Aile hekimliği polikliniğine başvuran hastaların kronotiplerine göre yeme farkındalığının değerlendirilmesi
Evaluation of mindful eating awareness according to chronotypes of patients applying tothe family medicine outpatient clinic
- Tez No: 982439
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HACER HİCRAN MUTLU
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Kronotip, Yeme Farkındalığı, Sirkadiyen Ritim, Aile Hekimliği, Mindful Eating, Krononütrisyon, Chronotype, Mindful Eating, Circadian Rhythm, Family Medicine, Chrononutrition
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Medeniyet Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sirkadiyen ritim, insan vücudundaki fizyolojik süreçlerin yaklaşık yirmi dört saatlik döngülerle tekrarlanmasını sağlayan biyolojik bir zamanlama sistemidir. Bu ritimdeki bireysel farklılıklar“kronotip”kavramıyla tanımlanır ve bireyin gün içindeki etkinliklerini gerçekleştirmede en uygun zaman dilimini yansıtır. Kronotip yalnızca uyku düzenini değil; beslenme alışkanlıklarını, enerji metabolizmasını, hormonal dengeyi ve ruhsal durumu da etkileyen önemli bir biyolojik özelliktir. Yeme farkındalığı (mindful eating) ise bireyin açlık–tokluk sinyallerini fark ederek duygusal ya da çevresel etkenlerden bağımsız biçimde beslenme davranışını düzenleme becerisini ifade eder. Bu çalışma, aile hekimliği polikliniğine başvuran erişkin bireylerde kronotip özellikleri ile yeme farkındalığı düzeyleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Kesitsel ve tanımlayıcı tipteki araştırma, Haziran–Eylül 2025 tarihleri arasında 304 katılımcı üzerinde yürütülmüştür. Katılımcıların %49,34'ü kadın (n=150), %50,66'sı erkek (n=154) olup yaş medyanı 34,5 yıl (IQR: 20,0) olarak belirlenmiştir. Veriler, Horne ve Östberg tarafından geliştirilen ve Pündük ve ark. tarafından Türkçe geçerliği yapılan Sabahçıl–Akşamcıl Tip Ölçeği (MEQ) ile Framson ve ark. tarafından geliştirilen, Köse ve ark. tarafından Türkçeye uyarlanan Yeme Farkındalığı Ölçeği (YFÖ–30) kullanılarak toplanmıştır. Katılımcıların %16,45'i sabahçıl, %65,46'sı ara tip, %18,09'u akşamcıl tip olarak belirlenmiştir. Ortalama YFÖ–30 puanı 3,25 ± 0,44'tür. Cinsiyet ve yaş grupları arasında anlamlı fark saptanmamıştır. Akşamcıl kronotipteki bireylerde hem“yeme disiplini”alt boyutu hem de toplam farkındalık puanı diğer gruplara göre anlamlı düzeyde düşük bulunmuştur (p<0,05). Bu bulgular, akşamcıl eğilimin düzensiz öğün zamanlaması, geç saatlerde yemek yeme alışkanlığı ve hormonal dengesizliklerle ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Sonuç olarak, akşamcıl kronotip yalnızca davranışsal bir farklılık değil; nöroendokrin, psikolojik ve epigenetik süreçlerin kesişiminde yer alan çok boyutlu bir fenotip olarak değerlendirilebilir. Bulgular, farkındalık temelli yeme stratejilerinin krononütrisyon ilkeleriyle birleştirilmesinin ruhsal ve metabolik sağlık açısından koruyucu olabileceğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Circadian rhythm is a biological timing system that regulates physiological processes in the human body through approximately twenty-four-hour cycles. Individual variations in this rhythm are defined as“chronotype,”reflecting the period of the day the most effective for the individuals. Chronotype influences not only the sleep–wake cycle but also eating habits, energy metabolism, hormonal balance, and psychological well-being. Mindful eating refers to the ability to regulate eating behavior by recognizing hunger and satiety cues while remaining independent of emotional or environmental influences. This study aimed to evaluate the relationship between chronotype characteristics and mindful eating awareness among adults attending a family medicine outpatient clinic. Designed as a cross-sectional and descriptive study, it was conducted between June and September 2025 with 304 participants. Of the participants, 49.34% were women (n=150) and 50.66% were men (n=154), with a median age of 34.5 years (IQR: 20.0). Data were collected using the Morningness–Eveningness Questionnaire (MEQ), developed by Horne and Östberg and validated in Turkish by Pündük et al., and the Mindful Eating Questionnaire (MEQ-30), developed by Framson et al. and adapted into Turkish by Köse et al. Among the participants, 16.45% were morning type, 65.46% intermediate type, and 18.09% evening type. The mean total score of the MEQ-30 was 3.25 ± 0.44. No significant differences were found between age and gender groups. However, participants with an evening chronotype had significantly lower“eating discipline”subscale and total mindfulness scores compared with other chronotypes (p<0.05). These findings suggest that evening orientation may be associated with irregular meal timing, late-night eating, and hormonal imbalance. In conclusion, evening chronotype appears to represent a multidimensional phenotype influenced by behavioral, neuroendocrine, and psychological mechanisms. Integrating mindful eating strategies with chrononutrition principles may provide protective benefits for both mental and metabolic health.
Benzer Tezler
- Fazla kilolu ve obez hastalarda yeme davranışının kronotip ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the relationship between eating behavior and chronotype in overweight and obese patients
PELİN GÖRMEZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiDüzce ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZERRİN GAMSIZKAN
- Aile hekimliği polikliniğine başvuran hastaların kanser taramaları konusunda bilgi, tutum ve davranışları
Knowledge, attitudes and behaviors about cancer screening of patients attending family medicine polyclinic
HAKAN TEKPINAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
UZMAN ZEYNEP AŞIK
- Aile hekimliği polikliniğine başvuran hastaların sağlık bilgisine ulaşmak için sosyal medya-internet-tv kullanım durumu, tamamlayıcı tıp uygulamaları konusunda ve aile hekimleri hakkındaki görüşleri
Social media-internet-TV usage status to access health information of patients consulting family physician polyclinic and their opinions on complementary medical practices and family physicians
BELİS BENGÜ YILDIRIM
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
Aile HekimliğiZonguldak Bülent Ecevit ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEJAT DEMİRCAN
- Aile hekimliği polikliniğine başvuran hastaların sürekli öfke ve öfke ifade tarzlarının değerlendirilmesi
Evaluation of trait anger and anger expression styles in patients applying to family medicine outpatient clinic
SÜMEYRA YAŞAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Aile Hekimliğiİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BERNA ERDOĞMUŞ MERGEN
- Aile hekimliği polikliniğine başvuran hastaların sağlık okuryazarlığına yönelik bilgi, tutum ve davranışları
Knowledge, attitudes and behaviors of patients admitted to family medicine towards health literacy
NESLİHAN KELEŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN GÖRPELİOĞLU