Tiyatroda dördüncü boyut arayışları
The search for the fourth dimension in theatre
- Tez No: 984638
- Danışmanlar: DOÇ. DR. TAMER TEMEL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sahne ve Görüntü Sanatları, Performing and Visual Arts
- Anahtar Kelimeler: Boyut, uzay–zaman, tiyatro, sahne mekânı, hareket, modern ötesi tiyatro, görelilik, Dimension, space–time, theatre, stage space, movement, post-modern theatre, relativity
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Atatürk Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sahne Sanatları Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Sahne Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmanın amacı, tiyatro sanatında dördüncü boyutun (uzay–zaman bilinci) nasıl ortaya çıktığını incelemek ve tiyatronun tarihsel süreçte bilimsel düşüncedeki boyut dönüşümleriyle nasıl ilişkilendiğini ortaya koymaktır. Çalışmada Aristoteles'ten Einstein'a kadar uzanan bilimsel ilerlemenin, sahne mekânı, zaman, hareket ve ışık kullanımına nasıl yansıdığı analiz edilmiştir. Yöntem: Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiştir. Boyut düşüncesi bilim, felsefe ve sanat ekseninde incelenmiş; literatür taraması, kavramsal analiz ve tarihsel karşılaştırma yöntemleri kullanılmıştır. Tiyatro tarihine ait oyun metinleri, sahnelemeler, görsel arşivler, bilimsel kaynaklar ve kuramsal metinler değerlendirilmiş; bilimsel bir boyut modelinin tiyatrodaki mekân–zaman–hareket düzeniyle ilişkisi çözümlenmiştir. Çalışmada tiyatro tarihi kronolojik biçimde ele alınmamış, boyut kavramının gelişim çizgisine uygun biçimde yapılandırılmıştır. Her dönem, o çağın hâkim bilimsel ve felsefi düşüncesinin tiyatrodaki zaman, mekân ve hareket anlayışına etkisi açısından değerlendirilmiştir. Bu nedenle döneme ait tüm oyun ve yazarlar ayrıntılı biçimde incelenmemiş; yalnızca boyut düşüncesini temsil eden gelişmelere odaklanılmıştır. Böylece araştırmanın kapsamı bilinçli olarak daraltılarak çalışmanın odağı dağılmadan kavramsal bütünlük korunmuştur. Bulgular: Çalışma, her bilimsel boyut değişiminin tiyatro sahnesinde karşılık bulduğunu göstermiştir. Aristoteles'in merkezci evren modeli tiyatroda tekil ve kapalı bir sahne düzeni yaratırken, Kopernik ve Galileo ile bakış yön değiştirmiş; Descartes'ın koordinat sistemi sahneyi ölçülebilir ve planlanabilir hâle getirmiş; Newton ile sahne derinlik kazanmış; Tesla ile enerji ve titreşim algısı ortaya çıkmış ve Einstein'ın uzay–zaman kavrayışıyla tiyatro dördüncü boyuta açılmıştır. Böylece tiyatro yalnızca üç boyutlu bir mekân değil, zamanın aktif olarak deneyimlendiği bir uzay–zaman alanı hâline gelmiştir. Sonuçlar: Tiyatro, bilimsel düşüncenin dönüşümünü mekân, hareket ve zaman üzerinden somutlaştıran bir sanat olarak dördüncü boyutu görünür kılma potansiyeline sahiptir. Seyirci artık yalnızca izleyen değil, uzay–zamanın deneyimsel bir bileşenidir. Bu bağlamda tiyatro, yalnızca temsil sanatı değil; zaman, mekân ve hareket aracılığıyla dördüncü boyutun yaşandığı bir deneyim alanıdır.
Özet (Çeviri)
Purpose: The purpose of this study is to examine how the fourth dimension (space–time consciousness) emerges in the art of theatre and to reveal how theatre is related to dimensional transformations in scientific thought throughout history. The study analyzes how the scientific progress from Aristotle to Einstein is reflected in the use of stage space, time, movement, and light. Method: A qualitative research approach was adopted in this study. The concept of dimension was examined through the intersecting axes of science, philosophy, and art; literature review, conceptual analysis, and historical comparison methods were employed. Play texts, performances, visual archives, scientific sources, and theoretical writings related to theatre history were evaluated, and the relationship between a scientific dimensional model and the spatial–temporal–kinetic structure of theatre was analyzed. The history of theatre in this study was not addressed in a chronological order but was structured in accordance with the developmental trajectory of the concept of dimension. Each period was evaluated in terms of how the dominant scientific and philosophical thought of its era influenced the theatrical understanding of time, space, and movement. Therefore, not all plays and playwrights of each period were examined in detail; instead, the focus was placed solely on developments representing the idea of dimension. In this way, the scope of the research was deliberately narrowed so that the conceptual integrity of the study could be maintained without dispersing its focus. Findings: The study demonstrated that each scientific dimensional shift finds its counterpart on the theatre stage. While Aristotle's geocentric universe model created a singular and closed stage layout in theatre, with Copernicus and Galileo the direction of perspective changed; Descartes' coordinate system made the stage measurable and plannable; with Newton, the stage gained depth; with Tesla, the perception of energy and vibration emerged; and with Einstein's space–time conception, theatre opened to the fourth dimension. Thus, theatre became not only a three-dimensional space but a space–time field in which time is actively experienced. Conclusions: Theatre, as an art form that materializes the transformation of scientific thought through space, movement, and time, has the potential to make the fourth dimension visible. The spectator is no longer merely an observer but an experiential component of space–time. In this context, theatre is not only an art of representation; it is a field in which the fourth dimension is experienced through time, space, and movement.
Benzer Tezler
- La leçon d'ionesco et ses dimension educative, sociologique et langagière
Ionesco'nun La Leçon (ders) isimli oyunu ve eğitbilimsel, sosyolojik ve dilsel boyutları
FATİH KOCABIÇAK
Yüksek Lisans
Fransızca
2019
Fransız Dili ve EdebiyatıOndokuz Mayıs ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HANİFE NALAN GENÇ
- La Vie artistique litteraire culturelle et sociale l'Izmir en langue Française (du XVII'eme siecle a nos jours)
Fransızca'da İzmir'in sanatsal edebi kültürel ve toplumsal yaşamı (XVII'inci yüzyıldan günümüze)
HASAN ZORLUSOY
Doktora
Fransızca
1993
Fransız Dili ve EdebiyatıDokuz Eylül ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EROL KAYRA
- Inflicting/self-inflicted pain: Representations of masochistic violence in in-yer-face theatre
Acı çekme/çektirme: Suratına tiyatroda mazoşistik şiddetin temsilleri
ALİ CAN
Doktora
İngilizce
2023
Sahne ve Görüntü SanatlarıEge Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖNDER ÇETİN
- Representations of unconventional motherhood in Contemporary British Theater
Çağdaş İngiliz Tiyatrosunda gelenek dışı anneliğin temsili
NAZLIHAN KOLAŞINLI
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
İngiliz Dili ve EdebiyatıEge Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYLİN ATİLLA MAT
- Teaching English through drama and drama techniques in eslclassrooms
Yabancı dili İngilizce olan sınıflarda drama ve drama teknikleri ile İngilizce öğretimi
ÜZEYİR İKİNCİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN ÇAKIR