Distopik sinemada konut mekânları: Black Mirror dizisi konutlarının göstergebilimsel incelemesi
Domestic spaces in dystopian cinema: A semiotic analysis of the houses in the series Black Mirror
- Tez No: 983749
- Danışmanlar: PROF. DR. GÖZEN GÜNER AKTAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İç Mimari ve Dekorasyon, Interior Design and Decoration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Teknolojik gelişmelerin toplumsal yapılar üzerindeki etkisi, yalnızca gündelik yaşam pratiklerinde değil; bireyin fiziksel çevresiyle kurduğu ilişkilerde ve mekânsal algısında da belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda sinema, özellikle distopya türü aracılığıyla, geleceğe dair olumsuz senaryoları mekânsal temsiller üzerinden yeniden kurgulayan güçlü bir anlatı mecrasına dönüşmüştür. Bu çalışma, distopik sinemada mekân kavrayışının nasıl biçimlendiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında, çağdaş bir televizyon dizisi olan Black Mirror temel alınarak, konut mekânlarının distopik anlatılarda nasıl dönüşümler geçirdiği göstergebilimsel bir bakış açısıyla analiz edilmiştir. Böylece, distopya evreninde konutun yalnızca barınma işlevine indirgenmeyen çok katmanlı anlamları açığa çıkarılmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda yapılan analizlerde, konutun salt bir barınma işlevi taşıması değil, aynı zamanda bireyin kimliği, özgürlüğü, sistemle olan ilişkisini temsil eden ideolojik bir yapıya dönüştüğü gözlemlenmektedir. Tez, bu bağlamda distopik senaryolarda konutun denetim, gözetim ve psikolojik baskı araçlarıyla nasıl işlevselleştirildiğini açığa çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu tez çalışması, distopik sinemada konut mekânlarının temsilini ve bu temsillerin birey, toplum ve teknoloji arasındaki ilişkiyi nasıl yansıttığını incelemektedir. Araştırmanın odağını, dijital çağın insan yaşamında yarattığı dönüşümün konut mekânı üzerindeki etkisini çözümlemek oluşturmaktadır. Bu kapsamda çalışma, birey–konut–otorite üçgeninde şekillenen yeni yaşam biçimlerini ve bu biçimlerin distopik temsiller aracılığıyla nasıl görünür kılındığını tartışmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde çalışmanın amaç kapsam ve yöntemine detaylı olarak yer verilmiştir. İkinci bölümde çalışmanın ana yöntemini oluşturan göstergebilim ve gelişim süreci ele alınmış; göstergebilimsel yaklaşımın temel kavramları aktarılmıştır. Bu bağlamda Umberto Eco'nun mimarlık ve gösterge ilişkisini ele alış biçimi ve buna ek olarak Barthes'ın anlamlandırmanın iki aşaması olarak tanımladığı, düz anlamlama ve yan anlamlama yapıları temel alınarak irdelenmiştir. Bir sonraki bölümlerde distopya, sinema, mimarlık ve mekân ilişkileri üzerinde araştırmalar yapılmış ve son olarak Black Mirror dizisi konut mekânları detaylı bir şekilde göstergebilim yöntemi ile incelenmiştir. Göstergebilim araştırma yöntemi, mimari mekânın bir dil olarak okunabileceği varsayımına dayanarak, yapısal ve simgesel ilişkileri açığa çıkarmayı hedeflemiştir. Dizideki konut mekânları, teknolojiyle iç içe geçmiş, bireyin davranışlarını kontrol eden, mahremiyetin sınırlarını yeniden tanımlayan sistemlerin görsel ifadesi olarak ele alınmıştır. Analiz sonucunda, distopik sinemada konut mekânlarının bireyin kimliğini biçimlendiren, toplumsal düzeni sürdüren ve teknolojiyle denetimi meşrulaştıran birer araç haline geldiği tespit edilmiştir. Mekânın estetik kurgusu, sistemin dayattığı değerleri yeniden üretirken; bireyin özgürlük ve aidiyet arayışı çoğu zaman bastırılmış bir biçimde görünür olmuştur. Sonuç bölümünde, mimarlığın yalnızca fiziksel bir üretim alanı olmadığı; toplumsal, psikolojik ve ideolojik katmanlarıyla birlikte okunması gerektiği vurgulanmıştır. Distopik anlatılarda mekân, bireyin iç dünyasının yansıması olduğu kadar, sistemin kontrol mekanizmalarının da dışavurumudur. Bu çalışma, göstergebilimsel çözümleme yöntemiyle, mimari mekânın anlam üretimindeki rolünü sinema aracılığıyla sorgulamış ve disiplinler arası bir okuma önermiştir.
Özet (Çeviri)
The impact of technological developments on social structures plays a decisive role not only in daily life practices but also in shaping the individual's relationship with the physical environment and spatial perception. In this context, cinema — particularly the dystopian genre — has become a powerful medium that reconstructs negative visions of the future through spatial representations. This study aims to examine how the concept of space is shaped within dystopian cinema. Focusing on the contemporary television series Black Mirror, the research analyzes how domestic spaces undergo transformation within dystopian narratives through a semiotic perspective. In this regard, the study reveals that the house, beyond being a shelter, embodies multiple layers of meaning, representing identity, freedom, and the individual's ideological relationship with the system. The thesis explores how domestic spaces in dystopian scenarios become instruments of control, surveillance, and psychological pressure. The research investigates the representation of domestic spaces in dystopian cinema and how these representations reflect the relationship between the individual, society, and technology. The main focus of the study is to analyze the impact of the digital age on the spatial configuration of domestic environments. Within this framework, the study discusses new forms of life emerging in the individual–dwelling–authority triad and how these are made visible through dystopian narratives. The introductory chapter outlines the purpose, scope, and methodology of the study. The second chapter examines semiotics as the main analytical method, presenting its key concepts and theoretical development. The research adopts Umberto Eco's approach to the relationship between architecture and the sign, as well as Roland Barthes' two levels of signification — denotation and connotation — as the basis for the analysis. Subsequent chapters explore the intersections of dystopia, cinema, architecture, and space, followed by a detailed semiotic analysis of domestic spaces depicted in Black Mirror. The semiotic approach, based on the assumption that architectural space can be read as a language, aims to uncover the structural and symbolic relationships embedded within. The findings indicate that in dystopian cinema, domestic spaces operate as instruments that shape individual identity, sustain social order, and legitimize technological control. The aesthetic construction of these spaces reproduces the values imposed by the system, while the individual's quest for freedom and belonging often remains suppressed. In conclusion, the study emphasizes that architecture should not be considered merely as a field of physical production but as one that must also be interpreted through its social, psychological, and ideological dimensions. In dystopian narratives, space mirrors the individual's inner world while simultaneously reflecting the external mechanisms of systemic control. Through a semiotic analytical approach, this research reinterprets the role of architectural space in meaning production within cinema, offering an interdisciplinary perspective.
Benzer Tezler
- Mekânsal dönüşümlerin distopik bilimkurgu sineması aracılığı ile incelenmesi ve mimari öngörüler
Spatial transformation through dystopian science fiction films and architectural foresight
BÜŞRA ÜNVER
Doktora
Türkçe
2016
Sahne ve Görüntü SanatlarıMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. İSMAİL EMRE KAVUT
- Distopik sinemada sınıf çatışması
Class conflict in dystopic cinema
LEYLA DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Radyo-TelevizyonMarmara ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATİME NEŞE KAPLAN
- Film anlatılarında metaverse: Sanal dünyanın etkilerini filmler üzerinde çözümlemek
Metaverse in film narratives: Analyzing the effects of the virtual world on films
GÖKNUR TANIYAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Radyo-TelevizyonEge ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALEV FATOŞ PARSA
- Geleceğin distopik kentsel mekânlarının sinematografik araçlar ile okunması
Reading dystopic urban spaces of the future with cinematographic tools
TUĞÇE ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Peyzaj MimarlığıÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiPeyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ELİF SAĞLIK
- 2000 sonrası distopik filmlerde ailenin temsili
Representations of the family in dystopian movies after the 2000s
BAYRAM KIRILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Radyo-TelevizyonSelçuk ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SİNEM EVREN YÜKSEL