Enerji sektöründe piyasa başarısızlıkları ve devlet müdahaleleri
Market failures and state interventions in the energy sector
- Tez No: 981709
- Danışmanlar: PROF. DR. MÜSLÜME NARİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Enerji, Ekonomi, Energy, Economics
- Anahtar Kelimeler: Enerji piyasaları, piyasa başarısızlıkları, karbon fiyatlaması, emisyon ticareti, feed-in tariff (FIT), /YEKA, Biyoenerji, Biyokütle enerjisi, Doğal gaz enerji santrali, Fotovoltaik enerji, Güneş enerjisi, Güneş enerjisi santrali, Güneş enerjisi sistemleri, Sürdürülebilir enerji, Yenilenebilir enerji kaynakları, Yeşil enerji, Energy markets, market failures, carbon pricing, emissions trading, feed-in tariff (FIT)/YEKA, Bioenergy, Biomass energy, Natural gas power plant, Photovoltaic energy, Solar energy, Solar energy plant, Solar energy systems, Sustainable energy, Renewable energy resources, Green energy
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, enerji sektöründe piyasa başarısızlıklarının (negatif dışsallıklar, doğal tekel kaynaklı şebeke kısıtları, bilgi asimetrisi) devlet müdahaleleri yoluyla nasıl giderilebileceğini karma yöntemli ve neden-sonuç odaklı bir çerçeve ile incelemektedir. Türkiye elektrik piyasasını merkez alarak 2005–2025 döneminde bölge×ay paneli üzerinde iki yönlü sabit etkiler, farkların-farkı ve olay çalışması yaklaşımlarını; endojenlik için IV–2SLS, olay sıklıkları için Negatif Binom; yatırım zamanlaması için Kaplan–Meier/Cox; dinamikler için VAR/Granger testleri uygulanmıştır. Sonuçlar, fiyat temelli araçların emisyon ve oynaklık üzerinde, şebeke ve kurumsal reformların rekabet ve kalite üzerinde belirgin ve tamamlayıcı etkiler ürettiğini göstermektedir. Etkin karbon fiyatındaki +100 ₺/tCO₂ artış, emisyon yoğunluğunda ortalama −41 kgCO₂/MWh düşüşle ilişkilidir; FIT/YEKA primindeki +100 ₺/MWh artış +1,5 puan, karbon fiyatındaki eşdeğer artış +3,3 puan yenilenebilir payı artışıyla ilişkilidir. Erişim/ayrımcı olmama ve unbundling HHI'ı anlamlı biçimde azaltırken, bakım-arıza standartları SAIDI'de ~−6 dk/ay, SAIFI'de −0,09 iyileşme sağlamaktadır. Depolama ve zaman-bazlı tarifeler toptan fiyat oynaklığını düşürmekte; RES şokunun σ üzerindeki etkisi negatif ve sönümlenmektedir. Hızlı izin (fast-track) uygulamaları, lisans→devreye alma süresini kısaltarak yatırımın gerçekleşme olasılığını yükseltmektedir. Politika önerileri, (i) güvenilir karbon fiyat koridoru ve gelir geri dönüşleri, (ii) CfD/rekabetçi ihaleler ile erişim reformlarının eşgüdümü, (iii) depolama–yan hizmetler–talep yanıtı için finanse edilebilir pazar kuralları, (iv) kalite hedefleriyle bağlanan standartlar ve yaptırımlar, (v) kırılgan gruplar için hedefli sosyal koruma başlıklarında yoğunlaşmaktadır. Bulgular, tek araçlı politikalar yerine iyi sıralanmış politika karmasının emisyon, fiyat istikrarı, hizmet kalitesi ve rekabet hedeflerini eşzamanlı ilerlettiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis investigates how government interventions can remedy market failures in the energy sector—negative externalities, network constraints stemming from natural monopolies, information asymmetries—using a mixed-methods and causal-inference framework. Focusing on the Turkish power market over 2005–2025, we estimate two-way fixed effects, difference-in-differences and event studies; address endogeneity via IV–2SLS; model outage counts with Negative Binomial; analyze time-to-commissioning with Kaplan–Meier/Cox; and explore dynamics through VAR/Granger. Findings show price-based instruments primarily drive emissions and volatility outcomes, while network/institutional reforms enhance competition and quality—jointly yielding complementary effects. A +100 TRY/tCO₂ increase in the effective carbon price is associated with an average −41 kgCO₂/MWh reduction in emissions intensity; a +100 TRY/MWh increase in FIT/YEKA premium correlates with +1.5 percentage points higher RES share, an equivalent increase in carbon price with +3.3 pp. Non-discriminatory access ,unbundling significantly reduce HHI; maintenance/fault standards improve reliability. Storage and time-of-use pricing dampen wholesale price volatility; the impulse response of σ to a RES shock is negative and decays over time. Fast-track permitting shortens licensing-to-commissioning durations, raising the hazard of completion. Policy recommendations emphasize (i) a credible carbon price corridor with revenue recycling, (ii) aligning CfDs/competitive auctions with access reforms, (iii) bankable market rules for storage–ancillary services–demand response, (iv) reliability standards with enforceable penalties, (v) targeted social protection for vulnerable users. Evidence favors a well-sequenced policy mix over single-instrument designs to jointly advance decarbonization, price stability, service quality, market competition.
Benzer Tezler
- Regülasyon ve düzenleyici kurumların telekomünikasyon sektörüne etkisi
The effect of regulation and regulatory institutions on the telecomunications sector in Turkey
TUĞÇE FİGAN
- Ar-Ge projelerinde risk ve performans yönetiminde ödül-ceza modelleri ve hibrit çok kriterli karar verme karşılaştırılması
Comparison of reward-penalty models and hybrid multi-criteria deci̇si̇on maki̇ng i̇n R&D project ri̇sk and performance management
EZGİ GÜL DİNÇER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiSakarya ÜniversitesiMühendislik Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SAFİYE SENCER
- Dışsallıklarda kamusal çözümler: Türkiye uygulaması
Public solutions of externalities: An application of Turkey
CİHAN YÜKSEL