Türkiye'de otomobil satışlarında uygulanan özel tüketim vergisinin şeffaflık açısından incelenmesi: Nitel bir araştırma
An examination of the special consumption tax applied to automobile sales in Türkiye in terms of transparency: A qualitative study
- Tez No: 981508
- Danışmanlar: PROF. DR. ZEYNEP ARIKAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Maliye, Finance
- Anahtar Kelimeler: Şeffaflık, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV), Otomobil Satışlarının Vergilendirilmesi, Nitel Araştırma, Tematik Analiz, Transparency, Excise Tax (ET), Taxation of Automobile Sales, Qualitative Research, Thematic Analysis
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Maliye Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Maliye Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'de otomobil satışlarında uygulanan Özel Tüketim Vergisi'ni (ÖTV) şeffaflık açısından geniş bir perspektifle ele almaktadır. Araştırmanın temel amacı, vergilendirme süreçlerinde şeffaflığın yalnızca teknik bir mali prensip değil, aynı zamanda demokratik toplumların vazgeçilmez bir unsuru olduğunu da vurgulamak ve Türkiye'de otomobil satışlarında uygulanan ÖTV'nin şeffaflık açısından barındırdığı sakıncaları ortaya çıkarabilmek ve buna bir çözüm önerisi sunabilmektir. Çalışma, otomobil satışları üzerinden alınan ÖTV'yi şeffaflık kavramı açısından incelemekle birlikte, ÖTV'nin uygulamada ortaya çıkardığı ve içinde barındırdığı sorunları da ortaya koymaktadır. Araştırma iki ana soru çerçevesinde şekillenmiştir. İlk soru“Uygulanmakta olan tarife şeffaf mıdır?”; ikinci soru ise "Vergi oranlarının tespitinde uygulanmakta olan kıstaslar güncel ekonomik konjonktüre uygun mudur? Temel nitel araştırma desenin benimsendiği araştırmaya mesleki ve sektörel tecrübelerine göre belirlenen toplam on üç kişi katılmıştır. Araştırmanın verileri, katılımcılarla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Analizler, bilgisayar destekli nitel veri analiz programı MAXQDA-24 kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Yapılan analiz sonucunda, Türkiye'deki otomobil satışlarında uygulanan ÖTV'nin katılımcılar tarafından birçok eleştiriye maruz kaldığını ortaya koymuştur. Bu eleştirilerin başında, verginin şeffaf ve öngörülebilir olmaması, çevre dostu bir yaklaşımla düzenlenmemesi ve emisyona dayalı bir sistemin benimsenmemesi gelmektedir. Katılımcılarla gerçekleştirilen görüşmeler sonucunda, vergilemenin şeffaf ve öngörülebilir nitelikte olması, çevreye duyarlı ve emisyon temelli bir yaklaşım benimsenmesi, vergilendirme kriterlerinin basit, anlaşılır ve adil bir yapıya sahip olması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, yaşlı araç parkının yenilenmesi ve vergi sisteminin uzun vadeli, sürdürülebilir bir perspektifle tasarlanması gerekliliği ön plana çıkmıştır. Araştırma sonucunda ise elde edilen veriler doğrultusunda Türkiye'de otomobil satışlarında uygulanan ÖTV kıstas ve vergi oranlarına yönelik Kanun'a ekli II sayılı listede değişiklikler yapılması önerilmiştir. Bu çalışma, sadece akademik bir katkı sağlamakla kalmayacak, politika yapıcılar için de yol gösterici öneriler sunacaktır. Çalışma dört ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, şeffaflık kavramı ve vergilendirmede şeffaflık ele alınmıştır. İkinci bölümde, harcamalar üzerinden alınan vergiler ile Türkiye'de ÖTV incelenmiştir. Üçüncü bölümde seçili ülkeler ile birlikte Türkiye'de otomobil satışlarının vergilendirilmesi irdelenmiştir. Dördüncü bölümde ise otomobil satışları üzerinden alınan özel tüketim vergisine yönelik tematik analiz yöntemiyle nitel bir araştırma gerçekleştirilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study examines the Excise Tax (ET) applied to car sales in Turkey from a broad perspective, focusing on transparency. The main objective of the research is to emphasise that transparency in taxation processes is not only a technical fiscal principle but also an indispensable element of democratic societies, and to reveal the drawbacks of the ET applied to automobile sales in Turkey in terms of transparency and to propose a solution. The study examines the ET levied on automobile sales from the perspective of transparency, while also highlighting the problems that the ET creates and contains in practice. The research is structured around two main questions. The first question is 'Is the current tariff transparent?'; the second question is 'Are the criteria used to determine tax rates appropriate for the current economic climate?' A total of thirteen individuals, selected based on their professional and sectoral experience, participated in the study, which adopted a basic qualitative research design. The data for the study were obtained through semi-structured in-depth interviews with the participants. The analyses were conducted using the computer-assisted qualitative data analysis programme MAXQDA-24. The analysis revealed that the ET applied to car sales in Turkey was subject to numerous criticisms by the participants. Chief among these criticisms was that the tax was not transparent and predictable, that it was not regulated in an environmentally friendly manner, and that an emission-based system had not been adopted. Interviews with participants emphasised the need for taxation to be transparent and predictable, for an environmentally conscious and emissions-based approach to be adopted, and for taxation criteria to be simple, understandable, and fair. Furthermore, the need to renew the fleet of older vehicles and to design the tax system with a long-term, sustainable perspective came to the fore. Based on the data obtained from the research, it was recommended that changes be made to the criteria and tax rates applied to automobile sales in Turkey, as listed in Appendix II of the Law. This study will not only make an academic contribution but also guide policymakers. The study consists of four main sections. The first section addresses the concept of transparency and transparency in taxation. The second section examines taxes levied on expenditures and the ET in Turkey. The third section examines the taxation of automobile sales in Turkey, alongside that of selected countries. The fourth section presents a qualitative research study using thematic analysis methods on the special consumption tax levied on automobile sales.
Benzer Tezler
- Yalın organizasyonlar ve Türkiye`de bir uygulama örneği
Başlık çevirisi yok
TÜLAY İLHAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
İşletmeKaradeniz Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KAMİL YAZICI
- Türkiye'deki illerin elektrikli otomobil şarj istasyonu yeterliliğinin veri zarflama analizi ile değerlendirilmesi
Assessment of electric vehicle charging station sufficiency in Turkey using data envelopment analysis
GİZEM BEDİROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
UlaşımYalova ÜniversitesiUluslararası Ticaret ve Finans Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YASİN GALİP GENÇER
- Elektrikli otomobil satın alma istekliliğini etkileyen faktörler: Konya ili örneği
The factors affecting the willingness to purchase electricautomobile: The case of Konya province
HAKAN USLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
EkonomiSüleyman Demirel Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ONUR DEMİREL
- Evaluating product portfolio performance for a manufacturing company in the automotive industry
Otomotiv sektöründe üretim yapan bir işletmede ürün portföyünün performansının değerlendirilmesi
FUNDA YILMAZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2010
İşletmeİstanbul Teknik Üniversitesiİşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. Y. İLKER TOPÇU
DOÇ. DR. ŞEBNEM BURNAZ
- Yapay sinir ağları ile talep tahmini: Türkiye'deki otomobil sektöründe bir uygulama
Demand forecasting with artificial neural networks: An application in the automobile industry in Turkey
MEHMET ZEKİ SEÇMEN