Kutadgu Bilig'de tasavvufî unsurlar
Sufi elements in Kutadgu Bilig
- Tez No: 984808
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ BOLAT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Kutadgu Bilig, Tasavvuf, Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig, Mystic, Yusuf Has Hacib
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma 11 yüzyılda Yusuf Has Hâcib tarafından kaleme alınan Kutadgu Bilig adlı eseri, doğrudan ya da dolaylı olarak içerdiği tasavvufi unsurlar bakımından incelemektedir. Bir devlet yönetimi modeli ortaya koyması itibarıyla çoğunlukla siyâsetnâme olarak incelenmiş olan bu eser, bireysel ahlak ve dünya-ahiret dengesine dair temel ilkeler sunması sebebiyle tasavvufi bakış açısıyla da incelenmeye değerdir. Eserin bir düşünce metni olmasından hareketle çalışmada sadece Kutadgu Bilig'e odaklanılmış, dolayısıyla dönemin diğer eserleri kapsam dışı bırakılmıştır. Ayrıca tasavvufi terminoloji tasavvuf bilimi çerçevesinde değil eser bağlamında ele alınmıştır. Eserin dünya-ahiret dengesi üzerine geliştirdiği yaklaşım tasavvufi gelenekte zahid-arif ayrımı bağlamında değerlendirilmektedir. Çalışmanın temel amacı Yusuf Has Hâcib'in; insan, toplum ve devlet tasavvurunu analiz ederek eserinde dile getirdiği zahid-arif kavramları çerçevesinde tasavvuf düşüncesine nasıl kapı araladığını ortaya koymaktır. Bu gaye ile Kutadgu Bilig'in metni çözümlemeye tabi tutulmuş birinci bölümde eserin Türk düşünce tarihi içerisindeki yeri ele alınmış, eserde kurgulanan karakterler/simgeler yorumlanmış ve dönemin düşünce atmosferi ile ilişkilendirilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümü ise Yusuf Has Hâcib'in ahlak ve hikmet anlayışını ortaya koymaya çalışmaktadır. Çalışmada Nitel yöntem kullanılmış, metin çözümlemesi ve kavramsal analiz yapılmıştır. Kutadgu Bilig'in ana metni esas alınarak, eserdeki karakterlerin temsil ettiği kavramlar, alegorik anlatımlar, dünya ve ahiret tasavvuru metin merkezli bir incelemeyle ele alınmıştır. Yusuf Has Hâcib, Kutadgu Bilig ve tasavvuf düşüncesi üzerine yazılmış akademik kaynaklardan istifade edilmiştir.“Kutadgu Bilig'de Tasavvufî Unsurlar”başlıklı bu yüksek lisans tezi, Yusuf Has Hâcib'in klasik eserine farklı bir ışık tutmaktadır. Elde edilen bulgular ve yapılan yorumlar, Kutadgu Bilig'in tasavvufî ve manevi yönünün derinliklerini aydınlatırken, eserin Türk tasavvuf ve düşünce tarihindeki yerini yeniden değerlendirmeyi sağlamıştır. Bu bakımdan çalışma, sadece mevcut literatürdeki bir eksikliği gidermekle kalmamakta; aynı zamanda ileride yapılacak benzeri araştırmalar için de zemin hazırlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines Kutadgu Bilig, written by Yusuf Has Hacib in the 11th century, in terms of the sufi elements it contains, whether directly or indirectly. While the work is often categorized as a mirror for princes due to its model of governance, it also deserves analysis from a sufi perspective, as it presents key principles concerning personal ethics and the balance between this world and the hereafter. As a philosophical text, the study focuses solely on Kutadgu Bilig, excluding other contemporary works. Sufi terminology is addressed not within the framework of formal science, but in the context of the text itself. Its approach to the World-hereafter balance is considered through the zāhid-ʿārif distinction in sufi tradition. The main aim of this study is to reveal how Yusuf Has Hacib, through his views on human nature, society, and the state, opens a path to sufi thought using the concepts of zāhid (ascetic) and ʿārif (gnostic). To this end, the text has been analyzed in depth. The first chapter discusses the place of the work in Turkish intellectual history, interprets its symbolic characters, and relates them to the intellectual atmosphere of the time. The second chapter focuses on Yusuf Has Hacib's understanding of ethics and wisdom. A qualitative method has been used, applying textual and conceptual analysis. The study is based on the main text of Kutadgu Bilig, examining allegorical expressions, character-based concepts, and the work's vision of worldly and spiritual life. Academic sources on Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig, and sufi thought have also been consulted. Ultimately, this thesis, titled“Sufi Elements in Kutadgu Bilig”, offers a fresh perspective on the work and contributes to reevaluating its place in Turkish sufi and intellectual history.
Benzer Tezler
- Karahanlı Dönemi edebî eserlerinde İslâmî unsurlar
Islamic elements in the literary works of the Karakhanid Period
NESLİHAN TOSUN
- Türk kültüründe renk kavramı ve renklerin maddi kültür unsurlarına yansıması
Colour conception in Turkish culture and the reflection of colours'materialistic culture elements
ŞÜKRÜ ÖZTÜRK
- Mahbubü'l-kulub (İnceleme-metin-sözlük)
Başlık çevirisi yok
ZUHAL KARGI ÖLMEZ
Doktora
Türkçe
1993
Türk Dili ve EdebiyatıHacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TALAT TEKİN
- Mürîdî Aydînî'nin Mansûr-nâme'si ve Mansûr-nâme'deki tasavvuf öğretisi (Çeviri - inceleme - indeks - tıpkıbasım)
The Mansûr-nâme of Mürîdî Aydînî and sufism teaching in Mansûr-nâme (Translation - review - index - facsimile)
YAVUZ TAŞAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıNecmettin Erbakan ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKHAN ÖLKER
- Arûz tasarrufları ve tercihleri bağlamında Muhibbî'nin gazelleri (1-1.000)
Muhibbî dîvân in the context of arûz applications
LEYLA TANER
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Türk Dili ve EdebiyatıOndokuz Mayıs ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAVUZ BAYRAM