Eğitimin dijitalleşmesi sürecinde okul müdürünün rolü: Rogers'ın yeniliğin yayılması kuramı kapsamında karma bir çalışma
The role of school principal in the digitalization of education: A mixed-methods study within the framework of rogers' diffusion of innovation theory
- Tez No: 981983
- Danışmanlar: PROF. DR. PROF. DR. ZUHAL TOPÇU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Denetimi ve Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, eğitimin dijitalleşmesi sürecinde okul müdürünün rolünü ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, okul müdürlerinin teknolojik liderlik davranışları ile öğretmenlerin yenilikçilik düzeyleri arasındaki ilişki incelenmiş, bu ilişkide okulun dijital yönetiminin aracı rolü araştırılmıştır. Araştırma, Rogers'ın Yeniliklerin Yayılması Kuramı temelinde şekillendirilmiş ve eğitimde teknolojik yeniliklerin benimsenme süreçlerini anlamaya yönelik kapsamlı bir çerçeve sunmuştur. Problem durumu, teknoloji ve bilgide yaşanan hızlı gelişmelerin eğitimde önemli dönüşümlere yol açtığını göstermektedir. COVID-19 pandemisiyle birlikte uzaktan eğitim uygulamaları hızla yaygınlaşmış, öğretmenlerin ve okul müdürlerinin dijital yeterlikleri eğitim sürecinin verimliliğinde belirleyici hale gelmiştir. Bu bağlamda, okul müdürlerinin teknolojik liderliği, öğretmenlerin yenilikçilik düzeyleri ve okulun dijital yönetimi eğitimdeki dönüşümün merkezinde yer almıştır. Eğitimde teknoloji entegrasyonunun öngörülen potansiyeli ile fiili uygulama arasında ortaya çıkan boşluk, bu çalışmanın temel çıkış noktalarından birini oluşturmuştur. Araştırmanın amacı, okul müdürlerinin sergilediği teknolojik liderlik davranışlarının öğretmenlerin yenilikçi davranışlarına etkisini ortaya koymak ve bu süreçte okulun dijital yönetiminin nasıl bir aracılık rolü üstlendiğini belirlemektir. Ayrıca, müdürlerin liderlik davranışlarının öğretim süreçlerine ve pedagojik uygulamalara yansımaları da incelenmiştir. Bu kapsamda, öğretmenlerin görüşlerine dayalı olarak hem nicel hem de nitel verilerle kapsamlı analizler yapılmıştır. Yöntem açısından çalışma, karma araştırma modeliyle yürütülmüştür. Araştırmanın evreni, 2023-2024 eğitim öğretim yılında Tokat ili ve 12 ilçesinde görev yapan okul müdürleri ve öğretmenlerdir. Nicel veriler; Yenilikçi Davranış Ölçeği, Okul Müdürü Teknolojik Liderlik Davranış Ölçeği ve Okulun Dijital Yönetimi Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Nitel veriler ise yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla elde edilmiştir. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistikler, t-testi, ANOVA, korelasyon, regresyon ve aracılık analizi kullanılmış; nitel veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bulgular, okul müdürlerinin teknolojik liderlik davranışlarının öğretmenlerin yenilikçilik düzeylerini anlamlı ve olumlu yönde etkilediğini ortaya koymuştur. Ayrıca, okulun dijital yönetiminin bu ilişkide aracı rol üstlendiği belirlenmiştir. Nicel bulgulara göre, okul müdürlerinin teknoloji liderliği ile öğretmenlerin yenilikçilik düzeyleri arasında güçlü bir ilişki vardır. Nitel bulgular ise, okulda yürütülen dijital yönetim uygulamalarının öğretmenlerin yeni yöntemler denemelerine katkı sağladığını, pedagojik uygulamaları dönüştürdüğünü ve öğretmenlerin dijital yeterliklerini geliştirmelerine destek olduğunu göstermiştir. Öğretmen görüşleri, dijital yönetim uygulamalarının daha etkili ve dönüştürücü biçimde yapılandırılmasına yönelik stratejilerin geliştirilmesi gerektiğini ortaya koymuştur. Katılımcılar, teknoloji liderliği ile yenilikçilik arasındaki bağın güçlendirilmesi için dijital yönetimde iletişim, iş birliği ve teknik destek unsurlarının artırılması gerektiğini vurgulamışlardır. Ayrıca, okul kültürünün teknoloji kullanımını destekleyici bir yapıya kavuşturulmasının önemine dikkat çekmişlerdir. Sonuç olarak, araştırma, eğitimde dijitalleşmenin başarılı olabilmesi için okul müdürlerinin teknolojik liderlik becerilerinin güçlendirilmesi, okullarda dijital yönetim uygulamalarının yaygınlaştırılması ve öğretmenlerin yenilikçi davranışlarını destekleyen politikaların geliştirilmesi gerektiğini ortaya koymuştur. Rogers'ın Yeniliklerin Yayılması Kuramı çerçevesinde, eğitimde teknolojik yeniliklerin benimsenmesi sürecinde okul müdürlerinin kritik bir rol üstlendiği, değişime dirençle başa çıkmada ve yenilikçi uygulamaların sürdürülebilirliğini sağlamada stratejik sorumluluklar taşıdığı vurgulanmıştır. Bu çalışma, Türkiye'de okul müdürleri ve öğretmenlerin yenilikçilik düzeyleri ile dijital yeterliklerini karma yöntemle ele alan öncü araştırmalardan biri olması bakımından literatürdeki boşluğu doldurmaktadır. Eğitim politikalarına, dijital dönüşüm stratejilerine ve okul yönetiminde yenilikçi yaklaşımlara kuramsal ve uygulamalı katkılar sunmakta; aynı zamanda öğretmen ve okul müdürlerinin dijitalleşen eğitim ortamlarında etkin roller üstlenmelerine ışık tutmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to elucidate the role of the school principal in the process of educational digitalization. Specifically, it examined the relationship between principals' technological leadership behaviors and teachers' levels of innovativeness, while exploring the mediating role of the school's digital management in this interaction. Framed within Rogers' Diffusion of Innovations Theory, the research offers a comprehensive framework for understanding the processes by which technological innovations are adopted in education. The problem context reflects the reality that rapid advances in technology and information have precipitated profound transformations in education. The COVID-19 pandemic accelerated the proliferation of remote learning practices, rendering the digital competencies of teachers and school administrators decisive for the effectiveness of instruction. In this context, principals' technological leadership, teachers' innovative behavior, and the school's digital management have emerged as central elements of educational transformation. The study was motivated by the discrepancy between the anticipated potential of technology integration in education and its actual implementation in practice. Its purpose was to determine the extent to which principals' technological leadership behaviors influence teachers' innovative practices, and to identify how the school's digital management mediates this relationship. Furthermore, the study examined how principals' leadership behaviors are reflected in instructional processes and pedagogical practices. Based on teachers' perspectives, both quantitative and qualitative data were collected and analyzed to provide an in-depth understanding of the phenomenon. Methodologically, the research adopted a mixed-methods design. The population consisted of school principals and teachers employed in Tokat Province and its twelve districts during the 2023–2024 academic year. Quantitative data were gathered through the Innovative Work Behavior Scale, the Technological Leadership Behavior Scale for School Principals, and the Digital Management of Schools Scale. Qualitative data were collected via a semi-structured interview form. Quantitative analyses included descriptive statistics, t-tests, ANOVA, correlation, regression, and mediation analyses, while qualitative data were subjected to content analysis. The findings indicated that school principals' technological leadership behaviors had a significant and positive impact on teachers' levels of innovativeness. Moreover, the digital management of the school was found to play a mediating role in this relationship. Quantitative results revealed a strong correlation between principals' technology leadership and teachers' innovative behaviors. Complementary qualitative findings demonstrated that digital management practices in schools contributed to teachers' experimentation with new methods, transformed pedagogical practices, and supported the development of teachers' digital competencies. Teachers' reflections emphasized the need to design digital management practices in a more effective and transformative manner. Participants underscored that strengthening the link between technological leadership and innovativeness requires enhancing communication, collaboration, and technical support within digital management processes. They also highlighted the importance of cultivating a school culture that fosters and normalizes technology use. In conclusion, the study revealed that successful digital transformation in education necessitates strengthening the technological leadership capacities of school principals, expanding the implementation of digital management practices, and developing policies that support teachers' innovative behaviors. Within the framework of Rogers' Diffusion of Innovations Theory, the findings underscore that school principals occupy a pivotal position in the adoption of technological innovations in education—they bear strategic responsibilities in overcoming resistance to change and ensuring the sustainability of innovative practices. This research represents one of the pioneering mixed-method studies in Türkiye to examine principals' technological leadership, teachers' innovativeness, and digital competencies in an integrated manner. It contributes both theoretically and practically to educational policy, digital transformation strategies, and innovative approaches to school administration, offering valuable insights into how teachers and principals can assume more active and effective roles within digitally evolving educational ecosystems.
Benzer Tezler
- Okullardaki idari ve öğretimsel rutinlerin farklı paydaşların bakış açısından karşılaştırmalı olarak incelenmesi
Comparative study of administrative and instructional routines in schools from the perspectives of different stakeholders
HACI KAAN ONARAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimAydın Adnan Menderes ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KERİM GÜNDOĞDU
DOÇ. DR. TUBA GÖKMENOĞLU KARAKAYA
- Okul öncesi öğretmenlerinin okul dışı öğrenme ortamlarına yönelik öz yeterlik inançları ve yönetici görüşleri
Preschool teachers' self-effi̇cacy beli̇efs regardi̇ng out-ofschool learni̇ng envi̇ronments and admi̇ni̇strators' perspecti̇ves
İSA UZUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ CEMİLE BURCU DURMUŞ
- Eğitim 4.0 bağlamında bir okul modeli önerisi
A school model proposal in the context of Education 4.0
TAHİR GÜLER
Doktora
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimAkdeniz ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ SABANCI
- Eğitimde dijitalleşmenin öğrenme performansına etkisi – meslek liseleri ve proje okulları karşılaştırması
The effect of digitalization in education on learning performance – comparison of vocational high schools and project schools
ABDULLAH SEZER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Yönetim Bilişim SistemleriAnkara Bilim ÜniversitesiYönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEM HARUN MEYDAN
- Eğitimde dijitalleşme ve yapay zeka kullanımı: Öğretmenlerin dijital yeterlikleri ile yapay zeka farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Digitalization in education and the use of artificial intelligence: An examination of the relationship between teachers' digital competencies and their awareness levels of artificial intelligence
KADİR ŞİMŞEK
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEYHAN ZABUN