Türk siyasal hayatında merkez sağın elit döngüsü: 'Seçilmiş' liderler üzerine bir inceleme
The elite cycle of the center-right in Turkish political life: An analysis on 'Elected' leaders
- Tez No: 982820
- Danışmanlar: PROF. DR. HAKAN ÖZDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Siyasal Bilimler, Political Science
- Anahtar Kelimeler: Türk Merkez Sağı, Elit Teorileri, Elit Dolaşımı, Elit Döngüsü, Pareto, Adnan Menderes, Süleyman Demirel, Turgut Özal, Recep Tayyip Erdoğan, Turkish Center-Right Politics, Elite Theories, Elite Circulation, Elite Cycle, Pareto, Adnan Menderes, Süleyman Demirel, Turgut Özal, Recep Tayyip Erdoğan
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İnönü Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türk siyasal hayatında merkez sağ geleneğin tarihsel sürekliliğini ve bu geleneği temsil eden“seçilmiş”liderlerin siyasal yükseliş süreçlerini elit teorileri çerçevesinde incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, Cumhuriyet'in kuruluşundan itibaren Türkiye'de yönetici elit yapılarının dönüşümünü, çok partili siyasal yaşama geçişten günümüze uzanan süreçte merkez sağ siyaset üzerinden analiz etmektir. Bu doğrultuda çalışma, özellikle Vilfredo Pareto'nun“elitlerin dolaşımı”kavramından hareketle oluşturulan“elit döngüsü”yaklaşımıyla, Adnan Menderes, Süleyman Demirel, Turgut Özal ve Recep Tayyip Erdoğan gibi liderlerin siyasal kariyerlerini karşılaştırmalı bir biçimde değerlendirmektedir. Araştırma, merkez sağın bir ideoloji olmanın ötesinde, halkla kurduğu bağ, benimsediği siyasal kültür ve dayandığı toplumsal meşruiyet anlayışıyla yerleşik bir siyasal gelenek haline geldiğini göstermektedir. Bu gelenek, farklı dönemlerde farklı biçimlerde varlığını sürdürmüştür. Menderes'in halk merkezli kalkınmacı yaklaşımı, Demirel'in teknik uzmanlıkla harmanlanmış halkçı liderliği, Özal'ın neoliberal dönüşüm vizyonu ve Erdoğan'ın karizmatik, tabandan yükselen siyasal örgütlenme biçimi bu sürekliliğin farklı tezahürlerini ortaya koymaktadır. Her biri, kendi döneminin toplumsal koşullarıyla uyum içinde, Türkiye'deki elit yapısının yeniden şekillenmesine katkıda bulunmuştur. Bu bütünlük içinde değerlendirildiğinde, çalışma merkez sağ siyaset içinde süreklilik ile değişimin dengelendiği bir elit dönüşüm sürecini, tarihsel veriler ve analitik gözlemlerle açıklamayı amaçlamaktadır. Araştırma nitel bir yöntemle yürütülmüş; tarihsel-sosyolojik analiz, doküman incelemesi ve literatür taraması teknikleri birlikte kullanılmıştır. Çalışmanın kapsamını, çok partili siyasal yaşama geçişten günümüze kadar olan dönemde siyasal iktidarda belirleyici rol oynamış dört merkez sağ parti (Demokrat Parti, Adalet Partisi, Anavatan Partisi ve Adalet ve Kalkınma Partisi) ve bu partilerin liderleri oluşturmaktadır. Çalışma, merkez sağın ideolojik sınırlarını, temsil anlayışını ve toplumsal tabanla kurduğu ilişkiyi, klasik ve modern elit teorileri perspektifinde değerlendirmiştir. Elde edilen bulgular, Türkiye'de merkez sağın kurumsal ve kültürel sürekliliğinin, seçilmiş liderlerin kişisel nitelikleriyle ve toplumsal meşruiyet inşasıyla yakından ilişkili olduğunu dolayısıyla merkez sağın tarihsel seyrinin Türk siyasetinde elit yapısının halkla kurulan temsiliyet ilişkisi üzerinden sürekli yeniden üretildiğini ortaya koymaktadır. Menderes'le başlayan halk temelli siyaset tarzı, Demirel'le kurumsallaşmış; Özal döneminde ekonomik modernleşme ve neoliberal politikalarla yeniden tanımlanmış; Erdoğan döneminde ise muhafazakâr popülizmle birleşerek merkez sağın yeni biçimini oluşturmuştur. Bu dönüşüm süreci, Pareto'nun öne sürdüğü biçimiyle, Türk siyasal hayatında“elitlerin dolaşımı”nın sürekliliğini gösteren özgün bir örnek olarak değerlendirilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study examines the historical continuity of the center-right tradition in Turkish political life and analyzes the political rise of its representative“elected”leaders within the framework of elite theories. The main objective of the research is to explore the transformation of ruling elite structures in Turkey from the establishment of the Republic to the present day, focusing on the evolution of center-right politics from the transition to multi-party democracy onward. Accordingly, the study evaluates the political careers of leaders such as Adnan Menderes, Süleyman Demirel, Turgut Özal, and Recep Tayyip Erdoğan through a comparative analysis based on the“elite cycle”approach derived from the“elite circulation”concept developed by Vilfredo Pareto. The research demonstrates that the center-right in Turkey has evolved beyond a mere ideology into an entrenched political tradition shaped by its connection with the people, its political culture, and its understanding of social legitimacy. This tradition has persisted in various forms across different periods. Menderes's populist, development-oriented approach, Demirel's blend of technical expertise and popular leadership, Özal's neoliberal vision of transformation, and Erdoğan's charismatic, grassroots-based political organization all represent different manifestations of this continuity. Each of these leaders, operating within the specific social and political dynamics of their time, contributed to reshaping Turkey's elite structure. Within this broader framework, the study aims to explain the balance between continuity and change within center-right politics through historical data and analytical insights. Employing a qualitative methodology, the study combines historical-sociological analysis, document review, and literature research. Its scope encompasses the period from the transition to multi-party politics to the present, focusing on four major center-right parties - Democrat Party (DP), Justice Party (AP), Motherland Party (ANAP), and Justice and Development Party (AK Parti) - and their respective leaders. The analysis assesses the ideological boundaries, representational patterns, and societal relations of the center-right tradition within the perspectives of classical and modern elite theories. The findings reveal that the institutional and cultural continuity of the Turkish center-right is closely linked to the personal characteristics of its elected leaders and their capacity to construct social legitimacy. Accordingly, the historical trajectory of the center-right reflects a continuous reconfiguration of elite structures through the dynamics of representation and popular connection. The populist political style initiated by Menderes became institutionalized under Demirel, redefined through economic modernization and neoliberal policies during Özal's era, and merged with conservative populism in Erdoğan's period to form the contemporary shape of the center-right. This process represents a distinct example of what Pareto termed the“circulation of elites,”illustrating its persistence within the context of Turkish political life.
Benzer Tezler
- Türkiye'de merkez sağ siyaset geleneği ve popülist liderlik
Center right political tradition in Türkiye and populist leadership
AHMET AKYOL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Siyasal BilimlerSinop ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ CANDAŞ CAN
- Popülizm kavramının Türkiye'de merkez sağ ve sol siyasetinde incelenmesi: Demirel ve Ecevit popülizmi
Examining the concept of populism in center right and left politics in Turkey: Demirel and Ecevit populism
CEMALETTİN ÇAĞRI KARADAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Siyasal BilimlerSivas Cumhuriyet ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATİH ERTUGAY
- Türkiye'de merkez sağın siyasal dönüşümü: Siyasi partiler üzerinden karşılaştırmalı bir analiz
The political transformation of the center-right in Turkey: A comparative analysis based on political parties
SERPİL SEDA ŞİMŞEK
Doktora
Türkçe
2024
Siyasal BilimlerKocaeli ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CENGİZ SUNAY
PROF. DR. ADEM ÇAYLAK
- Türkiye'de merkez sağın kuruluşu: Demokrat Parti'nin gözünden Cumhuriyet Halk Partisi
Establisment of the centre right in Turkey: Point of view of Democratic Party's to Republician People's Party
ŞERİFE GÖKÇEN NALBANT
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Siyasal BilimlerAdnan Menderes ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü
YRD. DOÇ. DR. ATAKAN HATİPOĞLU
- Türk siyasal hayatında yöneten sağın bölünmesi: 1990'lı yıllarda Anavatan Partisi ve Doğru Yol Partisi karşılaştırmalı analizi
Division of the ruling right Turkish political life: Comparative analysis of the Motherland Party and The True path Party
NİRAN CANSEVER
Doktora
Türkçe
2019
Siyasal BilimlerSüleyman Demirel ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HAKAN MEHMET KİRİŞ