Investigating disordered eating behaviors and attitudes toward cosmetic surgery within the scope of the tripartite influence model across Iranian and Turkish women
Bozuk yeme davranışları ve estetik cerrahiye yönelik tutumların üçlü etki modeli kapsamında İranlı ve Türkiyeli kadınlarda incelenmesi
- Tez No: 983509
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜLAY DİRİK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Düzensiz yeme davranışları ve estetik cerrahi, artan sosyokültürel baskılara yanıt olarak fiziksel görünümü değiştirmeye yönelik yaygın stratejiler haline gelmiştir. İran ve Türkiye gibi Orta Doğu ülkelerinde bu tür davranışlar- özellikle kısıtlayıcı diyetler, tıkanırcasına yeme ve rinoplasti gibi uygulamalar- artış göstermekte, bu nedenle bu davranışların arkasındaki psikolojik ve sosyokültürel mekanizmaların araştırılması büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, düzensiz yeme davranışlarını açıklamak için yaygın olarak kabul edilen Üçlü Etki Modeli'ni (Tripartite Influence Model - TIM) genişletmektedir. TIM, aile, akranlar ve medyanın etkilerini, incelik idealinin içselleştirilmesi ve görünüm karşılaştırması yoluyla görünüm ile ilgili davranışlar üzerinde etkili olarak tanımlar. Mevcut çalışma, önemli diğerlerini dördüncü bir sosyokültürel etki kaynağı olarak ekleyerek ve“estetik cerrahiye yönelik tutumları”ek bir sonuç değişkeni olarak dahil ederek modeli genişletmiştir. Ana çalışmaya toplam 795 kadın (410 İranlı, 385 Türkiyeli) katılmıştır. Katılımcılar, Sosyokültürel Görünüme Yönelik Tutumlar Ölçeği-4-Revize edilmiş (SATAQ-4R), Beden Takdir Ölçeği (BAS), Fiziksel Görünüm Karşılaştırma Ölçeği-Revize edilmiş (PACS-R), Yeme Bozuklukları Değerlendirme Anketi (EDE-Q) ve Estetik Cerrahiyi Kabul Ölçeği (ACSS) gibi geçerliği kanıtlanmış ölçekleri doldurmuştur. Bu çalışmadan önce, SATAQ-4R'nin Farsça versiyonu 628 katılımcı (323 kadın, 305 erkek) üzerinde geçerlik analizine tabi tutulmuştur. Doğrulayıcı Faktör Analizi yedi faktörlü modeli desteklemiş, alt ölçekler yüksek iç tutarlılık ve yeterli test-tekrar test güvenirliği göstermiştir. Yakınsak geçerlik de beden takdiri ve yeme bozukluğu semptomlarıyla beklenen yöndeki korelasyonlar aracılığıyla doğrulanmıştır. Ana çalışmada, Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM), önerilen genişletilmiş modelin, bazı iyileştirmeler sonrasında, her iki kültürel grup için de iyi uyum sağladığını ve ölçüm eşdeğerliğinin sağlandığını göstermiştir. Ancak, bazı kültürel farklılıklar tespit edilmiştir. İran'da aile baskısı, incelik idealinin içselleştirilmesi ve görünüm karşılaştırması üzerinde en belirleyici sosyokültürel etki olarak öne çıkarken, Türkiye'de medya ve akran baskısı daha etkili faktörler olmuştur. Her iki grupta da beden memnuniyetsizliği, düzensiz yeme davranışları ve estetik cerrahiye yönelik tutumlarını yordasa da, muhtemelen daha kamusal ve medya odaklı güzellik normları nedeniyle bu etki Türkiyeli grubunda daha güçlü bulunmuştur. Bu çalışma, batı dışı kültürlerde beden imajı ve görünüşü değiştirmeye yönelik davranışlar üzerindeki sosyokültürel etkiler konusunda yeni ve özgün bulgular sunmaktadır. Kültürel olarak genişletilmiş TIM modeli, İran ve Türk toplumlarındaki yeme bozuklukları ve estetik cerrahiye yönelik tutumlar konusunda, hedefe yönelik müdahalelerin geliştirilmesi için klinisyenlere ve araştırmacılara rehberlik edebilir.
Özet (Çeviri)
Disordered eating behaviors and cosmetic surgery have emerged as prevalent strategies for appearance modification in response to increasing sociocultural pressures. In Middle Eastern countries like Iran and Turkey, such behaviors-especially restrictive dieting, binge eating, and procedures like rhinoplasty- are on the rise, making it critical to investigate the psychological and sociocultural mechanisms behind them. This study extends the Tripartite Influence Model (TIM), a widely accepted framework for explaining disordered eating. While TIM highlights the roles of family, peers, and media in shaping appearance-related behaviors via thin-ideal internalization and appearance comparison, the current study adds“significant others”as a fourth sociocultural influence and includes“attitudes toward cosmetic surgery”as an additional outcome variable. A total of 795 women (410 Iranian, 385 Turkish) participated in the main study. They completed a set of validated scales, including the Sociocultural Attitudes Towards Appearance Questionnaire-4-Revised (SATAQ-4R), Body Appreciation Scale (BAS), Physical Appearance Comparison Scale-Revised (PACS-R), Eating Disorders Examination Questionnaire (EDE-Q), and Acceptance of Cosmetic Surgery Scale (ACSS). Prior to this, the Persian version of SATAQ-4R was validated among 628 individuals (323 women and 305 men). Confirmatory Factor Analysis supported the seven-factor model, and the subscales showed good internal consistency and acceptable to excellent test-retest reliability. Convergent validity was also confirmed through expected correlations with body appreciation and disordered eating symptoms. In the main study, Structural Equation Modeling (SEM) showed that the proposed extended model, with some improvements, fits well for both cultural groups separately, with measurement invariance confirmed. However, some cultural differences were identified. In Iran, family pressure was the dominant sociocultural influence on thin-ideal internalization and appearance comparison, while in Turkey, media and peers pressure played more significant roles. In both samples, body dissatisfaction predicted disordered eating behaviors and attitudes towards cosmetic surgery, but this effect was stronger in the Turkish group, likely due to more public and media-driven appearance norms. This study contributes novel insights into sociocultural influences on body image and appearance-altering behaviors in non-Western cultures. Its culturally extended model of TIM can guide clinicians and researchers in developing targeted interventions for eating disorders and cosmetic surgery attitudes within Iranian and Turkish populations.
Benzer Tezler
- A Way to eating disorders: Factors associated with abnormal eating attitudes and behaviors
Yeme bozukluklarına giden yol: Anormal yeme tutum ve davranışlarıyla ilişkili faktörler
ASLI ALTUĞ
- The body keeps the score: Childhood adversity andsomatic symptoms in adulthood
Başlık çevirisi yok
BESTE AYDOĞAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
PsikolojiUnıversıty Of Gronıngen (rıjksunıversıteıt Gronıngen)Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. MARİJE AAN HET ROT
PROF. DR. ISABELLA NİESTEN
- Beden algısı ve yeme davranışlarının sosyodemografik değişkenler bağlamında incelenmesi: 18-24 yaş arası genç kadınlar üzerine bir araştırma
An investigation of body image and eating behaviors in the context of sociodemographic variables: A study on young women aged 18–24
KÜBRA KOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Psikolojiİstanbul Nişantaşı ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞERAFETTİN SEVGİLİ
DR. ÖĞR. ÜYESİ KAMİL SERKAN UZYOL
- Yetişkin bireylerde beslenme okuryazarlığı ve yeme tutumu arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between nutrition literacy and eating attitude in adults
REYHAN DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Beslenme ve DiyetetikSelçuk ÜniversitesiÇocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EBRU BAYRAK
- KKTC'de eğitim gören üniversite öğrencilerinde ortoreksiya nervozaeğilimleri ile yeme tutumları ve vücut algısı arasındaki ilişkinin sosyodemografik değişkenler açısından incelenmesi: Yakın Doğu Üniversitesi örneği
Investigation of the relationship orthorexia nervosa tendencieswith eating attitudes and body perception in terms ofsociodemographic variables among university students in TRNC:The case of Near East University
SEVAL ERDOĞAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
PsikolojiYakın Doğu ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ÇAKICI