Sağlık harcamalarındaki eşitsizlik üzerine: Türkiye için ekonometrik uygulamalar
Inequality in health expenditures: Econometric applications for Türkiye
- Tez No: 981678
- Danışmanlar: PROF. DR. SEDA ŞENGÜL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonometri, Econometrics
- Anahtar Kelimeler: Allison-Foster endeksi, Abul-Naga Yalçın endeksi, Cowell Flachaire endeksi, regresyon süreksizlik analizi, konsantrasyon endeksi, Allison-Foster index, Abul-Naga and Yalçın index, Cowell and Flachaire index, regression discontinuity design, concentration index
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Ekonometri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, Türkiye'de sağlık eşitsizliklerini çok boyutlu bir çerçevede analiz etmeyi amaçlamaktadır. Üç bölümden oluşan çalışmanın her birinde sağlık eşitsizliklerinin farklı yönleri ele alınmıştır. İlk bölümde, bireylerin sağlık durumları ile sosyoekonomik faktörler arasındaki ilişki, Allison-Foster, Abul-Naga-Yalçın ve Cowell-Flachaire endeksleri aracılığıyla incelenmiştir. Sıralı probit modeli kullanılarak yapılan analizler, düşük gelirli, düşük eğitim düzeyine sahip bireylerin daha kötü sağlık koşullarına sahip olduğunu ve sağlık eşitsizliklerinin yalnızca hizmetlere erişimle sınırlı kalmayıp yaşam koşulları, sosyal destek ağları ve bölgesel farklılıklar gibi faktörlerden de etkilendiğini ortaya koymuştur. İkinci bölümde, katastrofik sağlık harcamalarının bireyler üzerindeki ekonomik yükü değerlendirilmiştir. Konsantrasyon endeksi ve ayrıştırma yöntemi ile yapılan analizler, sağlık harcamalarındaki eşitsizliklerin hane reisinin gelir düzeyi, eğitim durumu, sigorta sahipliği ve cinsiyeti gibi sosyoekonomik özelliklere göre farklılaştığını göstermektedir. Özellikle kadın hane reislerinin ve düşük gelirli grupların sağlık harcamalarından orantısız şekilde etkilendiği belirlenmiştir. Bu bulgular, sağlık sisteminde sosyal koruma mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Üçüncü bölümde ise, 65 yaş eşiğinin sağlık harcamaları üzerindeki nedensel etkisi, Keskin Regresyon Süreksizliği Analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. 2019 ve 2022 yıllarına ait Hanehalkı Bütçe Anketi verileri kullanılarak yapılan analizler, 65 yaş ve üzeri bireylerin sağlık harcamalarında yaklaşık %31 oranında düşüş yaşandığını ortaya koymuştur. Bu durum, yaşa bağlı sağlık politikalarının harcama davranışı üzerinde önemli etkiler yarattığını göstermektedir. Aynı bölümde, katılım payı muafiyeti için yapılan Bulanık Regresyon Süreksizliği Analizi ise muafiyetin sağlık harcamalarını artırıcı etkisini ve sosyoekonomik faktörlerin (yaş, eğitim, hane büyüklüğü ve gelir düzeyi) hem muafiyet olasılığı hem de harcama düzeyini anlamlı şekilde belirlediğini göstermektedir. Bu bulgular, sağlık politikalarının tasarımında yalnızca yaş gibi geleneksel eşiklerin değil, gelir ve sosyoekonomik göstergelerin de dikkate alınmasının önemini vurgulamaktadır. Genel olarak, çalışma sağlık eşitsizliklerinin yalnızca hizmetlere erişim sorunuyla sınırlı olmadığını, sosyoekonomik ve demografik faktörlerin, toplumsal yapının ve kamu politikalarının bu eşitsizlikler üzerindeki etkisinin kapsamlı biçimde değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Elde edilen bulgular, daha adil ve kapsayıcı sağlık politikalarının geliştirilmesine ışık tutmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to analyze health inequalities in Türkiye from a multidimensional perspective. The study is composed of three main sections, each examining different aspects of health disparities. In the first section, the relationship between individuals' health status and socioeconomic factors is investigated using the Allison-Foster, Abul-Naga-Yalçın, and Cowell-Flachaire indices. Employing the ordered probit model, the analysis reveals that individuals with lower income and education levels tend to have worse health outcomes. Moreover, health inequalities are not solely related to access to healthcare but are also influenced by living conditions, social support networks, and regional disparities. The second section evaluates the financial burden of catastrophic health expenditures (CHE) on households. Using the concentration index and decomposition method, the study demonstrates that inequalities in health spending vary significantly according to the socioeconomic characteristics of the household head, such as income level, education, insurance status, and gender. It is particularly noteworthy that female-headed households and low-income groups are disproportionately affected by healthcare costs. These findings emphasize the need to strengthen social protection mechanisms within the healthcare system. In the third section, the causal effect of the age 65 threshold on healthcare expenditures was analyzed using the Sharp Regression Discontinuity Design method. Analyses based on the 2019 and 2022 Household Budget Survey data revealed that individuals aged 65 and over experienced an approximate 31% decrease in healthcare expenditures. This indicates that age-based health policies have a significant impact on spending behavior. In the same chapter, the Fuzzy Regression Discontinuity Design analysis for copayment exemptions showed that the exemption increases healthcare expenditures and that socioeconomic factors (age, education, household size, and income level) significantly determine both the probability of exemption and the level of spending. These findings highlight the importance of considering not only traditional thresholds such as age but also income and socioeconomic indicators in the design of health policies. Overall, the study highlights that health inequalities extend beyond issues of healthcare access, requiring a comprehensive assessment of socioeconomic and demographic factors, societal structures, and public policy impacts. The findings provide valuable insights for the development of more equitable and inclusive health policies.
Benzer Tezler
- Türkiye'de kamu sosyal harcamalarının suç üzerindeki etkisi
The effect of public social expenditures on crime in Turkey
ŞEHİT MUKSİT KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
EkonometriNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiMaliye Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜNKAR GÜLER
- Türkiye'de kamu harcamalarında etkinlik üzerine bir inceleme: Tıbbi görüntüleme cihazlarının dağılımı örneği
A examination on efficiency in public spending in Turkey: Distribution of medical imaging devices sample
HAYRETTİN NAK
- Essays on gender inequality and child development
Cinsiyet eşitsizliği ve çocuk gelişimi üzerine makaleler
NERGİS ZAİM
- Yükselen ekonomilerde (E7) savunma, sağlık, eğitim harcamalarının gelir dağılımı üzerindeki rolü: Panel veri analizi
The role of defense, health, and education expenditures in emerging economies (E7) on income distribution: A panel data analysis
BİLAL ÖZDEN
Doktora
Türkçe
2025
EkonomiManisa Celal Bayar Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. M. HAKAN YALÇINKAYA
