XV-XVII əsrlər türk təzkirələrinin strukturu və spesifikası(əlyazma qaynaqları əsasında)
15–17. Yüzyıllar Türk Tezkirelerinin Yapısı ve Özellikleri(Yazma Kaynaklar Esasında)
- Tez No: 984148
- Danışmanlar: PROF. DR. AZADA MUSAYEVA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Tezkire, XV-XVII. yüzyıllar, Türk edebiyatı, Azerbaycan edebiyatı, Tazkira, 15th–17th centuries, Turkish literature, Azerbaijani literature
- Yıl: 2007
- Dil: Azerice
- Üniversite: Azerbaıjan Natıonal Academy Of Scıences
- Enstitü: Yurtdışı Enstitü
- Ana Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Azerbaycan Türkçesi ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tez, XV-XVII yüzyıllar Türk tezkireciliğini sistematik ve teorik bir çerçevede ele alan araştırmadır. Tezkire, klasik Doğu edebiyat biliminin en yaygın tarihî türlerinden biri olup, Orta Çağ edebiyat tarihçiliği büyük ölçüde bu eserler aracılığıyla şekillenmiş; şairler, yazarlar, hattatlar ve musikişinaslar hakkında temel kaynak işlevi görmüştür. Tezkirelerin önemi, yalnızca biyografik ve bibliyografik verileri aktarmakla sınırlı olmayıp, kimi zaman eserleri kaybolmuş şairlerin edebî varlığını koruması açısından da belirleyicidir. Bu nedenle, klasik Türk ve Fars edebiyatının sağlıklı biçimde araştırılması, tezkirelerin sistematik incelemesini gerekli kılmaktadır. Araştırmanın amacı, XV-XVII yüzyıllar arasında Türkistan, Anadolu ve Azerbaycan sahalarında kaleme alınmış Türk tezkirelerinin yapısını, karakteristik özelliklerini, tarihsel işlevlerini ve Herat tezkirecilik okulunun bu geleneğe etkilerini ortaya koymaktır. Konunun güncelliği, söz konusu tezkirelerin bugüne dek daha çok yardımcı kaynak olarak değerlendirilmiş, ancak bağımsız bir araştırma nesnesi olarak sistemli biçimde ele alınmamış olmasından kaynaklanmaktadır. Bu bağlamda çalışma, yalnızca şair biyografilerini değil, aynı zamanda dönemin edebî ve kültürel ortamını yansıtan çok yönlü kaynaklar olarak tezkireleri incelemektedir. Özellikle Azerbaycan sahasına ait tezkireler ilk kez olarak sistemli bir şekilde değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Yöntem olarak tarihsel, karşılaştırmalı ve edebî bağlam incelemesine dayalı analitik yaklaşım benimsenmiştir. Bulgular, XV-XVII yüzyıl Türk tezkireciliğinin yalnızca biyografik kayıtlarla sınırlı kalmayıp, edebî eleştiri ve kültürel aktarım işlevi gördüğünü ortaya koymaktadır. Buna karşın, Sovyetler dönemi edebiyat tarihi çalışmalarında tezkireler çoğu zaman ikincil ve önemsiz kaynaklar olarak görülmüş, edebiyat tarihlerinin yazımında ise onlara oldukça sınırlı yer verilmiştir. Bu durum, tezkirelerin taşıdığı tarihî, edebî ve kültürel değerin uzun süre göz ardı edilmesine yol açmıştır.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines Turkish tazkira writing of the 15th–17th centuries within a systematic and theoretical framework. The tazkira is one of the most widespread historical genres of classical Eastern literary scholarship. Medieval literary historiography was largely shaped through these works, which functioned as primary sources on poets, writers, calligraphers, and musicians. The significance of tazkiras lies not only in their provision of biographical and bibliographical information, but also in their role in preserving the literary existence of poets whose works have been lost. For this reason, a sound study of classical Turkish and Persian literature necessitates the systematic investigation of tezkires. The aim of this research is to reveal the structure, distinctive features, and historical functions of Turkish tazkiras composed between the 15th and 17th centuries in the cultural spheres of Turkistan, Anatolia, and Azerbaijan, as well as to explore the impact of the Herat school of tezkire writing on this tradition. The relevance of the topic arises from the fact that, until now, these works have been regarded primarily as auxiliary sources, yet have not been systematically examined as an independent object of study. In this regard, the dissertation emphasizes that tazkiras should not be confined to poet biographies, but should also be understood as multi-dimensional sources reflecting the literary and cultural milieu of their time. In particular, tazkiras from the Azerbaijani sphere are subjected here to systematic analysis. Methodologically, the study adopts a historical, comparative, and analytical approach based on literary contextualization. The findings demonstrate that Turkish tazkira writing of the 15th–17th centuries functioned not only as repositories of biographical records but also as instruments of literary criticism and cultural transmission. However, during the Soviet period, tazkiras were often marginalized as secondary and insignificant sources, and literary histories of that era accorded them only minimal attention. This tendency led to the neglect of their historical, literary, and cultural value for a long time.
Benzer Tezler
- XV-XVII. yüzyıllarda Osmanlı halkı
The people of Ottoman Empire in between XV-XVII. centuries
ÖZLEM BEKTAŞ ÖZTAŞKIN
- XV-XVII. yüzyıl İznik ve İtalyan mayolika seramiklerinin teknik, motif ve üslup bağlamında karşılaştırlması
The comparison of Iznik and maiolica ceramics of 15-17th centuries in the context of technique, motif and style
ÖMER CENKER ILICALI
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Sanat Tarihiİstanbul ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TARKAN OKÇUOĞLU
- XV-XVII. Yüzyıl Osmanlı kaynaklarında Yıldırım Bayezid ve Timur algısı
The conception of YIldırım Bayezit and Timur between XV and XVII centuries according to Ottoman sources
TARKAN SUÇIKAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
TarihFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FAHAMEDDİN BAŞAR
- Üretimden tüketime balkanlarda çeltik (XV- XVII. yüzyıllar)
The rice in the balkans from production to consumption (XV- XVII. centuries)
HAVVA MERVE SEYHAN