Tiyatro, performans ve tasavvufun kesişim noktasında ritüel, beden ve deneyim
Ritual, body and experience at the intersection of theater, performance and sufism
- Tez No: 983485
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ DENİZ ARAS
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sahne ve Görüntü Sanatları, Performing and Visual Arts
- Anahtar Kelimeler: Alternatif sanat mekanları, Fiziksel performans, Görsel performans, Postdramatik tiyatro, Sahne performansı, Türk tiyatrosu, İcracı sanatçı, Alternative art places, Physical performance, Visual performance, Postdramatic theatre, Stage performance, Turkish theatre, Artistic performance
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sahne Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sahne Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Özellikle modern sonrası süreçte tiyatro ve performansta ortaya çıkan oyun ve uygulamalar tersine maneviyat örnekleri olarak nitelenmiştir. Bu seküler ritüeller icra edilince öncelikle ve en önemlisi modern sözleşme ihlal edilmemiş olacaktır. Modernitenin söylem ve kategorileri içinde oluşturulan estetik ve estetiğin kuramsal katkısıyla akredite edilmiş bir din olarak icat edilen sanat aracılığıyla, büyük kozmik plana dayanmayan bir anlam üretiminin mümkün olacağı varsayılmıştır. Böylece, hem krizde olan modern özneye bir çıkış yolu açılmış olacak hem de tanrının ölümünün ilan edilmesiyle oluşan manevi uçurum modern dolgu malzemeleri (başka kültürlerden devşirilip profanlaştırılan hammaddeler) ile doldurulmuş olacaktır. Bu doğrultuda tiyatro ve performans alanında belirginleşen temel yönelimlerden biri, bedeni ve deneyimi merkeze alan, temsile dayalı estetik anlayışı sorgulayan ve ritüel stratejilerle yapılandırılan sahneleme biçimlerinin yaygınlaşmasıdır. Artaud, Grotowski, Barba ve Schechner gibi isimlerin geliştirdiği bu yaklaşımlar, tiyatro ve performansı yalnızca temsile dayalı estetik haz üreten sanat biçimleri olmaktan çıkarmıştır. Oyuncu ve seyircilerden oluşan katılımcıların mevcudiyeti ile bedensel, duyusal ve varoluşsal olarak dönüşeceği tiyatro, bilincin ve ruhsal olarak yücelmenin yeri ve trans-vecd halinde yoğun deneyime imkân verecek bir zemin olarak yeniden tasarlanmıştır. Bu motivasyonlarla kullanılan ritüel, beden ve deneyim olguları tiyatro ve performans ile tasavvuf uygulamaları arasında kesişim kümeleri ortaya çıkarmıştır. Bu uygulamalar çoğu zaman“enerji akışları”,“mevcudiyet”,“canlılık”,“şimdi ve burada”,“daha yüce bağlantılar”,“dikey düzlem”gibi kavramlarla ifade edilmekte ancak bu farklı adlandırmaların ardında ortak bir motivasyonun işlediği görülmektedir. Bu çalışma, ritüeli dönüşüm üreten bir yapı, bedeni bu dönüşümün gerçekleştiği zemin, deneyimi ise bu sürecin bilgi ve idrak biçimi olarak ele alıp tiyatro, performans ve tasavvuf uygulamalarında tekrar eden yapısal örüntüleri (pattern) karşılaştırmalı biçimde ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Especially in the postmodern period, the plays and practices that have emerged in theatre and performance have been described as examples of inverse spirituality. When these secular rituals are performed, first and foremost—and most importantly—the modern contract will not have been violated. Through art, which has been invented as an accredited religion by means of aesthetics constructed within the discourse and categories of modernity and through the theoretical contribution of that aesthetics, it has been assumed that the production of meaning not grounded in a grand cosmic plan would be possible. In this way, a way out would be made possible for the modern subject in crisis, and the spiritual abyss formed by the proclamation of the death of God would be filled with modern filling materials (raw materials appropriated from other cultures and rendered profane). In this direction, one of the fundamental tendencies that has become evident in the field of theatre and performance is the proliferation of staging forms that place the body and experience at the centre, question representational aesthetics, and are structured through ritual strategies. The approaches developed by figures such as Artaud, Grotowski, Barba, and Schechner have transformed theatre and performance from art forms that produce aesthetic pleasure based solely on representation. Through the presence of participants consisting of actors and spectators, theatre—which is to undergo bodily, sensory, and ontological transformation—has been redesigned as a site of consciousness and spiritual elevation, and as a ground that enables intense experience in states of trance and ecstasy.The phenomena of ritual, body, and experience employed with these motivations have produced zones of intersection between theatre and performance and Sufi ritual practices. These practices are often articulated through concepts such as“energy flows,”“presence,”“liveness,”“here and now,”“higher-order connections,”and a“vertical plane”; yet it is observed that a common motivation operates behind these different designations. This study conceptualizes ritual as a structure that produces transformation, the body as the ground on which this transformation takes place, and experience as the form of knowledge and apprehension of this process, and comparatively reveals recurring structural patterns in theatre, performance, and Sufi ritual practices.
Benzer Tezler
- The Conflict between the individual and society in John Arden's commercial plays
Başlık çevirisi yok
HÜSEYİN H. DERMİŞ
- Kamuya açık ortamlarda video izleme olgusunun kitle açısından irdelenmesi
Başlık çevirisi yok
ABDÜLKADİR CANDEMİR
