Girişimcilik fırsatlarını tanımanın temelleri olarak tutku ve biliş
Passion and cognition as foundations of entrepreneurial opportunity recognition
- Tez No: 982087
- Danışmanlar: PROF. DR. MAHMUT HIZIROĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, girişimcilik tutkusu ile fırsat tanıma arasındaki ilişkinin doğası ve bu ilişkinin girişimcilik sürecinde hangi dinamiklerle şekillendiğini araştırmaktadır. Alanyazında girişimcilik tutkusu genellikle bireysel motivasyon kaynağı çerçevesinde ele alınırken, fırsat tanımanın bu süreçte oynadığı rol ile tutkunun farklı fırsat tanımları üzerindeki etkisi büyük ölçüde ihmal edilmektedir. Dolayısıyla bu tezde, bir yandan girişimcilerin tutkularının zaman içindeki dinamikleri incelenirken, diğer yandan girişimcilik tutkusunun keşfedici ve yaratıcı fırsat tanıma üzerindeki etkisi ile bilişsel önyargıların bu ilişkideki rolü test edilmektedir. Bu bağlamda birinci çalışma, 15 girişimciyle yapılan yarı yapılandırılmış mülakatlara dayanan nitel bir araştırmadır. Tematik analiz bulguları, girişimcilik tutkusunun sürecin farklı aşamalarında hem kişilik özellikleri ve sosyal destek unsurlarıyla hem de fırsat tanımına özgü faktörlerle şekillendiğini göstermektedir. Ayrıca tutkunun azalması ve yeniden canlanmasına ilişkin dinamiklerin aşamalar ve fırsat tanımları arasında hem benzerlikler hem de farklılıklar taşıdığı görülmektedir. Bu bulgular, girişimcilik tutkusunun dinamik yapısını ve fırsat tanımına bağlı olarak değişen bağlamsal yönlerini ortaya koymaktadır. İkinci çalışma, 298 girişimciden elde edilen nicel verilere dayanmaktadır. Bulgular, girişimcilik tutkusunun yaratıcı fırsat tanıma üzerinde pozitif ve aşırı iyimserlik ile kontrol yanılsaması aracılığıyla kısmen açıklanan bir etkiye sahip olduğunu, buna karşılık keşfedici fırsat tanıma üzerindeki etkisinin ise negatif ve bilişsel önyargıların aracılığının beklenenden farklı biçimde yine negatif yönde ortaya çıktığını göstermektedir.Ayrıca bu bilişsel önyargılar yaratıcı fırsat tanımayı pozitif, keşfedici fırsat tanımayı ise negatif yönde etkilemektedir. Bu bulgular, girişimcilik tutkusunun iki fırsat türünü farklı biçimlerde etkilediğini ortaya koymaktadır.Bu tez, girişimcilik alanyazınına dört temel katkı sunmaktadır: (i) fırsat tanımayı tek bir olgu olarak ele almak yerine ontolojik farklılıklarını dikkate alarak ayrıştırmakta, (ii) fırsat tanıma perspektifini girişimcilik tutkusu alanyazınıyla ilişkilendirmekte, (iii) girişimcilik tutkusunun kaynaklarını, azalmasını ve yeniden canlanmasını açıklayan mekanizmaları sürecin aşamalarına ve farklı fırsat tanımlarına göre sistematik biçimde açıklamakta ve (iv) bilişsel önyargıların girişimcilik tutkusu ile fırsat tanıma ilişkisindeki rolünü ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation investigates the nature of the relationship between entrepreneurial passion and opportunity recognition, as well as the dynamics that shape this relationship throughout the entrepreneurial process. While prior research has largely examined entrepreneurial passion as an individual motivational resource, the role of opportunity recognition in this process, and the impact of entrepreneurial passion on different types of opportunity recognition, has remained largely overlooked. Accordingly, this dissertation examines the temporal dynamics of entrepreneurs' passion experiences and empirically tests the effect of entrepreneurial passion on discovery and creative opportunity recognition, along with the role of cognitive biases in this relationship. In this context, the first study is a qualitative investigation based on semistructured interviews with 15 entrepreneurs. The thematic analysis findings show that entrepreneurial passion is shaped across different stages of the entrepreneurial process by personality traits, social support mechanisms, and factors specific to opportunity definitions. Moreover, the dynamics of passion's decline and restoration exhibit both similarities and differences across stages and opportunity types. These findings reveal the dynamic nature of entrepreneurial passion and its context-dependent variation depending on opportunity recognition. The second study is based on quantitative data obtained from 298 entrepreneurs. The findings indicate that entrepreneurial passion has a positive effect on creative opportunity recognition, an effect that is partially explained through optimism bias and illusion of control, whereas its effect on discovery opportunity recognition is negative, with the mediation of these cognitive biases emerging in an unexpectedly negative direction. Moreover, these cognitive biases positively influence v creative opportunity recognition while negatively influencing discovery opportunity recognition. Overall, these results demonstrate that entrepreneurial passion affects the two opportunity types in distinct ways. The findings of this dissertation provide four main contributions to the entrepreneurship literature: (i) instead of treating opportunity recognition as a single phenomenon, it makes a distinction by considering its ontological differences, (ii) it links the perspective of opportunity recognition with the literature on entrepreneurial passion, (iii) it systematically explains the sources of entrepreneurial passion, the factors leading to its decline, and the mechanisms enabling its revival across different stages of the entrepreneurial process and types of opportunity recognition, and (iv) it reveals the role of cognitive biases in the relationship between entrepreneurial passion and opportunity recognition.
Benzer Tezler
- Türkiye'de ihracat yapan KOBİ'lerin ortaklık ve sermaye yapılarının ihracat performansına etkisi
The effect of ownership and capital structure on export performance of Turkish exporting SME's
İLYAS ÇELİK
- Aile şirketlerinde uluslararasılaşmanın ölçümüne yönelik bir model önerisi
A model suggestion for the measurement of internationalization in family businesses
ZEYNEP ALKIŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYBERK SOYER
- The social capital of nascent entrepreneurs: A qualitative case study design
Yeni girişicimlerin sosyal sermayeleri üzerine nitel bir vaka çalışması
BERİL GÜL
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
İşletmeİstanbul Teknik Üniversitesiİşletme Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA KÜSKÜ AKDOĞAN
- Beş büyük kişilik özellikleri ile girişimcilik fırsatlarını tanıma ilişkisinde girişimci uyanıklığının aracılık etkisinde öz yeterliliğin düzenleyici rolü
The moderating role of self-efficacy in the mediating effect of entrepreneurial alertness in the relationship between big five personality traits and entrepreneurial opportunity recognition
MURAT GÜNEY
- Aile işletmelerinde iç girişimciliğin sosyal girişimciliğe etkisi: Afyonkarahisar'da bir araştırma
The effect of intrapreneurship on social entrepreneurship in family owned business: A research in Afyonkarahisar
HANDAN DENİZ YUMUŞAKİPEK