Havacılık bakım alanlarında iş sağlığı ve güvenliği: Riskler, yönetim sistemleri ve güvenlik kültürü
Occupational health and safety in aviation maintenance areas: Risks, management systems and safety culture
- Tez No: 981927
- Danışmanlar: PROF. DR. CEM GÖK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Sağlığı, Mühendislik Bilimleri, Public Health, Engineering Sciences
- Anahtar Kelimeler: Bilim ve mühendislik uygulamaları, Science and engineering practices
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Bakırçay Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışması, havacılık sektöründe yer alan uçak bakım alanlarında iş sağlığı ve güvenliği (İSG) uygulamalarını literatür temelli bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Havacılık, hata toleransı düşük, yüksek güvenlik standartları gerektiren ve çok disiplinli bir yapıya sahip bir sektördür. Bu bağlamda bakım alanları, uçuş emniyetini doğrudan etkileyen teknik işlemlerin gerçekleştirildiği, aynı zamanda iş kazaları ve meslek hastalıkları bakımından çok yönlü risklerin bulunduğu kritik çalışma sahalarıdır. Bu riskler; fiziksel (yüksekten düşme, gürültü, titreşim), kimyasal (uçak yakıtları, solventler), ergonomik (zorlayıcı duruşlar, tekrarlayan hareketler) ve psikososyal (vardiyalı çalışma, stres, iletişim sorunları) faktörler altında sınıflandırılmaktadır. Literatürde yer alan bulgular doğrultusunda, söz konusu riskler ayrıntılı biçimde incelenmiş; ulusal ve uluslararası İSG uygulamaları, yönetim sistemleri ve güvenlik kültürü bağlamında değerlendirilmiştir. Ayrıca ISO 45001, ICAO Safety Management System (SMS), insan faktörleri ve iş organizasyonu gibi temel konular karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Araştırma, bir derleme çalışması olarak yürütülmüş ve birincil veri toplanmamıştır. Uluslararası otoritelerin (ICAO, EASA, OSHA, ILO), ulusal düzenleyici kurumların (SHGM, ÇSGB vb.), akademik kaynakların ve sektör raporlarının sistematik incelemesi yapılmış; mevcut uygulamalar ile sorun alanları ortaya konulmuştur. Bu yöntemle yalnızca teorik bir çerçeve sunulmamış, aynı zamanda bakım sahalarına özgü çözüm önerileri geliştirilmiştir. Türkiye bağlamında yapılan çalışmaların sınırlı olduğu, özellikle uçak bakım sahalarında İSG kültürünün gelişimine dair literatürde önemli boşluklar bulunduğu belirlenmiştir. Genel İSG standartları ve uçuş emniyetine yönelik araştırmaların yoğunlukta olduğu; bakım faaliyetlerinin özgün koşulları ve risk yönetim süreçlerinin ise daha sınırlı biçimde ele alındığı saptanmıştır. Bu tez çalışması, söz konusu boşluğu doldurarak Türkiye'de havacılık bakım alanlarına özgü İSG uygulamalarının mevcut durumunu disiplinler arası bir bakış açısıyla tartışmıştır. Sonuç olarak, araştırmanın çıktılarının hem akademik literatüre katkı sağlaması hem de uygulayıcı kuruluşlar, politika yapıcılar ve sektör paydaşları için yol gösterici olması beklenmektedir. Tezin temel hedefi, havacılık bakım alanlarında sürdürülebilir bir güvenlik kültürünün inşasına ve iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının etkinliğinin artırılmasına katkı sunmaktır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines occupational health and safety (OHS) practices in aircraft maintenance areas within the aviation sector through a literature-based approach. Aviation is characterized as a multidisciplinary sector that requires high safety standards and operates with low error tolerance. In this context, maintenance areas have been identified as critical workplaces where technical operations directly affecting flight safety are carried out, while also posing multiple risks in terms of occupational accidents and diseases. These risks have been classified into physical (falls from height, noise, vibration), chemical (aircraft fuels, solvents), ergonomic (awkward postures, repetitive movements), and psychosocial (shift work, stress, communication problems) factors. Based on the findings in the literature, these risks have been examined in detail, and national and international OHS practices, management systems, and safety culture have been evaluated. Furthermore, key issues such as ISO 45001, ICAO Safety Management System (SMS), human factors, and work organization have been comparatively analyzed. The research has been conducted as a literature review, and no primary data have been collected. Publications from international authorities (ICAO, EASA, OSHA, ILO), national regulatory bodies (DGCA, MoLSS, etc.), academic sources, and industry reports have been systematically analyzed, and both current practices and problem areas have been identified. Through this method, not only a theoretical framework has been presented but also context-specific solutions for maintenance areas have been proposed. It has been determined that studies conducted in the Turkish context are limited, particularly regarding the development of OHS culture in aircraft maintenance areas, leaving significant gaps in the literature. While existing research has mainly focused on general OHS standards or flight safety, the specific conditions of maintenance activities and their risk management processes have been addressed to a lesser extent. This thesis has sought to fill this gap by providing an interdisciplinary perspective on the current state of OHS practices in aviation maintenance areas in Türkiye. In conclusion, the outcomes of this study have contributed to the academic literature and have been demonstrated to serve as a guiding reference for practitioners, policymakers, and industry stakeholders. The thesis has also contributed to the development of a sustainable safety culture and the enhancement of occupational health and safety practices in the aviation maintenance sector.
Benzer Tezler
- Risk assessment under fuzzy fmea approach for working at height operations in maritime transportation
Deniz taşımacılığında yüksek işletmelerde çalışmalara yönelik bulanık fmea yaklaşımı altında risk değerlendirmesi
DOĞUKAN KURUM
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Denizcilikİstanbul Teknik ÜniversitesiDeniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMRE AKYÜZ
- Uçak bakım -onarım hangarlarında iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları
Occupational HEALTH and safety practices in aircraft maintenance-repair hangars
HÜSEYİN USLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriİstanbul Aydın Üniversitesiİş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SÜLEYMAN ŞİMŞEK
- Hava araçlarına yapılan bakım-onarım işlemlerinin iş sağlığı vegüvenliği açısından değerlendirilmesi
Sevaluation of maintenance and repair processes on aircraf in terms of occupational health and safety
YÜKSEL AKCANLI ORAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Sivil HavacılıkIğdır Üniversitesiİş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMET RACİ AYDIN
- Büyükbaş hayvancılık faaliyetlerinde güvenli çalışma prensiplerinin belirlenmesi, üç farklı yöntemle risk değerlendirme analizi ve ortam ölçümlerinin incelenmesi
Determination of safe working principles in dairy cattle farming activities, risk assessment analysis using three different methods, and evaluation of environmental measurements
ÜMİT KIRDAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Halk Sağlığıİstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesiİş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAFİZ HULUSİ ACAR