Bursa meteoritinin termolüminesans özelliklerinin belirlenmesi
Determination of thermoluminescence properties of the Bursa meteorite
- Tez No: 983682
- Danışmanlar: PROF. DR. AYSUN AKYÜZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Astronomi ve Uzay Bilimleri, Astronomy and Space Sciences
- Anahtar Kelimeler: Meteorit, termolüminesans, dozimetri, Meteorite, thermoluminescence, dosimetry
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çukurova Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Astronomi ve Astrofizik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
özellikleri incelenmiş ve meteorite ait TL kinetik parametreler belirlenmiştir. Bu kapsamda yapay TL (YTL) ile meteoritin dozimetrik potansiyeli araştırılmış, doğal TL (DTL) analizleri ile günberi uzaklığı ve kozmik radyasyon maruziyet yaşı (KRY) tahmin edilmiştir. SEM-EDS analizleri, meteoritin morfolojik özellikleri ve kimyasal element içeriklerinin sıradan kondritlerle uyumlu olduğunu göstermiştir. XRD sonuçları, baskın mineral fazlarının silikatlı minerallerden oluştuğunu doğrulamış; TL sinyalinin de bu silikat minerallerinin kusurlu yapılarından kaynaklandığı değerlendirilmiştir. TL ölçümleri, 500 °C'de 15 dakika tavlanmış numune üzerinde 565 nm filtre kombinasyonu kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Doz–cevap deneyi, 0,5–50 Gy aralığında uygulanan dozlarda TL şiddetinin doğrusal olarak arttığını ortaya koymuştur. Yeniden kullanılabilirlik testlerinde 20 Gy için yaklaşık %3,5'lik azalma, 50 Gy için ise %5'lik artış gözlenmiştir. Bu sonuçlar, Bursa meteoritinin tekrarlı kullanımlarda kararlı bir davranış sergilediğini göstermiştir. Artan ısıtma hızlarında gerçekleştirilen deneyler (1–5 °C/s), tepe maksimum sıcaklıklarının yükselmesine, tepe şiddetlerinin azalmasına, yarı tepe genişliklerinin genişlemesine ve ışıma eğrisi altındaki toplam alanlarının azalmasına neden olmuştur. TL sinyaline katkı sağlayan tuzakların aktivasyon enerjileri başlangıç artış yöntemiyle hesaplanmış ve 0,90–1,70 eV aralığında dokuz bireysel tuzaktan oluştuğu belirlenmiştir. Bilgisayarlı ışıma eğrisi ayrıştırma yöntemiyle bu dokuz tuzağın kinetik parametreleri değerlendirilmiştir. Solma deneyinde, bir haftalık bekleme süresi sonunda %30,83'lük solma belirlenmiş; teorik solma analizinde ise solmanın büyük ölçüde ilk üç sığ tuzaktan kaynaklandığı ve bu nedenle malzemenin kısa süreli dozimetrik uygulamalarda kullanıma uygun olduğu değerlendirilmiştir. Ayrıca, DTL ışıma eğrisinin analizinden meteoritin günberi uzaklığı yaklaşık 1,007 AB ve KRY alt limiti 11.000 yıl olarak belirlenmiştir. Bu sonuçlar, Bursa meteoritinin TL özelliklerinin yanısıra astrofiziksel geçmişi açısından önemli bilgiler sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
In this thesis, the structural and characteristic Thermoluminescence (TL) properties of the Bursa meteorite were examined, and the TL kinetic parameters of the meteorite were determined. In this context, the dosimetric potential of the meteorite was investigated using induced TL (ITL), while natural TL (NTL) analyses were used to estimate the perihelion distance and cosmic radiation exposure age (CRE). SEM–EDS analyses showed that the morphological features and chemical elemental compositions of the meteorite are consistent with ordinary chondrites. XRD results confirmed that the dominant mineral phases consist of silicate minerals, and the TL signal was evaluated to originate from the defect structures of these silicate minerals. TL measurements were performed on a sample annealed at 500 °C for 15 minutes using a 565 nm filter combination. The dose–response experiment revealed that TL intensity increased linearly for doses applied in the 0.5–50 Gy range. In reusability tests, a decrease of approximately 3.5% was observed for 20 Gy, while a 5% increase was recorded for 50 Gy. These results demonstrate that the Bursa meteorite exhibits stable behavior under repeated use. Experiments conducted at increasing heating rates (1–5 °C/s) resulted in higher peak maximum temperatures, lower peak intensities, broader full widths at half maximum (FWHM), and reduced total areas under the glow curves. The activation energies of the traps contributing to the TL signal were calculated using the initial rise method and determined to arise from nine individual traps in the 0.90–1.70 eV range. The kinetic parameters of these nine traps were evaluated through computerized glow-curve deconvolution. In the fading experiment, a fading level of 30.83% was observed after a one-week waiting period; theoretical fading analysis showed that the fading predominantly originates from the first three shallow traps, indicating that the material is suitable for short-term dosimetric applications. Furthermore, analysis of the NTL glow curve yielded a perihelion distance of approximately 1.007 AU and a lower limit of 11,000 years for the CRE age of the meteorite. These results provide important insights into both the TL properties and the astrophysical history of the Bursa meteorite.
Benzer Tezler
- Bazı meteoritlerin petrografik ve elemental analiz yöntemleri ile incelenmesi
Investigation of some meteorites by petrographic and elemental analysis techniques
ERSİN KAYGISIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Fizik ve Fizik Mühendisliğiİstanbul ÜniversitesiFizik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FEYZA GÜZELÇİMEN
DOÇ. DR. NAMIK AYSAL
- Bursa Ulu Cami yazıları
The Calligraphies of Ulu Cami in Bursa
CEMALETTİN ÖNALAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1988
Sanat TarihiGazi ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. REFET YİNANÇ
- Bursa Ovası güney kenarının (Şehir merkezi-Kestel arası) jeomorfolojik özellikleri ve başlıca uygulamalı jeomorfoloji sorunları
Başlık çevirisi yok
ŞENOL BİLİCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
Coğrafyaİstanbul ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
PROF. DR. M. YILDIZ HOŞGÖREN
- Gemlik-Bursa karayolu boyunca meydana gelen heyelanlar
Başlık çevirisi yok
OĞUZ KANTÜRER
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Jeoloji Mühendisliğiİstanbul ÜniversitesiTürkiye Coğrafyası Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. M. YILDIZ HOŞGÖREN
- Bursa-Balıkesir bölgesi beyaz peynir işletmelerinin teknolojik yapıları ve üretilen beyaz peynirlerin kalitelerinin saptanması üzerinde bir araştırma
Başlık çevirisi yok
MEHMET ETEL
Yüksek Lisans
Türkçe
1987
Gıda MühendisliğiUludağ ÜniversitesiTarım Ürünleri Teknolojisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OĞUZ KILIÇ