Okul öncesi öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik tutum ve özyeterliklerinin farklı değişkenler açısından yapısal eşitlik modellemesiyle incelenmesi

An investigation of preschool teachers' attitudes and self-efficacy toward inclusive education through structural equation modeling in relation to different variables

PDF İndir

Tez No: 981537
Yazar: MİNE KAZANCI
Danışmanlar: PROF. DR. NADİR ÇELİKÖZ
Tez Türü: Doktora
Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
Anahtar Kelimeler: Kapsayıcı Eğitim, Kapsayıcı Eğitime Yönelik Tutum, Kapsayıcı Eğitime Yönelik Özyeterlik, Inclusive Education, Attitudes Towards Inclusive Education, Self-Efficacy Towards Inclusive Education
Yıl: 2025
Dil: Türkçe
Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
Bilim Dalı: Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bu araştırmanın amacı, okul öncesi öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik tutumları ile kapsayıcı eğitime yönelik özyeterlikleri arasındaki ilişkide mesleki aidiyet, mesleki adanmışlık ve yenilikçi pedagoji uygulamalarının aracılık rolünü Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) aracılığıyla incelemektir. Türkiye'de okul öncesi öğretmenleri üzerine yapılan önceki araştırmalarda tutum ve özyeterlik değişkenleri sıklıkla ele alınmış olsa da bu değişkenlerin öğretmenlerin mesleki kimlik yapıları ve yenilikçi pedagojik pratikleriyle birlikte bütüncül bir modelde değerlendirilmediği görülmektedir. Bu bağlamda çalışma, kapsayıcı eğitimin uygulanmasında kritik role sahip öğretmen özelliklerini bir arada ele alarak alan yazındaki önemli bir eksikliği gidermeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama deseni ile yürütülmüştür. Örneklemi, 2024–2025 eğitim öğretim yılında Türkiye'nin farklı illerinde Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı kurumlarda görev yapan 816 okul öncesi öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler; Kapsayıcı Eğitime Yönelik Tutum Ölçeği, Kapsayıcı Eğitime Yönelik Özyeterlik Ölçeği, Öğretmenlik Mesleğine Adanmışlık Ölçeği, Mesleki Aidiyet Ölçeği ve Öğretmenler İçin Yenilikçi Pedagoji Uygulamaları Ölçeği ile toplanmıştır. Analizlerde yüzde-frekans, t-testi, ANOVA, Pearson korelasyon katsayıları ve çoklu regresyon analizlerinin yanı sıra, her değişken için doğrulayıcı faktör analizi (DFA), ardından aracılık etkilerini test etmek amacıyla Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) uygulanmıştır. Betimsel bulgular, okul öncesi öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik tutumlarının genel olarak olumlu, özyeterliklerinin ise yüksek düzeyde olduğunu göstermektedir. Öğretmenlerin mesleki adanmışlık düzeyleri ve mesleki aidiyet hisleri de orta–yüksek aralıkta bulunmuş; yenilikçi pedagojiyi sınıfta kullanabilme becerilerinin ise yüksek olduğu belirlenmiştir. Demografik değişkenlere ilişkin analizlerde cinsiyet, yaş, sosyoekonomik düzey, mesleki deneyim, okul türü, statü, sınıf mevcudu ve mezuniyet not ortalaması açısından anlamlı farklılıklar belirli boyutlarda ortaya çıkmıştır. Korelasyon analizleri, öğretmenlerin kapsayıcı eğitime yönelik tutumları ile özyeterlikleri arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğunu göstermiştir. Ayrıca tutum, mesleki aidiyet, mesleki adanmışlık ve yenilikçi pedagoji uygulamalarıyla da pozitif yönlü ilişkiler göstermiştir. YEM kapsamında test edilen ölçme modelleri iyi uyum değerleri vermiş; üç aracılık modeli de doğrulanmıştır. Birinci modelde, kapsayıcı eğitime yönelik tutumun özyeterlik üzerindeki etkisinin mesleki aidiyet aracılığıyla kısmen açıklandığı bulunmuştur. Olumlu tutuma sahip öğretmenlerin mesleki aidiyet hissinin güçlendiği; aidiyetin de öğretmenlerin kapsayıcı öğretim uygulamalarını gerçekleştirme konusundaki öz güvenlerini artırdığı görülmüştür. İkinci modelde, kapsayıcı eğitime yönelik tutumun özyeterlik üzerindeki etkisinin mesleki adanmışlık tarafından kısmi aracılıkla açıklandığı tespit edilmiştir. Mesleğine adanmış öğretmenlerin kapsayıcı eğitimin gerektirdiği ek sorumlulukları üstlenmede daha istekli olduğu, bunun da öz-yeterlik algılarını olumlu etkilediği belirlenmiştir. Üçüncü modelde, kapsayıcı eğitime yönelik tutumun özyeterlik üzerindeki dolaylı etkisinin yenilikçi pedagoji uygulamaları aracılığıyla anlamlı olduğu görülmüştür. Tutumu olumlu olan öğretmenlerin farklılaştırılmış öğretim, iş birlikli öğrenme ve problem çözmeye dayalı etkinlikler gibi yenilikçi öğretim yöntemlerini daha fazla kullandıkları; bu yöntemlerin de kapsayıcı uygulamalarda öz-yeterliği güçlendirdiği bulunmuştur. Sonuç olarak araştırma, kapsayıcı eğitime yönelik tutumun öz-yeterlik üzerindeki etkisinin öğretmenlerin mesleki kimlikleri ve pedagojik uygulamaları aracılığıyla güçlendiğini gösteren bütüncül bir model sunmaktadır. Bulgular, kapsayıcı eğitime ilişkin olumlu tutumların tek başına yeterli olmadığını; öğretmenlerin mesleki aidiyetlerinin desteklenmesi, mesleki adanmışlıklarının güçlendirilmesi ve yenilikçi pedagojik pratikleri uygulayabilmeleri için gerekli mesleki gelişim fırsatlarının sağlanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Araştırma, öğretmen yetiştirme programlarına kapsayıcı eğitim, öğretmen kimliği ve yenilikçi pedagojiyi bütüncül olarak ele alan içeriklerin eklenmesi; ayrıca okullarda kapsayıcı okul ikliminin güçlendirilmesine yönelik kurumsal düzenlemelerin yapılması yönünde öneriler sunmaktadır.

Özet (Çeviri)

The aim of this study is to examine the mediating roles of professional belonging, professional commitment, and innovative pedagogy practices in the relationship between preschool teachers' attitudes toward inclusive education and their self-efficacy regarding inclusive education, using Structural Equation Modeling (SEM). Although previous research conducted with preschool teachers in Türkiye has frequently focused on the variables of attitude and self-efficacy, these variables have rarely been evaluated within an integrated model that also incorporates teachers' professional identity structures and innovative pedagogical practices. In this respect, the present study aims to address an important gap in the literature by simultaneously examining teacher characteristics that play a critical role in the implementation of inclusive education. The study was conducted using a relational survey design, one of the quantitative research methods. The sample consisted of 816 preschool teachers working in public institutions affiliated with the Ministry of National Education across various provinces of Türkiye during the 2024–2025 academic year. Data were collected through the Attitude Scale Toward Inclusive Education, Self-Efficacy Scale Toward Inclusive Education, Teaching Profession Commitment Scale, Professional Belonging Scale, and Innovative Pedagogy Practices Scale for Teachers. The analyses included percentage–frequency distributions, t-tests, ANOVA, Pearson correlation coefficients, and multiple regression analyses. In addition, confirmatory factor analyses (CFA) were conducted for each variable, followed by Structural Equation Modeling (SEM) to test the mediating effects. Descriptive findings revealed that preschool teachers generally hold positive attitudes toward inclusive education and exhibit high levels of self-efficacy. Their levels of professional commitment and professional belonging were found to be within the medium-to-high range, while their ability to implement innovative pedagogy in the classroom was determined to be high. Analyses related to demographic variables indicated significant differences across certain dimensions in terms of gender, age, socioeconomic status, professional experience, school type, employment status, class size, and grade point average. Correlation analyses demonstrated a positive and significant relationship between teachers' attitudes toward inclusive education and their self-efficacy. Attitudes also showed positive associations with professional belonging, professional commitment, and innovative pedagogy practices. The measurement models tested within SEM yielded good fit indices, and all three mediation models were supported. In the first model, the effect of attitudes on self-efficacy was found to be partially mediated by professional belonging. Teachers with more positive attitudes exhibited stronger feelings of belonging, and this sense of belonging enhanced their confidence in implementing inclusive teaching practices. In the second model, the effect of attitudes on self-efficacy was partially mediated by professional commitment. Teachers who were more committed to their profession were more willing to take on the additional responsibilities required by inclusive education, which in turn positively influenced their self-efficacy. In the third model, the indirect effect of attitudes on self-efficacy through innovative pedagogy practices was found to be significant. Teachers with positive attitudes were more likely to use innovative instructional strategies—such as differentiated instruction, collaborative learning, and problem-based activities—and these practices contributed to strengthening self-efficacy in inclusive settings. In conclusion, the study presents a comprehensive model demonstrating that the effect of attitudes toward inclusive education on self-efficacy is strengthened through teachers' professional identities and pedagogical practices. The findings indicate that positive attitudes alone are not sufficient; rather, teachers' professional belonging and commitment need to be supported, and opportunities must be provided for them to develop and implement innovative pedagogical practices. The study offers recommendations for incorporating content related to inclusive education, teacher identity, and innovative pedagogy into teacher education programs, and for establishing institutional arrangements that reinforce an inclusive school climate.

Benzer Tezler

Tez No
575928
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik tutum ve özyeterlikleri ile sınıf içi uygulamalara ilişkin görüşlerinin karşılaştırılması
Comparison of social studies teachers' attitudes and self-efficacy towards inclusive education and their views on classroom practices
ÜNAL ŞİMŞEK
Doktora
Türkçe
2019
Eğitim ve Öğretim Gazi Üniversitesi
Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BAHADIR KILCAN
Tez No
957985
Öğretmenlerin eğitim teknolojilerine yönelik inançları ile erken çocukluk eğitiminde bilgi iletişim teknolojileri kullanımları arasındaki ilişki
Relationship between teachers' beliefs towards educational technologies and their use of information and communication technologies in early childhood education
MEHMET ALİ KALYON
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve Öğretim İnönü Üniversitesi
Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HİKMET ZELYURT
Tez No
782547
Okul öncesi öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik tutumlarının incelenmesi
Investigation of preschool teachers' attitudes towards inclusive education
BUKET ERÇİÇEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve Öğretim Trabzon Üniversitesi
Özel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU ÜNAY
DR. ÖĞR. ÜYESİ YURDAGÜL GÜNAL
Tez No
893607
Okul öncesi öğretmenlerinin sınıf yönetimi becerileri ile kapsayıcı eğitime yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between preschool teachers' classroom management skills and their attitudes towards inclusive education
HATİCE KARADUMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve Öğretim Atatürk Üniversitesi
Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CEYHUN OZAN
Tez No
954085
Okul öncesi öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime yönelik tutumları ve empati düzeyleri ile sınıflarındaki çocukların farklılıklara saygı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examining the relationship between preschool teachers' attitudes towards inclusive education and their levels of empathy, and the children's levels of respect for diversity in their classrooms
AYŞENUR AKKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve Öğretim Marmara Üniversitesi
Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLDEN UYANIK

Geri Dön