSMET KAYAOĞLU