Muhammed Pârsâ'nın Faslü'l-Hitâb adlı eseri bağlamında tevhidin tasavvufi yorumu
Sufi ınterpretation of tawhid in the context of Muhammed Pârsâ's work titled Faslü'l-Hitâb
- Tez No: 984665
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ FATİH ÇINAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, XV. yüzyılın önemli Nakşibendî sûfîlerinden Şah-ı Nakşibend'in halîfesi Hâce Muhammed Pârsâ'nın Faslü'l-hitâb adlı eserini merkeze alarak, onun tevhîd anlayışını ve bu anlayışın temellendiği tasavvufî kavramları analiz etmeyi amaçlamaktadır. Hâce Muhammed Pârsâ'nın düşünce dünyası, klasik tasavvuf terminolojisi ile şekillenmekle birlikte, dönemin sosyal, siyasî ve ilmî atmosferiyle de yakından ilişkilidir. Pârsâ'nın tevhîd yaklaşımı, özellikle vahdet-i vücûd ekseninde şekillenen bir çizgiye sahiptir. Bu bağlamda Vahdet-i Vücûd ile Vahdet-i Şuhûd anlayışları arasındaki farklar ortaya konmuş, Pârsâ'nın görüşleri İbnü'l-Arabî ve İmâm-ı Rabbânî gibi isimlerle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Tezde, fena, beka, marifet, cem, fark, müşâhede, gibi temel tasavvufî kavramlar, Hâce Muhammed Pârsâ'nın eserleri çerçevesinde açıklanmış; bu kavramların tevhîd anlayışındaki yeri ve işlevi detaylandırılmıştır. Hâce Muhammaed Pârsâ'nın, zikir ve murâkabe eksenli Nakşibendî yöntemini tevhîd bağlamında nasıl yorumladığı, özellikle Kelime-i Tevhîd merkezli bir mârifet ve cem anlayışı ile nasıl bütünleştirdiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Ayrıca, Hâce Muhammed Pârsâ'nın dönemindeki etkisi, seyahatleri, eğitim faaliyetleri, medrese kimliği ve dönemin diğer tasavvufî yapılarıyla ilişkisi de araştırılarak, onun tarihsel ve kültürel bağlamda nasıl bir sûfî portresi çizdiği ortaya çıkarılmıştır. Hâce Muhammed Pârsâ'nın eserleri ve eserlerindeki tasavvufi görüşleri hem teorik hem de pratik yönleriyle, Nakşibendiyye'nin sonraki dönemlerindeki gelişimine etkisi değerlendirilmiştir. Bu bağlamda çalışma, hem Hâce Muhammed Pârsâ'nın tevhîd ve vahdet anlayışını ele almakta, hem de sonraki tasavvuf ehlinin benzer yaklaşımlarını ortaya koyarak Hâce Muhammed Pârsâ'nın tasavvuftaki önemli yerinin anlaşılmasına katkı sağlanmayı hedeflemektedir.
Özet (Çeviri)
This study focuses on Faslu'l-Hitâb (also known as Introduction to Tawhid), a seminal work by Khwaja Muhammad Pârsâ, a prominent 15th-century Naqshbandi Sufi and a khalifa (successor) of Shah Naqshband. The primary aim is to analyze Pârsâ's understanding of tawhid (divine unity) and the mystical concepts upon which this understanding is grounded. Pârsâ's intellectual framework is shaped by classical Sufi terminology, yet it is also closely intertwined with the socio-political and scholarly milieu of his time. His approach to tawhid particularly follows the trajectory of Wahdat al-Wujud (Unity of Being). In this context, the thesis outlines the differences between Wahdat al-Wujud and Wahdat al-Shuhud (Unity of Witnessing), and evaluates Pârsâ's views comparatively with thinkers such as Ibn al-'Arabi and Imam Rabbânî. Key Sufi concepts such as fana (annihilation), baqa (subsistence), ma'rifah (gnosis), jam' (union), farq (separation), and mushahadah (spiritual witnessing) are examined within the framework of Pârsâ's works. The thesis explores how he interprets the Naqshbandi method—centered on dhikr (remembrance) and muraqabah (meditative vigilance)—within the context of tawhid, and how he integrates this method with a gnosis- and kalimat al-tawhid-centered understanding of union. Furthermore, the study investigates Pârsâ's influence during his lifetime, including his travels, educational activities, madrasa background, and connections with other contemporary Sufi structures, thereby presenting a comprehensive historical and cultural portrait of his role as a Sufi figure. His works and the mystical doctrines they contain are evaluated both theoretically and practically in terms of their impact on the development of the Naqshbandi tradition in subsequent periods. In this respect, the study aims to provide a thorough analysis of Khwaja Muhammad Pârsâ's conceptions of tawhid and wahdat, while also highlighting his significant position in the Sufi tradition by examining similar approaches among later Sufi thinkers.
Benzer Tezler
- رسالة في العروض -اختصار قسم العروض من كتاب مفتاح العلوم للسّكّاكي- للوزير محمّد راغب باشا بن محمّد شوقي الرومي القسطنطيني الحنفي، ت 1176ه) دراسة وتحقيقاً
Muhammed Rağib Paşa'nın“Sakâkî'nin Miftahu'l-Ulûm'unun Arûz Bölümünün Muhtasarı”isimli elyazmasını tahkik ve inceleme / Investigating and examining the manuscript of Muhammed RağibPasha named“The Concise of the Prosody Section of Sakâkî'sMiftahu'l-Ulûm”
DURAID SAYER FARHAN FARHAN
Yüksek Lisans
Arapça
2022
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ KUTAIBA FARHAT
- La politique étrangère du Maroc sous le Roi Mohammed VI – face à l'affaire du Sahara: Intérêts internationaux et préoccupations de la politique interne discutés à partir de la théorie réaliste néoclassique
Kral 6. Muhammed döneminde Fas dış politikasında Sahra meselesinin neoklasik realist teoriye göre uluslararası çıkarlar ve iç politika meseleleri bakımından tartışılması
MUSTAFA BARLAS
Yüksek Lisans
Fransızca
2022
Uluslararası İlişkilerGalatasaray ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERHAN BÜYÜKAKINCI
- Hanende Mecmuası'nın ilk yedi makamının eserlerinin güfteleri'nin Osmanlıcadan çevirisi ve incelenmesi
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA DOĞAN DİKMEN
- Muhammed Pârsâ'nın hayatı, eserleri ve tasavvufî görüşleri
Muhammad Pārsā's life, works, and mystical views
ABDULMELİK İBRAHİMOĞLU
Doktora
Türkçe
2022
DinDicle ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHİM ALKIŞ
- Salâhî Abdullah Uşşâkî'nin Risâle-i Kudsiyye tercümesi'nin transkripsiyonu ve tahlîli
Salâhî Abdullah Uşşâkî'nin Risâle-i Kudsiyye tercümesi'nin transkripsiyonu ve tahlîli
MUHAMMED MEKKİ ARVAS
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Doğu Dilleri ve EdebiyatıFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET TURAN ARSLAN