Senetle ispat kuralının istisnalarından teamül gereği senede bağlanmayan hukuki işlemler
Legal transactions not documented as a customary exemption from the proof by document rule
- Tez No: 984424
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER FARUK DEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 200. maddesi gereği, miktar veya değeri kanunun öngördüğü sınırı aşan hukuki işlemlerin senetle ispat edilmesi gerekmektedir. Aynı kanunun 203. maddesiyle bu kuralın istisnaları sayılmıştır. Senetle ispat kuralının maddi ve manevi imkansızlıktan doğan bu istisna hallerinin varlığı halinde, hukuki işlemin miktar veya değeri ne olursa olsun senetle ispat kuralı uygulama alanı bulmaz. Bir hukuki işlemdeki uyuşmazlığın senetle ispatı zorunlu değilse taraflar, takdiri delillere başvurabilir. HMK m. 203'te sayılmadığı halde senetle ispat kuralına istisna teşkil eden durumlar da kanunda düzenlenmiştir. HMK m. 202'de düzenlenen delil başlangıcının bulunduğu hallerde taraflarca tanık dinletilebilecektir. Yine HMK m. 193'te hüküm altına alınan delil sözleşmesinin bulunduğu hallerde tanık dinletebilmek mümkündür. Ayrıca senetle ispat zorunluluğunu düzenleyen HMK 200. maddenin ikinci fıkrasında karşı tarafın açık muvafakatinin olması durumunda da senetle ispat kuralının uygulama alanı bulamayacağı hüküm altına alınmıştır. Sayılan hallerde tanık dinletebilmek mümkün değildir. Taraflara iddialarını ispat ederken tanık dinletme hakkını veren istisnalardan biri de HMK'nin 203/1-b bendinde düzenlenen 'işin niteliği ve tarafların durumuna göre senede bağlanmaması teamül olarak yerleşmiş hukuki işlemlerdir. Bu istisna, taraflar arasında senet düzenlemenin manevi olarak imkansız olmasından ileri gelmektedir. Senetle ispat kuralının manevi imkansızlıktan doğan istisnaları iki tane olup HMK m. 203'te hüküm altına alınmıştır. Yargılamada bir taraf, teamül iddiasına dayanarak uyuşmazlığın çözümünde senetle ispat kuralının geçerli olmayacağını ve kuralın istisnasının uyuşmazlıkta uygulama alanı bulacağını iddia ediyorsa bu iddiasını mahkemede öne sürmek zorundadır. Teamülün mevcudiyetinden bahsedebilmek için belirli bir yerde sürekli olarak yapılagelmesi, o yerdeki herkesçe uyulmak suretiyle istikrar kazanmış olması ve herkes tarafından teamülün varlığına inanılmış olması gerekir. Bu unsurların hepsinin bir arada bulunduğu hallerde teamül iddiasına dayanan taraf, iddiasını tanıkla ispat edebilecektir. Dava konusu hukuki işlemin ilgili yörede senede bağlanmadan yapılıp yapılmadığının bu konuda bilgi sahibi olabilecek kurum ve kuruluşlara sorulmak suretiyle öğrenilmesi gerekmektedir. Teamülün tespiti için mahkemece bilirkişi raporu istenebilir. Aynı zamanda teamül iddiasının öne sürüldüğü yöreyi iyi tanıyan, bilen ve bu hususta bilgi sahibi olan kişilerin de tanıklığına başvurulabilir. Yargıtay'ın belirlediği şartlara uygun olduğu takdirde uygulama alanı bulacağından ve bir davaya hakim ispat rejimine ilişkin ciddi değişikliklere sebep olabileceğinden ötürü, işin niteliğine ve tarafların durumuna göre senede bağlanmaması teamül olarak yerleşmiş hukuki işlemlere ilişkin istisna, önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler Senet, senetle ispat, istisna, teamül, hukuki işlem
Özet (Çeviri)
According to Article 200 of the Code of Civil Procedure, legal transactions whose amount or value exceeds the limit stipulated by law must be proven by document. Exceptions to this rule are listed in Article 203 of the same law. IN the event of the existence of these exceptions arising from material and moral impossibilities of the rule of proof by document, witnesses can be heard regardless of the amount or value. Although not listed in Article 203 of the HMK, the exceptions to the rule of proof by document are also regulated in the law. In cases where the beginning of evidence is regulated in Article 202 of the HMK, the parties may hear witnesses. Again, in cases where there is an evidentiary agreement regulated in Article 193 of the HMK, it is possible to hear witnesses. In addition, in the second paragraph of Article 200 of the HMK, which regulates the obligation to prove by document, it is stipulated that the rule of proof by document cannot be applied in the event of the express consent of the other party. It is not possible to hear witnesses in the listed cases. One of the exceptions that grants the parties the right to have witnesses heard while proving their claims is 'legal transactions that are customarily settled not to be bound by document due to the nature of the work and the situation of the parties' regulated in Article 203/1-b of the Code of Civil Procedure. This exception arises from the moral impossibility of drawing up a promissory note between the parties. There are two exceptions to the rule of proof by promissory note arising from moral impossibility and are stipulated in HMK 203. If a party in the trial claims that the rule of proof by document will not be valid in resolving the dispute based on a claim of custom and that an exception to the rule will be applied in the dispute, they must put this claim forward in court. In order to talk about the existence of a custom, it must be continuously practiced in certain place, it must have gained stability by being followed by everyone in that place, and everyone must believe in the existence of the custom. In cases where all of these elements are present together, the party relying on the claim of custom will be able to prove his claim with a witnesses. It is necessary to learn whether the legal transaction in question was carried out without being documented in the relevant region by asking institutions and organizations that may have information on this subject. An expert report may be requested by the court to determine the custom. At the same time, testimony from people who are well acquainted with the region where the customary claim is put forward and who are knowledgeable on this subject may also be sought. Since it will find application if it complies with the conditions determined by the Supreme Court and may cause serious changes regarding the prevailing evidence regime in a case, the exception regarding legal transactions that are settled as custom, not being bound by document, is important depending on the nature of the work and the situation of the parties. Keywords Promissory note, proof by promissory note, exception, custom, legal transaction
Benzer Tezler
- Senetle ispat zorunluluğunun istisnalarından manevî imkânsızlık hâlleri
L'un des dérogations à l'exigence de la preuve par écrit: L'impossibilité morale
EMİR YILDIRIM
- Medeni Usul Hukukunda şahit ile ispat edilebilecek haller
Cases that can be proved with witness in Civil Procedure Law
FATİH ZORA
- Senetle ispat ve senede karşı senetle ispat kuralı ile bu kuralın istisnaları
Written evidence for proof and to apply written evidence against written evidence rule and the exceptions of this rule
AHMET METİN GÖKLER
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Hukukİstanbul ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHİM KARSLI
- Senetle ispat kurallarının manevi ve maddî imkânsızlıktan doğan istisnaları (HMK m. 203)
Exceptions to the proof by deed rules due to moral and physical impossibility (HMK m. 203)
EKİN ÇANKAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Hukukİstanbul Bilgi ÜniversitesiHukuk Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EVRİM ERİŞİR
- Senetle ispat zorunluluğu ve delillerin serbestçe değerlendirilmesi
Obligation of proof with bonds and freely evaluation of evidence
ERHAN KAYA