Cumhuriyet dönemi Türkiye'sinde yaşlılık politikaları: Yasal metinler üzerinden eleştirel bir inceleme
Old-age policies in Republican Turkey: A critical examination of legal and policy documents
- Tez No: 981642
- Danışmanlar: PROF. DR. EMRAH AKBAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyal Hizmet, Social Work
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyal Politika Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Cumhuriyet dönemi Türkiye'sinde yaşlılık politikalarının yasal/politika metinleri üzerinden nasıl kurulduğunu, hangi normatif ve ideolojik dayanaklarla meşrulaştırıldığını ve yaşlı bireyin bu metinlerde hangi söylemlerle temsil edildiğini eleştirel söylem analizi ile incelemiştir. Araştırma veri seti Fairclough'un üç düzeyli modeli, ve Wodak'ın tarihsel yaklaşımıyla birlikte dönemsel olarak uygulanmış, MAXQDA 2024 ile sistematik kodlama ve eş-görünüm okumaları yürütülmüştür. Bulgular, metin düzeyinde teknokratik-idarî retoriğin süreklilik arz eden durumda olduğunu; muhtaçlık/koruma ekseninin erken dönemden itibaren güçlü kaldığını, 2000'ler sonrasında hak temelli dilin belirginleşmesine rağmen sıklıkla performans, etkililik ve mali disiplin söylemleriyle dengelenerek araçsallaştırıldığını göstermiştir. Söylemsel uygulama düzeyinde üretim-dolaşımın merkezinde bakanlıklar, başkanlıklar, kalkınma planları ve strateji belgeleri yer almış; AB uyumu ve kurumlar arası yönetişim mekanizmaları dili biçimlendirmiştir. Toplumsal pratik düzeyinde ise aile merkezli bakım rejiminin hegemonik kaldığı, buna paralel kurumsal/yerel kapasite vurgusunun arttığı saptanmıştır. Covid-19 sonrası dönem, yaşlı bireyin kırılganlık ve risk yönetimi üzerinden yeniden tanımlandığı bir kırılma olarak belirginleşmiş; dijitalleşme, izolasyon ve gözetim temaları meşrulaştırma stratejilerine ilişkilendirilmiştir. Sonuç olarak, Türkiye'de yaşlılık alanında hak öznesi konumuna yönelik ilerlemeler bulunsa da, kurumsal ve söylemsel düzeyde bütüncül ve kalıcı bir yapının yerleştiğine dair bulgular sınırlı görünmektedir. Yardım-idare hattının parçalılığını aşan, uzun dönemli bakımın sağlık-sosyal hizmet-yerel yönetim eksenlerinde bütüncül entegrasyonunu, erişim ve kalite için izleme-değerlendirme göstergelerini, cinsiyet ve engellilik kesişimselliğini ve sürdürülebilir finansmanı önceleyen bir yapıya ihtiyaç duyulduğu ortaya konulmuştur. Çalışma, söylem analizini refah rejimi tartışmalarıyla birleştirerek kuramsal katkı sunmuş, dönemsel, tekrarlanabilir bir kod çerçevesiyle yöntemsel yenilik önermiş, karar vericiler için hak temelli, kanıt odaklı politika tasarımına dönüştürülebilir çıkarımlar üretmiştir.
Özet (Çeviri)
This study employs Critical Discourse Analysis to examine how old-age policy in Republican Turkey is constructed in legal and policy texts, the normative/ideological bases that legitimize it, and the discourses through which older persons are represented. Fairclough's three-level model (text, discursive practice, social practice) is combined with Wodak's discourse-historical approach. A corpus of constitutional and statutory instruments, development plans, and strategy /action documents (1923-present) was coded and analyzed in MAXQDA 2024, including co-occurrence analysis. Findings: a persistent technocratic-administrative rhetoric at the textual level; a strong need-based/protectionist axis from the early period; and, post-2000, a rise in rights-based language tempered-often instrumentalized-by discourses of performance, effectiveness, and fiscal discipline. In discursive practice, production/circulation center on ministries and presidential directorates; development plans and strategy papers function as key vehicles; EU alignment and inter-institutional governance shape policy language. In social practice, a family-centered care regime remains hegemonic alongside growing institutional and local capacity. The post-COVID-19 phase constitutes a rupture: older persons are reframed via vulnerability and risk management; digitalization, isolation, and surveillance enter legitimation strategies. Conclusion: despite movement toward rights-bearing status, an integrated and durable institutional/discursive architecture remains limited. The analysis indicates the need to overcome the assistance-administration track; integrate long-term care across the health-social services-local government nexus; establish access and quality indicators; address gender- and disability-based intersectionality; and secure sustainable finance. Linking CDA with welfare-regime debates, the study advances theory, introduces a periodized, replicable coding scheme, and yields rights-based, evidence-informed guidance for policy design.
Benzer Tezler
- Türkiye'de sosyal değişim sürecinde sekülerleşme eğilimleri üzerine sosyolojik bir değerlendirme
A sociological analysis on the secularization trends within the context of sociological change in Turkey
KADRİYE DURMUŞOĞLU
Doktora
Türkçe
2019
SosyolojiBursa Uludağ ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN KURT
PROF. DR. KEMAL ATAMAN
- Erken Cumhuriyet döneminde Türk basınının gözüyle Türkiye-İngiltere ilişkileri (1929-1939)
Turkey-England relations through the eyes of the Turkish press in the Early Republican period (1929-1939)
SİBEL FÜGAN VAROL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Siyasal Bilimlerİstanbul Ticaret ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. UĞUR YASİN ASAL
- A decolonial analysis of urban and regional planning education in the global south
Küresel güney ülkelerinde şehir ve bölge planlama eğitiminin dekolonyal bir analizi
İPEK ŞEN
Doktora
İngilizce
2024
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TURGAY KEREM KORAMAZ