Adil geçişin izinde: Türkiye'de kömürden adil çıkışa dair saha bulgularının değerlendirilmesi
Seeking climate justice in Türkiye with expectations for coal phase-out and just transition: The Soma case study
- Tez No: 983731
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SEVİM BUDAK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Siyasal Bilimler, Political Science
- Anahtar Kelimeler: İklim Krizi, Kömürden Çıkış, Adil Geçiş, Enerji Politikaları, İklim Adaleti, Climate Crisis, Coal Phase-Out, Just Transition, Energy Policies, Climate Justice
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İklim Değişikliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İklim değişikliği tüm dünyada toplumsal adaletsizliği derinleştiren bir ekolojik kriz olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu alanda çalışan bilim insanları, başta fosil yakıt kullanımı olmak üzere insan kaynaklı faaliyetlerin iklim değişikliğine yol açtığını ortaya koymaktadır. Bu açıdan bakıldığında, iklim değişikliğinin ve iklim değişikliğinin en büyük nedeni olan sera gazlarının temel kaynağı olan fosil yakıtların kullanımının terk edilmesi ve alternatif enerji sistemlerine yönelinmesi hayati bir gereklilik olarak öne çıkmaktadır. Bu tez, bir fosil yakıt olan kömürden çıkış sürecini Küresel Güney'in adil geçiş perspektifiyle ele almakta ve Türkiye'nin kömür bölgelerinde yürütülen saha araştırmalarının bulgularını değerlendirmektedir. Çalışma, enerji dönüşümünün toplumsal, ekonomik ve siyasal boyutları olan kapsamlı bir dönüşüm ihtiyacına işaret etmektedir. Bu çerçevede adil geçişin, kömürden çıkış sürecinde bu sektörde çalışan işçilere yeni istihdam alanları sağlamakla kalmayıp bölgesel eşitsizlikler, demokratik katılım ve kapitalizmin sürekli büyümeye dayalı aşırı üretim ve tüketim döngüsü gibi boyutlarını da geniş bir perspektifle değerlendirmesi gerekmektedir. Araştırma kapsamında Zonguldak, Çanakkale, Muğla ve Kahramanmaraş'ta gerçekleştirilen saha incelemeleri, kömürden çıkış sürecinin bölgesel farklılıklarını ortaya koymaktadır. Zonguldak'ta kömürün tarihsel ve kültürel kimlik ile iç içe geçmesine rağmen iş güvenliği ve istihdam güvencesi sorunları devam etmektedir. Çanakkale'de kömür bağımlılığı görece sınırlı olmakla birlikte, yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelim potansiyeli oldukça yüksektir. Muğla'da kömür madenciliği yerinden edilmelere ve tarımsal faaliyetlerin daralmasına yol açarken, zeytincilik bölgesel bir alternatif olarak öne çıkmaktadır. Kahramanmaraş'ta ise termik santrallerin çevresel ve sağlık üzerindeki ağır etkileri, kömürden çıkışın ertelenmesinin toplumsal maliyetini açıkça göstermektedir. Bulgular, Türkiye'de kömürden adil çıkışın alternatif enerji yatırımları ve yeni istihdam alanlarının yanı sıra toplumsal eşitsizliklerin giderilmesi, demokratik katılımın sağlanması ve ekolojik bütünlüğün korunmasıyla mümkün olabileceğini göstermektedir. Çalışma, adil geçişin reformist sınırların ötesine taşınarak dönüştürücü bir çerçevede ele alınması gerektiğini savunmaktadır. Bu bağlamda, kömürden çıkış süreci iklim kriziyle mücadelenin de ötesine geçerek mevcut ekonomik ve siyasal düzenin yarattığı yapısal eşitsizliklerin aşılmasına yönelik toplumsal adalet mücadelesine kapı aralayacak bir dönüm noktası olarak değerlendirilmektedir.
Özet (Çeviri)
Climate change emerges as an ecological crisis that exacerbates social inequalities across the globe. Scholars working in this field have demonstrated that human activities, particularly the use of fossil fuels, are the primary drivers of climate change. From this perspective, combating climate change necessitates not only addressing its impacts but also abandoning fossil fuels—the main source of greenhouse gas emissions—and shifting toward alternative energy systems, which stands out as a vital imperative. This thesis examines the process of phasing out coal, one of the most polluting fossil fuels, through the lens of just transition and evaluates the findings of field research conducted in Turkey's coal regions. The study highlights that energy transition is not merely a technical issue but entails a comprehensive transformation with social, economic, and political dimensions. In this context, just transition must be understood not only as a framework for providing alternative employment opportunities to workers in the coal sector, but also as a broader perspective that addresses regional inequalities, democratic participation, and the growth-oriented production and consumption cycle of capitalism. Fieldwork conducted in Zonguldak, Çanakkale, Muğla, and Kahramanmaraş reveals the regional specificities of the coal phase-out process. In Zonguldak, despite coal's deep entanglement with the region's historical and cultural identity, problems of occupational safety and employment security persist. In Çanakkale, coal dependence is relatively limited, yet the potential for a shift toward renewable energy sources is remarkably high. In Muğla, coal mining has led to displacement and the shrinking of agricultural activities, while olive cultivation emerges as a viable regional alternative. In Kahramanmaraş, the severe environmental and health impacts of thermal power plants clearly demonstrate the social costs of delaying coal phase-out. The findings indicate that a just coal exit in Turkey cannot be achieved solely through investments in alternative energy and the creation of new employment opportunities; it also requires tackling social inequalities, ensuring democratic participation, and safeguarding ecological integrity. The study argues that just transition must move beyond reformist limits and be framed within a transformative perspective. In this regard, the coal phase-out process is evaluated not only as part of climate change mitigation but also as a critical turning point that may open the way toward addressing the structural inequalities produced by the existing economic and political order and advancing the broader struggle for social justice.
Benzer Tezler
- 1950 seçimlerinin Türkiye'nin demokratikleşme sürecindeki yeri
The place of 1950 elections in Turkish democratization process
MÜGE TOKGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Kamu YönetimiGazi ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü
YRD. DOÇ. DR. BELMA TOKUROĞLU
- Humanitarian assistance policies of the European Union towards syrian refugees in Turkey
Avrupa Birliği'nin Türkiye'deki Suriyeli mültecilere yönelik insani yardım politikaları
CANSU ÇELİKER
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
Siyasal BilimlerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BAŞAK KALE LACK
- Privatization of the Turkish state banks an analysis of the present and suggestions for future
Başlık çevirisi yok
AYSEL BAKIR
- Exploring design based learning activities in 2nd grade science classrooms
2. sınıf bilim sınıflarında tasarım tabanlı öğrenme aktivitelerinin keşfedilmesi
ÖZLEM YAPRAK BOSTANCI
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Eğitim ve ÖğretimOrta Doğu Teknik ÜniversitesiEğitim Programları ve Öğretim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF ÖZTÜRK